Hoe vergaat het de coronaklas uit 2021? Rick heeft ‘al dat gedoe’ verdrongen, Emin viel vijftig kilo af, Koen fietst naar Japan en Julia kijkt ‘niet zwaarmoedig’ terug

1 uur geleden 1

Ze doen allemaal weer graag mee.

„Leuk!”, appt Julia Eversdijk (20). Toevallig had ze een dag eerder alle stukken uit NRC van vijf jaar geleden herlezen. „Ik was echt een puppy.”

Ook Emin Güler (20) appt meteen terug: „Gaat goed. Wel wat interessante wendingen, maar dat heeft iedereen in het leven van vijftien tot twintig, gok ik.”

Rick Dijkhuizen (21): „Veel gebeurd, maar het gaat ontzettend goed.”

Voor Koen Groenewoud (22) ligt opnieuw meedoen „wat gecompliceerd”. Hij wil best vertellen hoe het gaat, maar hij is op reis. In z’n eentje van Arnhem naar Japan. Op de fiets.

Hoe gaat het nu met de leerlingen uit vmbo-4 van het Guido in Arnhem? Ze deden in 2021 eindexamen onder bizarre omstandigheden. Met fotograaf Dieuwertje Bravenboer volgde NRC de klas om te achterhalen hoe het is examen te doen in coronatijd en hoe de coronamaatregelen deze generatie vormden.

Eindexamenklassen mochten, in tegenstelling tot andere klassen, een groot deel van dat jaar gewoon naar school. Het Guido, een kleine school aan de rand van de Arnhemse volkswijk De Geitenkamp, was in die maanden vaak vrijwel leeg. En koud: de ramen bleven open, ook in de winter.

Coronadip

Eind deze maand zal het in de Tweede Kamer tijdens de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie over het coronabeleid gaan over de schade die scholieren en studenten opliepen als gevolg van de schoolsluitingen. Die waren – en zijn – groot. Leerprestaties daalden op alle niveaus en voor vrijwel alle vakken. De verschillen tussen kinderen die thuis werden ondersteund en de kinderen die die luxe niet hadden, werden groter.

De overheid maakte 8,5 miljard euro vrij om de leerachterstanden en ongelijkheid weg te werken. Met gemengd resultaat: in de Staat van het Onderwijs van afgelopen april, het jaarlijkse onderzoek van de Onderwijsinspectie, staat dat de resultaten in het primair onderwijs weer op het niveau van voor corona liggen. Maar in de onderbouw van het voortgezet onderwijs is op de meeste niveaus „nog steeds sprake van een voortdurende en omvangrijke daling van leesvaardigheid en woordenschat ten opzichte van voor corona”. Hetzelfde geldt voor rekenen en wiskunde: leerlingen kunnen dat nog steeds minder goed dan voor corona, vooral in het vmbo.

Ook de mentale gezondheid van kinderen en jongeren is nog niet hersteld. Jongeren voelden zich tijdens en na corona vaker dan daarvoor eenzaam en depressief.

Gonneke Stevens, hoogleraar jongerenwelzijn aan de Universiteit Utrecht, werkt mee aan een internationaal onderzoek naar het welzijn van jongeren in vijftig landen. „We dachten dat we het dieptepunt hadden bereikt in 2021”, vertelt ze aan de telefoon, „maar in 2022 was het beeld niet beter en in 2023 ook niet.”

Het ligt genuanceerd: ook in de jaren vóór de coronacrisis daalde het welzijn van jongeren

In september volgen nieuwe cijfers. Stevens mag daar nog niets over zeggen, „maar op basis van al gepubliceerde cijfers hebben we geen enkele reden aan te nemen dat het welzijn terug is op het niveau van voor corona”.

Het ligt genuanceerd: ook in de jaren voor corona daalde het welzijn van jongeren. Naar de oorzaken blijft het gissen, maar toegenomen prestatiedruk en sociale media gelden als belangrijke factoren. En corona versterkte de daling.

Was de schade ook zo groot geweest zónder corona? „We weten niet hoe het beeld dan zou zijn geweest”, zegt Stevens. „Wat we wél weten, is dat sociale relaties voor jongeren heel belangrijk zijn en dat de coronamaatregelen die hebben beperkt.”

Het eindexamenjaar

Hoe kijken ze terug op dat uitzonderlijke eindexamenjaar? „Het is één grote waas”, zegt Emin. Hij was al „een beetje een buitenbeentje”. Dan helpt het niet als je de hele tijd op je kamer moet zitten. „Het gemak van praten, met mensen omgaan, het heeft door corona langer geduurd om dat te leren. Wat ik nu allemaal doe, dat had toen gemoeten.”

Julia kijkt „niet zwaarmoedig” terug. „Rationeel weet ik dat het zwaar was, de hele tijd alleen op m’n kamer. Het was niet het leven dat je zou moeten leiden als vijftienjarige. Maar in mijn herinnering hadden we ook gewoon elke dag de slappe lach.”

Rick heeft „al dat gedoe met corona” verdrongen. Wat hij nog wel weet: de eenzame dagen achter een laptop. Inloggen voor een les en dan meteen weer in slaap vallen. Je vrienden alleen maar zien via Facetime. Is hij daardoor beschadigd? „Dat denk ik niet.” Sterker: ergens mist hij die tijd. „Ik mis zelfs school. Het was zo vrij, zo zorgeloos. Nu is het leven zo serieus.”

Koen‘Reizen is leuk,
maar dit is anders:
dit is een missie’

Wanneer we elkaar voor het eerst weer spreken, via WhatsApp, heeft Koen Groenewoud 3.780 kilometer gefietst. „Vandaag Istanboel verlaten”, appt hij. „Door naar Georgië.” In november hoopt hij in Japan aan te komen.

Afgelopen jaren waren „chaotisch”. Koen had een toekomstplan: na de opleiding tot beveiliger doorstromen naar de politieacademie. Agent worden. Hij haalde de cognitieve toelatingstesten, maar werd niet uitgenodigd voor de volgende rondes. Hij kon wel een plek krijgen als arrestantenbeveiliger, maar het bleek onmogelijk een kamer in de buurt te vinden en hij had nog geen rijbewijs. Droom aan duigen.

„Dat viel me zwaar”, schrijft hij. „Dus toen heb ik de fiets gepakt om even tot mezelf te komen.”

Elke kilometer heb je zelf gedaan, met je eigen benen.

Dat ‘even’ groeide uit tot een reis van maanden waarin hij achttienduizend kilometer zal afleggen en „helemaal in het moment wil leven”. En dat leven is sober: overdag fietsen, ’s avonds slapen, meestal in een tentje. „Je leert een beetje overleven. Dat is leuk en soms zwaar.”

Een paar weken later facetimet hij met oud-klasgenoot Emin.

Koen: „Elke kilometer heb je zelf gedaan, met je eigen benen. Dat is toch anders dan in de auto zitten. En je ziet alles en je hoort alles.”

„Je bent gewoon helemaal in het moment”, knikt Emin.

„Reizen is leuk, maar dit is anders”, zegt Koen. „Dit is een missie. Ik zie het ook niet als vakantie. Meer als een uitdaging.”

Intussen staat er 4.500 kilometer op de teller.

„Ik moet er nog 14.000.”

Emin: „Je bent dus al op een vijfde!”

Emin‘Je moet moet blijven werken,
blijven sporten’

Emin Güler is vijftig kilo afgevallen. „Je herkende me niet, hè”, grijnst hij op het terras van filmhuis Focus in Arnhem. Nog steeds een zwarte hoody en koptelefoon, maar verder, inderdaad, een heel andere jongen dan vijf jaar geleden. Emin komt net uit de sportschool. Vier keer per week krachttraining, drie keer vechtsport. Hij laat een foto van zichzelf zien, gemaakt op 17 november 2021, de allereerste dag in de gym. „Niet best. Ik wil dat nooit meer.”

De knop moest om, zegt hij. „Ik was niet gezond.” Altijd binnen zitten gamen, zeker in de coronajaren. En dan klokte hij met gemak anderhalve liter Dr Pepper per avond naar binnen.

„Nu snack ik niet meer. In het begin was het hard werken. Motivatie vinden om naar de sportschool te gaan. En blijven gaan, ook als je totaal geen zin hebt.” Zelfverzekerd: „Het is mijn eigen leven, hè. Je moet er zelf iets van maken.”

School was de afgelopen vijf jaar een hobbelige weg. De havo was „geen succes”. Hij stapte over naar het mbo, voeding en leefstijladvies („veel geleerd over vetcellen”), had een „topstage” in het eerste jaar, maar liep vast in stage twee en verliet de opleiding – met de benodigde certificaten.

Emin ging werken bij Subway, waar hij van broodjes smeerder opklom tot „meewerkend voorman”. Daarnaast deed hij de deeltijdstudie logistiek en administratie, die hij een week geleden afrondde.

Nu is het plan om nog een jaar te werken om te sparen en dan vanaf september 2027 naar het hbo. „Fysiotherapie. En op kamers. Het is wel ontzettend moeilijk iets te vinden. Alles is loeiduur. Maar binnenkort word ik 21 en dan ga ik meer verdienen.”

Het belangrijkste nieuws: Emin is verliefd. Lisa heet ze. Weer een foto, van een romantisch etentje dit keer: „Twee dagen geleden heb ik een jaar aangetikt met deze meid.”

Wat als ik had tegengestribbeld? Dat had me mijn leven kunnen kosten

En dan, vlak voor we afscheid nemen, vertelt hij aarzelend een minder vrolijk verhaal. Vorig jaar liep hij met Lisa door het Sonsbeekpark, het schemerde. Drie mannen met skimaskers dwongen hem, pistool tegen het hoofd, om al het geld op z’n rekening over te maken: 550 euro en 6 cent. „We waren allebei in shock, maar op de een of andere manier bleef ik kalm. Pas toen ze weg waren, kreeg ik gigantische stress.”

De daders werden opgepakt – ze hadden meer mensen beroofd in Arnhem. Ze werden veroordeeld en Emin kreeg smartengeld, 1.500 euro.

De overval had impact. „Ik werd gewoon helemaal gek: wat als ik had tegengestribbeld? Dat had me mijn leven kunnen kosten. Dat verlamde me totaal. Ik viel niet in slaap, bleef maar malen.” Hij ging blowen om te slapen en om rustig te worden. „Al snel was ik verslaafd.”

Met hulp van een psycholoog en EMDR kwam hij uit de negatieve spiraal. „Maar nog steeds: als het begint te schemeren en ik ben buiten, dan kijk ik altijd om me heen. Altijd.”

Maar dan weer die grijns: „Je moet niet bij de pakken neerzitten, je moet doorgaan. Blijven werken, blijven sporten. Je hebt zelf in de hand hoe je met tegenslag omgaat.”

Rick‘Ik ben keihard
op m’n muil gegaan’

Op het terras van restaurant La Niche aan de rand van Apeldoorn zwaait Rick (21) om de paar minuten naar voorbijgangers. Iedereen kent Nick, Nick kent iedereen. Soms droomt hij van verhuizen naar een grotere stad. Amsterdam, misschien. „Het lijkt me heerlijk om gewoon even anoniem te zijn.”

Rick heeft pittige jaren achter de rug. Na het eindexamen begon hij aan een opleiding tot zelfstandig gastheer, maar het liep niet lekker op school. Er was gedoe thuis, Rick trok in bij een bevriend stel, boven een kroeg in Apeldoorn. Dat was vragen om problemen. „Ik zat meer in de kroeg dan in de schoolbanken.”

Op het dieptepunt kwam hij na een nacht vol drank thuis en dacht: dit gaat helemaal mis. Ik heb hulp nodig.

Wat volgde was een intens traject: begeleid wonen, therapie. „Verschrikkelijk, maar het gaf me wel weer ritme en trok me weg van die kroeg. Weg van de alcohol.”

Een babbeltje maken aan tafel, de wijn uitzoeken:
ik hou daar echt van

Langzaam krabbelde hij weer overeind. Haalde via deelcertificaten alsnog diploma’s en vond een baan bij La Niche, waar hij zich opwerkte tot leidinggevende. Dat werk is geweldig, vindt hij. „Met mensen omgaan, een babbeltje maken aan tafel, de wijn uitzoeken. Ik hou daar echt van.”

Soms, filosofeert Rick, moet je hard vallen om verder te kunnen. „En dat is bij mij gebeurd: ik ben keihard op m’n muil gegaan.”

Intussen woont hij in een eigen appartementje, zorgt goed voor zichzelf. „Ik kan tegenwoordig echt gelukkig worden van een bakje fruit.”

Julia‘Ik kan wel controle willen houden,
maar het loopt toch altijd anders’

Julia Eversdijk zit op een zonnige maandagochtend in mei in de grote lichte hal van de Christelijke Hogeschool Ede. Ze is eerstejaars social work. Straks moet ze naar een college, over schuldhulpverlening en oplossingsgericht werken. „Deze studie is precies wat ik wil. Ze is nu nog vrij theoretisch, maar ik kan straks andere jongeren helpen.”

Na het eindexamen vmbo ging ze door naar de havo. In de coronajaren, in al die lange dagen alleen op haar kamer, ontwikkelde ze „een nare manier van denken”. Dwanggedachten. „Niet per se van dingen recht leggen, maar wel drie keer terugfietsen om te kijken of ik de garagedeur wel dicht had gedaan.”

Dat kwam samen met veel stress. „Ik móést en zou de havo halen, maar het lukte niet. Ik sliep amper, zat alleen maar boven het huiswerk.”

Bij een zoveelste herkansing knapte er iets. „Ik pakte mijn economieboek, sloeg het open en kon alleen nog maar denken: nee, nee, nee! Ik ga dit niet meer doen!”

Ik wilde het beste van het beste en dat was niet mbo. Het voelde als een nederlaag

Ze stapte over naar het mbo voor een opleiding tot onderwijsassistent. „Daar keek ik een beetje op neer, eerlijk gezegd. Ik wilde het beste van het beste en dat was niet mbo. Het voelde als een nederlaag.”

Het werden „de allerleukste jaren” uit haar leven. „Ik kreeg leuke vriendinnen, elke dag was geweldig.” Daarna wilde ze door, naar het hbo. Julia woont inmiddels op kamers in Ede, is lid van een christelijke studentenvereniging, heeft twee baantjes en is verliefd op Jefta, die verpleegkunde studeert.

Ze kan, zegt ze, nu oprecht zeggen dat ze gelukkig is. Maar het was een lange weg. De psycholoog hielp. Evenals bidden en lezen in de Bijbel. Eén passage, uit Mattheüs 14, waarin Petrus leert om te vertrouwen op Jezus, raakte haar „vol in het hart”. „Daardoor leerde ik om mezelf op momenten dat ik het allemaal niet meer overzie of bang ben, over te geven aan Jezus. Door op Hem te vertrouwen, kun je je zorgen loslaten.”

Glanzende ogen: „Ik dacht: ik kan heel erg controle willen houden, krampachtig leven, maar het loopt toch altijd anders. Dat was zó helend.”

Van de psycholoog leerde ze om gedachten te rationaliseren door ze een naam te geven. „Ik noem ze Thea. Als ik nu dwanggedachten krijg, zeg ik: ‘Thea, jij mag dit denken, maar ik ben Julia en ik ga even niet naar jou luisteren.’”