Europese Commissie wil consumentenrechten bij internationale treinreizen verbeteren

De Europese Commissie wil internationaal treinreizen in de EU sterk vereenvoudigen. Onder het motto ‘één reis, één ticket, volledige rechten’ presenteerde ze dinsdag allerlei plannen hiervoor. Die voorstellen gaan nu naar het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Het dagelijks bestuur van de EU probeert al langer grensoverschrijdend railvervoer te stimuleren.

Een kernpunt is het ‘enkelvoudige ticket’ voor een treinreis. Dit houdt in dat reizigers complexe reizen – met bijvoorbeeld overstappen in meer landen – in een keer kunnen boeken, bij diverse vervoerders.

Boeken van een internationale treinreis is nu vaak een versnipperde en onzekere ervaring. Wie een treinreis inkoopt door de onderdelen ervan bij verschillende maatschappijen te kopen en dan een aansluiting mist, verliest niet zelden zijn recht op assistentie. In het jongste voorstel worden spoorwegmaatschappijen verplicht dit soort gecombineerde reizen als één ticket aan te bieden. Voordeel: mis je een aansluiting, dan geniet je voortaan volledige bescherming over de gehele route, inclusief recht op omboeking, maaltijden en hotelovernachtingen als er tijdens de reis iets misgaat.

Om de spoormarkt open te breken, wil de Commissie strikte regels invoeren voor dominante spelers. Nationale spoorwegbedrijven met een marktaandeel van meer dan 50 procent – zoals NS, Deutsche Bahn en het Franse SNCF – moeten voortaan ook tickets van concurrenten op hun boekingsplatforms aanbieden. Alle platforms moeten die reizen neutraal en transparant weergeven, niet verstopt in een hoekje van de website. Reizigers moeten tickets kunnen sorteren op criteria als prijs, reistijd of de uitstoot van broeikasgassen.

Trein versus vliegtuig

De nieuwe spoorplannen zijn geïnspireerd op de luchtvaart. Vliegtuigpassagiers in de EU zijn redelijk goed beschermd bij annulering en vertraging – al waarschuwen consumentenorganisaties dat passagiersrechten juist onder druk raken.

Compensatie bij vertraging in de luchtvaart is vrij goed geregeld: passagiers hebben bij meer dan drie uur oponthoud recht op 250 tot 600 euro, afhankelijk van de vliegafstand. Op het spoor blijft de compensatie gebaseerd op een percentage van de ticketprijs: 25 procent bij een tot twee uur vertraging, 50 procent bij meer dan twee uur. Die restitutie valt vaak lager uit dan in de luchtvaart.

In de luchtvaart woedt een felle strijd over de compensatieregeling. Het Europees Parlement wil die handhaven vanaf drie uur vertraging, lidstaten en luchtvaartmaatschappijen lobbyen voor een verhoging naar vijf of zelfs negen uur. Volgens experts zou dat tot driekwart van de huidige vertragingsclaims doen verdwijnen.

De Commissie wil dat treinreizigers recht op ‘zelf-omboeking’ krijgen: als het ov-bedrijf bij uitval of vertraging niet binnen 100 minuten met een oplossing komt, mogen ze zelf een alternatief ticket boeken en de kosten declareren. In de luchtvaart is zo’n recht al lange tijd onderwerp van debat; sommige voorstellen willen een drempel van 12 uur.

Voor passagiers met een beperking blijft vliegen een uitdaging. Bijna bijna zeven op de tien van hen ervaren barrières door problemen als kapotte rolstoelen of vage regels over assistentiehonden. De plannen voor het spoor beogen striktere handhaving van regels voor assistentie en verkorting van de aanvraagtijd voor hulp.

Tegelijkertijd introduceert de Europese Commissie in haar plannen voor het spoor een omstreden element uit de luchtvaart: de overmacht-clausule (force majeure). Net als luchtvaartmaatschappijen hoeven spoorbedrijven bij problemen waaraan ze niets kunnen doen – extreme weersomstandigheden, natuurrampen – geen compensatie meer te betalen. Die maatregel krijgt kritiek van de Europese consumentenbond BEUC, omdat de vergoedingen op het spoor al zoveel lager zijn.