Hoe kun je je schermtijd terugdringen? Een fysieke blokkade lijkt te werken

Een paar weken terug stroomden mijn socialmediafeeds vol met mensen die vertelden mee te doen aan Mei Social Vrij, een soort Dry January maar dan voor social media.

Ik likete de berichten en scrolde weer verder, en verder, en verder. Zulke absolute beloftes zijn niet mijn ding en het is voor mijn werk belangrijk om te weten wat er rondgaat op social media, suste ik mezelf, ondertussen wetend dat ik ook eigenlijk te zwak ben om me aan zo’n belofte te houden. 

Toch ging er iets knagen. Ik vind mijn schermtijd wel degelijk problematisch. Laatst bleek ik in één dag 8 uur en 22 minuten als een garnaal over mijn telefoon gebogen te hebben gezeten. (Een uitsplitsing liet zien dat Wikipedia na Instagram, maar voor TikTok de meeste tijd had opgeslurpt. Misschien toch nog iets van opgestoken dus.)

Ik heb van alles geprobeerd om dit terug te dringen. De ergste scrollapps verwijderen had weinig zin, want uit automatisme ging ik dan maar naar de websiteversie of downloadde ik ze weer opnieuw. Bovendien kan vrij snel álles een vervangende scrollfeed worden: Funda voor huizen die ik toch niet kan betalen, Airbnb voor vakanties die ik niet gepland heb, nieuwsapps, zelfs mijn volle mailbox wegwerken wordt ineens interessant.

De app one sec beloofde frictie toe te voegen aan die automatismen: bij het openen van Instagram vraagt hij bijvoorbeeld hoeveel tijd ik eraan wil besteden. Is die tijd op, dan moet ik een ademhalingsoefening doen. Het hielp een tijdje, maar de frictie werd al snel onderdeel van de routine. Na de minimeditatie scrol ik inmiddels weer driftig door.

Fysieke sleutel op digitaal slot

Recent kwam ik een app tegen die – vooralsnog – wél echt helpt, door een fysieke sleutel aan het digitale slot toe te voegen. Om een geblokkeerde app te openen is een ademhalingsoefening niet meer genoeg, maar ik moet een NFC-tag tegen mijn telefoon tikken – net zoals je je bankpas tegen een betaalautomaat houdt. Die tag ligt expres niet binnen handbereik als ik op de bank lig, maar in de keuken.

De app heet Foqos en is alleen voor iPhones beschikbaar. Het is ook lang niet de enige app die dit doet: je hebt bijvoorbeeld Unpluq en Tap Out (allebei Nederlandse start-ups) en Brick (Amerikaans). Die drie werken echter alleen met hun eigen ontgrendelblokje, dat tussen de 50 en 70 euro kost. Foqos is gratis en werkt met een willekeurige NFC-tag.

Ik kocht ooit voor een paar euro tientallen van die tags met het idee daar allerlei slimme huisautomatiseringen mee te bouwen. Dat is er nooit van gekomen, nu komen ze alsnog van pas. Niet iedereen zal NFC-tags in huis hebben. Als alternatief kun je ook instellen dat je met je telefoon een specifieke barcode of QR-code moet scannen om te deblokkeren. De streepjescode van een fles afwasmiddel bijvoorbeeld.

Inmiddels heb ik standaard mijn social-apps geblokkeerd. Met een tikje op de tag mag ik een kwartier scrollen, daarna worden ze weer vergrendeld. En voor als ik me echt wil concentreren, heb ik een profiel waarmee ik alles behalve een paar berichtenapps blokkeer.

Foqos ontstond tijdens een „persoonlijke crisis”, vertelt de Canadese softwareontwikkelaarAli Waseem (32). In de kerstvakantie van 2024 merkte hij dat zijn telefoon al zijn tijd opslokte. „Ik zat vastgeplakt aan mijn telefoon en spendeerde uren aan TikTok en Instagram. Mijn privéleven leed eronder.”

Tegelijkertijd wilde hij al een tijdje Swift leren, een programmeertaal waarmee apps voor Apple-platforms geschreven kunnen worden. In een paar uur tijd had hij een eerste, simpele versie van Foqos gebouwd. „Die deed genoeg om mijn telefoonverslaving op te lossen.”

Hij zegt dat hij daarna pas ontdekte dat dit soort apps al bestonden. „Ik dacht: ze zijn mensen aan het oplichten. Want ze werken allemaal met NFC-tags die misschien tien cent kosten.” De toegangspoorten waarmee apps andere apps kunnen blokkeren, zijn een standaardonderdeel van besturingssysteem iOS, zegt Waseem. „De technologie zit al in elke iPhone. Ik vind het oneerlijk om er dan geld voor te vragen.”

Op een perverse manier verdienen socialemediabedrijven zo zelfs geld aan de behoefte om minder tijd op hun platforms door te brengen. De betaalde concurrenten van Foqos „spenderen veel geld aan advertenties op sociale media om je een manier te verkopen om van sociale media af te gaan”, zegt Waseem. „Ik denk dat hun blokjes daarom zo duur zijn.”

Voelt hij geen verleiding om ook aan zijn app geld te verdienen? „Nee, nooit.” Waseem zegt dat het bouwen van Foqos hem vrijwel niets kost, in tijd noch in geld. Hij hoeft er geen serverruimte voor te huren omdat er geen cloudfuncties of data-opslag zijn. „Ik hou niets bij over gebruikers. De broncode is openbaar, iedereen kan die controleren en er zelf weer op verder bouwen.”