Hoe de hoge olieprijs iedereen op scherp zet

En, heeft u al gemerkt dat de Iran-oorlog de prijzen opdrijft? Uiteraard, mocht u een brandstofauto hebben en die ook nog eens gebruiken, dan was het tijdens het tanken vast even slikken om te zien hoe hard de prijs opliep. Maar verder?

Dinsdag komen we meer te weten over het precieze effect van de oorlog op de Nederlandse economie, als het CBS een eerste raming publiceert over de inflatie in maart (de VS en Israël begonnen op de laatste dag van februari met het bombarderen van doelen in Iran). Ook statistiekbureaus in andere Europese landen en de Europese Commissie komen dinsdag met inflatiecijfers over de maand maart. 

Economen zeggen vaak dat het een tijd kan duren voordat hogere olie- en gasprijzen worden doorberekend in de rest van de economie. Maar uit een rondgang die we bij NRC afgelopen weekend publiceerden, bleek dat zulke „tweede-orde-effecten” al volop voelbaar zijn: 

• De prijzen voor vliegtickets, kunstmest en goederentransport gingen al omhoog; 

• Aardappelzetmeelconcern Avebe, dat grondstoffen voor onder andere diervoeding, lijm en papierproducten levert, verhoogde de tarieven;

• En een Rotterdamse visverkoper verhoogde zijn prijzen voor tarbot en sliptong met een kwart.

Qui-vive

Olaf Sleijpen, president van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft wel een idee hoe het kan dat sommige prijzen nu relatief snel stijgen. Volgens hem zijn burgers en vakbonden nu „meer op hun qui-vive” voor hogere inflatie dan tijdens de vorige inflatiepiek in 2022, zei hij afgelopen week bij de presentatie van de jaarcijfers van DNB. 

Waar veel burgers en bedrijven na de Oekraïne-oorlog aanvankelijk leken te hopen dat de prijsstijging van korte duur zou zijn, zijn ze nu meer geneigd de financiële tegenslag direct door te rekenen. Wat staat ons dan de komende tijd te wachten? De CBS-raming van komende dinsdag zal inzicht geven in het eerste paniekeffect sinds het uitbreken van de oorlog: het CBS toont bij de eerste raming ook hoe de prijzen zijn gestegen als je de energieprijs niet meerekent.

Voor de maanden daarna is volgens analisten nog veel onzeker. „We kunnen slechts in grote lijnen concluderen dat hoe langer deze situatie aanhoudt, hoe groter de opwaartse druk op de inflatie wordt en hoe sterker de economische groei zal afnemen,” schreven economen van de Rabobank afgelopen week in een rapport.

Enkele maanden

De Rabo-economen verwachten dat de Straat van Hormuz – de cruciale transportader voor onder meer olie en gas – nog zeker tot eind april feitelijk afgesloten zal blijven. Daarna zal het nog „minstens enkele maanden” duren voordat het transport van olie en gas hersteld is. 

Volgens Rabobank zal dit tot halverwege 2027 impact hebben op de prijzen. Analisten van ABN Amro zijn in een eveneens vorige week gepubliceerd rapport iets positiever: de verstoring in de energievoorziening zou over twee maanden hersteld kunnen zijn, waarna de prijzen later dit jaar alweer iets zouden kunnen dalen. 

Wat de Amerikaanse president Trump van plan is, weten bankeconomen en centralebankpresidenten uiteraard ook niet. Maar op dit moment lijkt de consensus onder experts dat de inflatie over geheel 2026 rond de 3 procent kan uitkomen. Voor volgend jaar is het nog echt koffiedik kijken: er zijn scenario’s waarin het Iran-conflict binnenkort uitdooft en de inflatie in 2027 lager wordt, maar er zijn ook scenario’s waarin de geldontwaarding juist erger wordt.

Zwaar scenario

Zo bereidt DNB zich voor op een „zwaar” scenario waarbij de inflatie in 2027 naar 5,1 procent gaat omdat het conflict aanhoudt, bleek vorige week. De Europese Centrale Bank (ECB) lijkt zich inmiddels voorzichtig voor te bereiden op een mogelijke renteverhoging eind april. 

Ook als de inflatie „niet al te langdurig” boven de gewenste 2 procent uitkomt, zou de ECB maatregelen kunnen nemen, verkondigde ECB-president Christine Lagarde afgelopen woensdag in Frankfurt. De kans dat we daar dit voorjaar op uitkomen, lijkt levensgroot. 

Eerder riep Lagarde nationale overheden al op terughoudend te zijn met stimuleringsmaatregelen om het leed van burgers te verzachten. Met subsidies voor bijvoorbeeld brandstof pompen overheden meer geld in de economie, wat de inflatie alleen maar kan opdrijven. In dat licht zou je het verstandig kunnen noemen dat het kabinet-Jetten voorlopig afwacht met het nemen van maatregelen. 

Wat vindt u: moet de regering burgers financieel tegemoet komen nu de prijzen stijgen? En hoe dan? Of is dat juist een slecht idee? Laat het me weten via stefan.vermeulen@nrc.nl