‘Ik dacht: wáár komt dit nou vandaan?’ Na drie brandstichtingen blijken al langer vernielingen in Edese kerken gaande

De organist was die ochtend iets vroeger naar zijn kerk gekomen, een uur voor de aanvang van de dienst – hij moest de orgelpijpen nog stemmen. Toen hij in de regen het pad naar de zijingang afliep, zag hij Regina van Ginkel en haar kinderen staan die in het huis naast de kerk wonen. Gek, dacht hij, zij gaan niet naar de evangelisch-lutherse kerk in Ede. „Er heeft vannacht iemand ingebroken”, zei Van Ginkel.

Samen maken ze de deur open. Binnen ruikt het naar benzine uit een molotovcocktail, een met brandbare stof gevulde wijnfles, die door een van de glas-in-loodramen is gegooid. Op de grond ligt een tweede fles, met een brandplek ernaast. „De geïmpregneerde tegels hebben voorkomen dat de brand zich uitbreidde”, zegt de organist donderdag tegen NRC, een paar dagen na de brand. Hij wil zijn volledige naam om privacyredenen liever niet in de publiciteit, zijn naam is wel bekend bij de redactie.

De organist en de voorzitter van de kerkraad, Bea de Boer, hebben de zijingang van de kerk maar even dichtgehouden: de dienst moest gewoon door kunnen gaan. De kerkgangers hebben er weinig van gemerkt, denken ze, want de dominee heeft niets over het incident gezegd. „We zijn best een liturgische kerk”, zegt de organist, „dus er is weinig ruimte voor afwijkingen.”

De politie vertelt die zondagochtend dat de kerk de tweede in een paar dagen is waar iemand heeft geprobeerd brand te stichten. Ook bij De Schuilplaats, een evangelische kerk buiten het centrum, zitten de brandplekken nog in de plastic vloer – daar werd in de nacht van vorige week donderdag op vrijdag een ruit gebroken. In de nacht van woensdag op donderdag wordt opnieuw brand gesticht, bij de hervormde Oude Kerk in het centrum. Donderdag 26 februari maakt de politie bekend dat een 27-jarige man uit Ede is opgepakt op verdenking van de brandstichtingen.

De Evangelisch-Lutherse Kerk heeft gebarsten ruiten.

Donkere kleren en een capuchon

Van Ginkel, de buurvrouw van de Evangelisch-Lutherse kerk, heeft de verdachte gezien, vertelt ze voor haar huis. In de nacht van afgelopen zaterdag op zondag werd ze wakker van een hard gebonk. Ze sliep met haar kinderen op de begane grond van hun huis, haar dochter wilde een slaapfeestje. Van Ginkel zag een fiets staan bij de kerk en het licht was aan. Ze waarschuwde haar man en toen ze weer naar buiten keek, fietste er iemand weg. „Hij droeg donkere kleren en een capuchon en keek twee keer achterom.”

Wie de man is weet niemand van de kerkgangers, en ze durven er ook niet over te speculeren. De overbuurman dacht eerder dat het het werk van „zwervers” zou zijn, die vaker achter de kerk rondhangen.

Burgemeester René Verhulst dacht in eerste instantie aan een ontevreden kerkganger. Hij zit deze donderdagmiddag op zijn werkkamer met drie broodjes zalm voor zich op tafel. „Sorry, ik heb nog niet geluncht.” Maar na de tweede brandstichting had hij door dat het iets anders moest zijn. „Toen dacht ik echt: waar komt dit nou vandaan?” Verhulst sprak daarop met de koepelorganisatie Raad van Kerken, die dertig kerken in Ede vertegenwoordigt, over extra veiligheidsmaatregelen. Aan de kosters werd gevraagd om ook ’s nachts een ronde om de kerk te lopen. Het kon een derde brand niet voorkomen, in de hervormde Oude Kerk. In de hal van de vijftiende-eeuwse kerktoren laat de koster de schade zien. Een oranje zeil dekt de ingang af. Het ruikt er naar een mengeling van verbrand hout en schoonmaakmiddel.

Volgens burgemeester Verhulst zijn de kerken „erg opgelucht” dat er een verdachte is gearresteerd. Over de achtergrond van de man wil hij niet meer zeggen dan dat het iemand is „die met zorgproblematiek is omgeven”. Diens motieven zijn nog onbekend.

Gescheurde ramen

Ook is nog niet duidelijk waar precies de vermeende kerkpyromaan allemaal heeft toegeslagen. In de weken voor de brandstichtingen blijken meer kerken in Ede te maken te hebben gehad met vernielingen.

Bij de Jonah-kerk bijvoorbeeld, een evangelische gemeente die een pand deelt met een school en een buitenschoolse opvang. Op het plein achter het gebouw glijden kinderen van een speeltoestel. „Anderhalve week geleden zijn hier opeens allemaal dingen kapot gemaakt”, zegt bso-medewerkster Charlotte de Heer. Ze wijst naar een plantenbak. „Zomaar kapotgeslagen”. Naar een uit elkaar gehaalde picknicktafel: „Helemaal gesloopt en op z’n kant gegooid. Wat is dit voor iets raars, dachten we.”

Bij de gereformeerde Tabernakel-kerk zat er dit weekend opeens een scheur in het raam, vertelt koster Melis van Dijk. En er lag een steen op de grond „die daar niet hoort”. Ze hadden er aanvankelijk weinig achter gezocht. „We hebben wel vaker te maken gehad met baldadigheid”, zegt de koster. Zo waren de letters ‘De Tabernakel’ die aan het gebouw hangen al eens kapot gemaakt, „vermoedelijk door uitgangspubliek”. Maar nu denkt Van Dijk dat de pyromaan erachter zit. Er is donderdag alsnog aangifte gedaan. Dat heeft ook de katholieke St. Antonius-kerk inmiddels gedaan, waar vorige week opeens een raam sneuvelde.

Burgemeester Verhulst zegt dat hij nog niets wist over de incidenten bij andere kerken. „Ik hoop dat ze het allemaal gemeld hebben bij de politie”, zegt Verhulst, „want dit kan goed dezelfde verdachte betreffen.”

Niet iedereen in Ede maakt zich zorgen. Een jongetje in een beige trainingspak, dat tegenover een van de getroffen kerken woont, zag in de steen door de ruit van zijn kerk vooral een kans. „Ik was wel blij, want ik hoefde misschien niet naar de kerk.”

De Oude Kerk in het centrum, waar in de nacht van woensdag op donderdag brand werd gesticht.

Foto Dieuwertje Bravenboer