Het Twentekanaal is dicht en daar hebben bedrijven last van

De buitenlandse vrachtwagenchauffeur heeft haast. Maar Edgar Bos, bedrijfsleider van veevoerbedrijf ForFarmer in Delden, maant hem tot rust. De bedrijfsleider moet tegen hem roepen om in de losruimte, een hoog gebouw waar net een truck inpast, boven het kabaal uit te komen. In een ruimte ernaast zegt hij, knikkend naar de chauffeur: „Hij wil lossen, maar is te ongeduldig. Eerst moet de vorige lading zijn verwerkt.”

Bos wijst naar het rooster dat zicht biedt op de ruimte onder de vloer van de losruimte. De haver die de vorige wagen erin heeft gestort, zakt geleidelijk weg, waarna het graan mechanisch naar de silo verderop wordt afgevoerd. Het ruikt er naar metaal en vet. „Pas als het stoplicht op groen gaat, kan hij zijn pasje tegen het systeem houden om zijn vrachtwagen aan te melden. Dan kan de chauffeur gaan lossen.”

Gewoonlijk zijn het vrachtschepen die de grondstoffen voor ForFarmers via het Twentekanaal aanvoeren. Nu staan er trucks te wachten. Dat komt door sluiting van de sluizen bij Eefde, die vanaf de IJssel toegang tot de vaarweg bieden. Sinds zaterdag 25 juli heeft Rijkswaterstaat het kanaal gesloten voor scheepvaartverkeer, om „onherstelbare schade aan waterkeringen, de bodem en de natuur” te voorkomen.

Op het traject Almelo-De Haandrik moet het waterpeil namelijk minimaal 9,10 meter boven NAP zijn, waar het onder dreigde te zakken. De sluiting is voor onbepaalde tijd afgekondigd. Ze wordt pas opgeheven als het peil in dat traject weer voldoende is gestegen.

De laatste jaren is gebrek aan water een groot probleem aan het worden in heel Nederland, als gevolg van de steeds warmere zomers en het gebrek aan neerslag. Dat heeft gevolgen voor onder meer de landbouw en bedrijven die koelwater nodig hebben. Ook de binnenvaart lijdt eronder: door lage waterstanden in de rivieren kunnen de schippers vaak maar halfvol varen. En op het Twentekanaal mogen ze nu dus helemaal niet meer varen, een unicum in de bijna honderdjarige geschiedenis ervan.

Dronefoto van boten vorige week vrijdag op het Twentekanaal bij het Gelderse dorp Eefde. De sluizen daar die toegang geven tot het Twentekanaal zijn vanaf afgelopen zaterdag gesloten voor de scheepvaart.

Foto WOUTER DE WILDE/ANP

De sluiting heeft grote gevolgen voor bedrijven aan het kanaal. „De aanvoer van grondstoffen gebeurt bij ons in principe voor 80 procent door scheepvaart”, zegt Bart Swankhuizen, directeur inkoop bij ForFarmers Nederland. Het gaat onder meer om granen, maïs, tapioca en soja, die als massagoed bij de ForFarmersfabrieken aan het Twentekanaal in Lochem, Almelo en Delden belanden. Daar wordt er mengvoeder van gemaakt voor boeren.

Terwijl bij ForFarmers de aanvoer doorgaans voor 20 procent via trucks verloopt, is dat nu 100 procent. Dat betekent onder meer dat medewerkers moeten overwerken. „In 2018 en 2022 was het ook zó droog dat we op een andere manier moesten werken, dus het is niet helemaal nieuw voor ons. Maar het is wel aanpassen”, zegt Swankhuizen. „Je kunt de klok er bijna op gelijk zetten dat deze droogte elke vier jaar voorkomt.” Tijdens eerdere perioden van droogte werden extra pompen geplaatst bij de sluizen in Eefde.

ForFarmers kreeg het bericht over de sluiting van het Twentekanaal pas op de avond van donderdag 23 juli. Swankhuizen: „We moesten noodgedwongen snel schakelen en alle boten op het kanaal die vrijdag naar op- en overslaglocaties laten varen.”

Legostenen

Op de kade bij ForFarmers in Delden valt één ding op: rust op het water. Geen schepen, geen werklui en geen geluiden van een kraan die grondstoffen verplaatst. Toch zou het op de kade druk moeten zijn, door de vervangende vrachtwagens: één boot kan evenveel vervoeren als veertig tot zestig vrachtwagens. Edgar Bos: „Eigenlijk zouden hier nu twintig vrachtwagens moeten rijden.” Maar door files, omleidingen of andere vertragingen, staat de kade op dit moment bijna leeg.

Op de kade staan wel grote betonnen blokken in U-vorm. Die zijn daar neergezet zodat chauffeurs weten waar ze hun vrachtwagen moeten neerzetten om te lossen. Normaal gesproken verplaatst een kraan de grondstoffen rechtstreeks van een schip naar de zogeheten ‘bunker’, een hal waar het sorteren en reinigen van de ladingen plaatsvindt. Maar met vrachtwagens is dat onmogelijk, want de containers zijn van boven gesloten. Als de truck tussen de betonblokken is geparkeerd – ForFarmers-personeel noemt ze ‘legostenen’ – kunnen ze hun lading op het beton lossen, waarna de grijper van de kraan het geleverde graan – bijvoorbeeld – naar een transportband verplaatst die naar de naastgelegen bunker loopt.

Binnen één uur kan de kraan ongeveer honderdvijftig ton graan verplaatsen. Een schip lossen met duizend ton aan boord is binnen zeven uur geklaard. Bos: „Het lukt ons wel elke dag duizend ton geleverd te krijgen met vrachtwagens, maar het lossen duurt veel langer.” Zeker als die vrachtwagens ook nog eens met vertraging arriveren.

Duur

Niet alleen in Delden moet ForFarmers zich aanpassen, ook de locaties in Lochem, Almelo en in de haven van Deventer krijgen hun grondstoffen niet langer met schepen aangeleverd. Ook de laatste sluis voor de haven gaat voor onbepaalde tijd dicht vanaf zaterdag 1 augustus.

De verandering van transport is duur, zegt bedrijfsleider Bos. „Over de weg kost meer. Brandstofkosten voor trucks zijn hoger [omdat er veel nodig zijn] en het duurt langer voor de lading hier is dan per boot.”

Dat de sluiting van het kanaal een economische klap is, bevestigt Koninklijke Binnenvaart Nederland. De brancheorganisatie schatte bij Omroep Gelderland de kosten van de sluiting voor de regionale economie op 125.000 tot 500.000 euro per dag. ForFarmers is een grote gedupeerde, maar volgens belangenvereniging Bedrijvenpark Twentekanaal telt de regio zo’n 45 watergebonden bedrijven.

Inkoopdirecteur Swankhuizen wil de klanten van ForFarmers in elk geval niet laten opdraaien voor de extra kosten. „Die berekenen we niet door. Wij zitten in een hele competitieve markt, dus deze kosten absorberen we zelf.”

Twente Board stuurde afgelopen woensdag een brief naar de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Daarin vraagt dit regionale samenwerkingsverband onmiddellijke actie van het Rijk, zoals duidelijkheid verschaffen over de duur van de afsluiting. Daarnaast pleit het voor een „duurzame en toekomstbestendige aanpak van het Twentekanaal”.