Hugo de Jonge tijdens coronaverhoor: ‘Hoe noodzakelijk ook, de harde maatregelen kwamen niet zonder prijs’

De harde coronamaatregelen als lockdowns en het bezoekverbod in verpleeghuizen waren „onvermijdelijk”. Bij een vergelijkbare crisis zouden die maatregelen opnieuw moeten worden genomen, ook als dat leidt tot grote schade in de samenleving zoals een toename van mentale problemen. Dat zei oud-minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) vrijdagmiddag tijdens zijn verhoor.

Het voorkomen van overbelasting van de zorg en de ic-capaciteit, het ‘Bergamo-scenario’, wint altijd, zei De Jonge. „Het virus sprong via contact tussen mensen over, dus we moesten die maatregelen wel nemen.”

Hij noemde het zelf „vreselijke” maatregelen en concludeerde: „Het aantal mensen dat leed onder het virus was groot, maar in de loop van de tijd werd het aantal mensen dat leed onder de maatregelen groter. Hoe noodzakelijk en onvermijdelijk die maatregelen ook waren, ze kwamen niet zonder prijs.” Hij sprak over een voortdurende „balancing act”.

Over het bezoekverbod in verpleeghuizen zei hij dat „iedereen direct de zwaarte ervan voelde, dat dit een enorme knauw zou betekenen voor mensen in de laatste fase van hun leven. Iedereen heeft willen voorkomen dat mensen eenzaam moesten sterven, maar het is wel voorgekomen. Dat is intens verdrietig.” Maar, zei hij erbij, „Ik kreeg dramatische signalen uit Brabant en Limburg van medewerkers zeiden: ‘als het virus eenmaal binnen is, zien we de mensen doodgaan onder onze handen.’”

Meer dan honderd experts

Het verhoor van De Jonge sloot de eerste verhoorperiode – die zes weken duurde – van de parlementaire enquêtecommissie Corona af. De commissie gaat nu op zomerreces, het eerstvolgende verhoor is op maandag 24 augustus met oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Ook De Jonge komt nog een keer terug.

De Jonge was als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gezichtsbepalend tijdens de coronapandemie. Na de eerste golf werd in de zomer van 2020 in het hele land opluchting gevoeld, zei De Jonge vrijdag. „Het noodlot was afgewend.” Die zomer werden meer dan honderd binnenlandse en buitenlandse experts uitgenodigd om de vraag te beantwoorden: wat hebben we van de eerste golf geleerd? En hoe kunnen we een tweede golf voorkomen? De Jonge: „We hadden de tijd om ons voor te bereiden. De eerste golf had ons overwhelmed, het was hozen wat we konden.”

Maar een van de belangrijkste geleerde lessen uit die zomer bleek in de praktijk niet te werken, gaf De Jonge toe. De regionale aanpak in najaar 2020 – maatregelen die per regio verschillen – was niet logisch achteraf. „Daar is Nederland te groot voor. Nederland is zelf een regio.”

Lees ook

Huisarts en ‘coronacriticus’ Rob Elens, deed ‘niets verkeerd’ door een antimalariamiddel voor te schrijven bij corona 

In het kabinet werd twee keer gesproken over de vaccinatiestrategie, dat eerst de ouderen en kwetsbaren wilde beschermen – op advies van de Gezondheidsraad. Er werd niet gekozen om groepen die veel contacten hebben, bijvoorbeeld jongeren, te vaccineren om zo de verspreiding van het virus te verkleinen. Dat werd weleens ingebracht in het kabinet maar niemand wilde meer overlijdens en ziektes voor zijn rekening nemen, zei De Jonge.

Het vaccin als frikandel

De Jonge liet zich tijdens de pandemie herhaaldelijk kritisch uit over mensen die zich niet lieten vaccineren. Op een persconferentie stelde hij dat niet-gevaccineerden ziekenhuisbedden bezet hielden waardoor andere mensen langer moesten wachten voor hun operatie. Daarmee praatte hij mensen geen schuldgevoel aan, zei hij tijdens zijn verhoor: „Maar iedereen had een taak in deze crisis.”

De Jonge zei tijdens een andere persconferentie ook dat in wijken met een lagere vaccinatiegraad de vaccinatiecampagne „wijk voor wijk, arm voor arm, deur voor deur” door zou gaan. Hij wilde met die uitspraak de vaccinatiebereidheid verhogen, zei hij vrijdag. „We gingen net zo lang door tot we iedereen bereikt hadden en iedereen overtuigd hadden.” De uitspraak viel volgens de coronacommissie „slecht in de samenleving”, bijvoorbeeld bij mensen die zich vanuit geloofsovertuiging niet wilden vaccineren.

De Jonge vergeleek het vaccin in een interview ook eens met een frikandel; die eten mensen ook zonder te weten wat erin zit. Ook dat viel slecht in de samenleving, de commissie vroeg hem ernaar. De Jonge: „Verbazingwekkend dat na jaren zo’n uitspraak nog wordt aangehaald. Wat echt ondermijnend is voor vaccinatie is de desinformatie.”

De Jonge zei te begrijpen dat zijn uitspraken niet overal goed vielen, maar spijt had hij niet: „De waarheid [richting ongevaccineerden] moest wel worden verteld. Ik moest het eerlijke verhaal vertellen.” Het was ook gewoon zijn werk, zei De Jonge. „De ziekenhuizen lagen vol met mensen die niet gevaccineerd waren. De vaccinatiegraad moest omhoog.” De Jonge kon geen Zwitserland zijn, zo zei hij – niet neutraal dus in deze kwestie. Wel zei hij dat zijn toon „scherper” werd gedurende de pandemie. „Had dat anders gekund? Zonder twijfel. Had dat geholpen? Dat weet ik niet.”

De Jonge vond Inspectie ’te onzichtbaar’

De Jonge zei zeker drie keer contact te hebben gehad met de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) over huisartsen die zeiden dat vaccinaties onnodig waren en bijvoorbeeld ivermectine (en andere middelen zoals hydroxychloroquine) voorschreven als coronamedicijn. Er werden ook onderzoeken naar deze huisartsen ingesteld. De Jonge noemde dat „ondermijnend. Patiënten moeten in een crisis kunnen vertrouwen op betrouwbare informatie en geen desinformatie krijgen. Mensen in witte jassen die willens en wetens foutieve informatie geven zijn een gevaar voor de volksgezondheid.”

De Jonge nam zelf actief contact op met de IGJ omdat hij die „te onzichtbaar” vond. „Na al die tijd was er nog maar een tuchtzaak. Dat vond ik teleurstellend.” De desinformatie deed ook iets met de vaccinatiebereidheid, zei hij. „Het was belangrijk dat de Inspectie liet zien dat ze daartegen optreedt.” Maar de IGJ is onafhankelijk en besluit uiteindelijk zelf of er daadwerkelijk wordt opgetreden, zei De Jonge.

‘Coronatoegangsbewijs niet bedoeld als vaccinatieplicht’

De commissie vroeg De Jonge ook nog naar het coronatoegangsbewijs, waarmee het kabinet maatregelen wilde versoepelen. In het kabinet was „bijna iedereen enthousiast”, zei De Jonge. Het coronatoegangsbewijs, dat vanaf september 2021 verplicht was om openbare locaties zoals cafés en restaurants binnen te komen, kweekte blijvend wantrouwen onder delen van de bevolking. Vorige week werd duidelijk dat de huidige vaccinatiebereidheid lager is, waarbij de relatie werd gelegd met het coronatoegangsbewijs. Volgens De Jonge was het coronatoegangsbewijs niet bedoeld om de vaccinatiegraad verder te verhogen. Maar het was volgens hem wel „een bruikbaar neveneffect”. Ook was het geen vaccinatieplicht, „ook niet indirect”.

Helemaal mis ging het met de campagne ‘Dansen met Janssen’ in juni 2021. Toen een dosis Janssen-vaccins over datum dreigde te raken, riep De Jonge jongeren op snel het vaccin te halen, zodat ze direct konden gaan feesten tijdens de zomer. Het resultaat was dat de besmettingen hevig piekten. De Jonge: „We hadden een veel te grote stap gezet. Het leek verantwoord, maar was dat niet. Dat was een inschattingsfout. Daar hebben we een hoge prijs voor betaald.”



Liveblog Parlementaire enquête corona

Robèr Willemsen, voorzitter van Koninklijke Horeca, noemt het een ‘schande’ hoe met ondernemers is omgegaan. ‘Ze deden er niet toe’