‘Hoe het gaat op de Krim? Ik zal het even uitleggen terwijl de eieren koken’

2 dagen geleden 3

Geen benzine, geen elektriciteit en geen haar op het hoofd dat denkt over vertrekken – zo laten de video’s van veel Russischtalige influencers op de Krim zich samenvatten. Maar tussen de regels door wordt duidelijk hoeveel invloed de oorlog nu op hen heeft, en welke vragen leven onder de bevolking.

„Hoe het gaat op de Krim? Ik zal het even uitleggen terwijl de eieren koken”, zegt een bewoonster van de stad Simferopol, staand in haar keuken. „Het is nu 18.00 uur en er is geen stroom, de koelkast begint al zo’n beetje te ontdooien. Wat betreft de drones, daar wordt over gezwegen. Ik ben boos, want ik sprak net een vriendin en toen bleek dat eergisteren in de buurt van het treinstation een drone op een woonflat was gevallen.”

De vrouw, die volgens haar account Ksenia heet, heeft krap tienduizend volgers en haar video’s trekken normaal een paar duizend views. Maar nu het schiereiland voor de zoveelste keer in de geschiedenis een geopolitiek en militair strijdtoneel is, trekken de ‘Krimfluencers’ vele malen meer kijkers.

De vrouw vervolgt in de video dat niemand gewond raakte, omdat niemand thuis was, maar dat ze kwaad is omdat ze er pas via een vriendin over hoorde. „Nergens wordt erover geschreven, ik woon in de aangelegen buurt en wist van niks. Het is verboden te filmen of foto’s te maken. Zelfs je familie mag je niets laten zien.”

Ksenia beantwoordde het gespreksverzoek van NRC als enige van de accounts die hier geciteerd worden. NRC citeert enkel accounts waarop al jarenlang beeld gepost wordt, om te voorkomen dat het fake-accounts zijn die nu het online debat een bepaalde kant op willen laten gaan. Rondom de situatie op de Krim gaat veel desinformatie rond.

Op benzinejacht met jerrycans

YouTuber Anatoli Tsechin maande begin juni nog tot rust. „In 2014 hadden we geen drinkwater, in 2015 werd onze elektriciteit afgesloten. We hebben al twaalf jaar problemen”, zei hij en hij adviseerde wat extra benzine in de slaan en het af te wachten. Maar deze week moest hij concluderen: „Het woord jerrycan kun je maar beter niet meer zeggen als je niemand kwaad wil maken.”

Nu de tankstations droog staan is een levendige handel in brandstof ontstaan. De Russische autoriteiten hebben een limiet ingesteld van tweehonderd extra liter per voertuig op de Krimbrug. In een video van een vrouw die een cultuurcentrum runt in de stad Feodosia, wordt benzine „het goud van deze tijd” genoemd.

En er heerst goudkoorts: „Geloof me, als benzine niet meer verkrijgbaar is doet de prijs er niet meer toe. Stel voor dat je naar het ziekenhuis moet”, zegt de vrouw. Een ander waarschuwt dat de oogst in gevaar komt, als boeren geen brandstof hebben voor hun maaidorsers.

Ook YouTuber Tsechin ging op jacht naar benzine. Woensdag postte hij een video vanaf de achterbank van een in het donker rijdende auto. „Nou lieve vrienden, we geven niet op. We zijn voor de derde dag onderweg. Hier zijn onze jerrycans.” De camera richt op de achterbak die tot de nok toe gevuld is met ogenschijnlijk lege rode en witte vloeistoftanks. „We gaan nog niet terug naar de Krim. Alexja waar zijn we?”, roept hij naar de chauffeur. „We zijn ergens in Ingoesjetië!” antwoordt de man. Ingoesjetië ligt in bergen ten noorden van Georgië, naast Tsjetsjenië, op zo’n duizend kilometer van de Krim.

Donderdagavond kwam Tsechin weer online. Zijn verbinding was weggevallen, maar ze hadden succes. „In de Caucasus is nog min of meer gewoon benzine”, zegt hij in een video. Met drie auto’s vol jerrycans rijden ze terug richting de Krimbrug. Met zeshonderd liter per keer rijden ze op en neer. In de bosjes langs de weg laten ze één van hen achter met het overschot.

Altijd zoeken naar pluspunten

Accounts van mensen die verdienen aan promotie van toerisme of andere activiteiten op de Krim, proberen op sociale media de gemoederen te kalmeren. Met video’s van de promenades en witte stranden, waar nog altijd badgasten zitten, al is het ongewoon rustig voor het seizoen en zijn de strandgangers vooral lokale bewoners.

„Ik zoek altijd naar pluspunten”, zegt makelaar Irina Jarovikova, vanaf het strand in Jevpatoria, een badplaats in het westen van de Krim. „Dit jaar hebben wij lokalen veel tijd om in zee te zwemmen.” Zonder toeristen zitten veel mensen op de Krim zonder werk. Op een ludieke video van een andere maker is wel te zien hoe een vrouw haar handdoek snel inpakt en in een betonnen bunkertje bij het strand gaat zitten tijdens een drone-dreiging, om daarna haar kleedje weer uit te slaan.

Jarovikova werkt sinds tien jaar op de Krim. Na de annexatie in 2014 zijn er 500.000 tot 1 miljoen Russen naar de Krim verhuisd. De Russische regering heeft hard gewerkt aan het opbouwen van een aan Moskou loyale populatie op de Krim. Dit begon al voor de bezetting, toen marinepersoneel van de Zwarte Zeevloot met hun gezinnen huisvesting kreeg op het schiereiland.

Rusland breidde deze tactiek sinds 2014 uit met de implementatie van een groot ambtenarenapparaat, bestaande uit politiemensen, militairen en inlichtingendienstmedewerkers, en personeel voor zorg en onderwijs. Wederom kwamen die met gezinnen. Voor andere burgers gold een voordelige hypotheekregeling – en de prachtige stranden en bergen van de Krim deden de rest. Volgens Oekraïense mensenrechtenorganisaties vertrokken in dezelfde periode zo’n 50.000 Krim-Tataren en 100.000 etnische Oekraïners.

Isolatie van de Krim

De Oekraïense militaire campagne richt zich op het isoleren van de Krim – met name om de druk af te halen van het zuidfront, waarvoor de Krim aanleverroute is. Door de aanhoudende aanvallen op Russische doelwitten zoals bruggen, veerboten, brandstofdepots, energiecentrales, vliegvelden en andere militair-logistieke hubs, worden dagelijks meerdere waarschuwingen voor droneaanvallen afgegeven.

Net als in de rest van Oekraïne betekent geen elektriciteit in veel gevallen ook geen stromend water. In dorpen zijn burgers nu aangewezen op oude waterputten. Velen hekelen het gebrek aan duidelijkheid over hoelang de stroomonderbrekingen duren. Het kan uren zijn – soms zelfs dagen.

Oekraïne richt zijn aanvallen op specifieke militaire doelwitten. Maar door luchtafweer of mankementen kunnen drones of de brokstukken ook ergens anders landen.

Rijen auto’s urenlang voor de brug

Eind vorige week leek even een uitloop op gang te komen. Meer dan tweeduizend auto’s stonden urenlang voor de brug richting het Russische vasteland. „Dat was gewoon normaal verkeer”, zegt Erfan Kudus over de telefoon. „Als er echt een uitloop was zou de file tot aan Jalta staan. Er zijn meer dan een miljoen Russen die weg zouden moeten.” Eind deze week waren er geen wachttijden meer voor de brug.

Kudus is een bekende Krim-Tataar en restauranteigenaar in Kyiv. Hij werd in ballingschap geboren in Oezbekistan, maar vluchtte na de annexatie vanwege politieke redenen. Hij staat nog dagelijks in contact met kennissen op de Krim en verlangt naar terugkeer. „Ik denk niet dat het dit jaar nog mogelijk zal zijn. De strijd om dit grondgebied loopt al driehonderd jaar. Ik durf er niets over te zeggen, uit angst dat het onze hoop doet vervliegen.”

Indirect krijgt NRC berichten te zien van inwoners die zich verheugen over de Oekraïense aanvallen en stilletjes hopen dat de Krim weer bij Oekraïne gaat horen. Al geloven zij niet dat dit snel zal gebeuren. Rechtstreeks met NRC praten, durven ze niet.

Het blijft onzeker wat de Krimfluencers écht denken of bedoelen met hun posts

In Rusland en met name in de bezette gebieden geldt strenge militaire censuur. Kritiek leveren op de strijdkrachten, de regering, het noemen van de oorlog – dat zullen de Krimfluencers dan ook niet doen. Ook zul je ze niet horen over Oekraïense aanvallen, en beeld posten daarvan is uit den boze. In de bezette gebieden riskeren burgers met (vermeende) pro-Oekraïense sentimenten celstraf, marteling of vermissing.

Het blijft dan ook onzeker wat de Krimfluencers écht denken of bedoelen met hun posts. Een journalist van het in Tsjechië gevestigde Russischtalige nieuwskanaal Current Time ziet in de video’s een dubbele boodschap: mensen op de hoogte brengen van wat er op de Krim gebeurt, terwijl ze zich tóch aan de censuur houden. „Net als in de Sovjettijd willen mensen niet de macht bekritiseren. De positieve toon zou dan bedoeld zijn om zelf geen kritiek te krijgen.”

Stoekalova sabelt die these neer in een eigen video: „Ik raad iedereen aan niet naar zulke domme berichten te luisteren, en zeker niet van goedkope, sensatiegerichte pers.” Ksenia, die kwaad is over het gebrek aan informatie over aanvallen, kreeg in de reacties het verwijt ’te wachten’ op Oekraïne. „Ik ben Russisch, ik beschouw de Krim als Russisch”, reageert ze. „Niemand hier heeft het er nu over dat de Krim terug naar Oekraïne gaat.”

De Krimfluencers bevinden zich hoe dan ook in iets dat veel groter is danzij zelf, waar ze het fijne niet van mogen weten. „Het is 1 juli en dit was uw correspondent van in de frontlinie, Jevpatoria Krim”, grapt Stoekalova tot besluit in een video. De vrouw heeft een rieten zonnehoed op en drinkt uit een kopje. Op de achtergrond glinstert de Zwarte Zee.

Lees het hele artikel