In Iran is weinig geloof in een gunstige afloop van de besprekingen met de VS. ‘Het geld zal wel bij de Revolutionaire Garde of Hezbollah terechtkomen’

3 uren geleden 2

Brengt een overeenkomst tussen de Verenigde Staten en Iran, waarover weer wordt onderhandeld in Doha, eindelijk economische verlichting? Dat vragen Iraniërs zich af. Ze hebben te maken met een economische crisis, waarin voedsel en medicijnen onbetaalbaar zijn geworden en spaargeld verdampt.

De Iraniërs met wie NRC deze week sprak zijn overwegend sceptisch over de kans op economische verbetering door een mogelijke deal. Voor hen staat allerminst vast dat de bevolking zal profiteren van de opheffing van sancties en het vrijkomen van bevroren tegoeden, waarover gesproken wordt.

Uiteindelijk worden overeenkomsten tussen Iran en de VS wel door de ene of de andere partij geschonden

Een vertaler (42) uit Teheran heeft sowieso weinig vertrouwen in de besprekingen. „Geen van de onderhandelingen tussen de VS en Iran heeft blijvend resultaat opgeleverd, uiteindelijk worden overeenkomsten wel door de ene of de andere partij geschonden”, zegt ze. Om veiligheidsredenen worden de Iraniërs die NRC sprak niet met naam genoemd.

Maar zelfs als er een langetermijndeal komt, betwijfelen de Iraniërs of dat de inwoners van het land iets oplevert. „Mijn angst is dat zonder hervormingen een groot deel van deze middelen bij het regime en de Revolutionaire Garde terechtkomt in plaats van bij het volk”, zegt een laboratoriumassistent (23) uit Teheran. „Ik heb er geen vertrouwen in dat de Islamitische Republiek het geld gebruikt voor wederopbouw van infrastructuur, in plaats van het door te sluizen naar groepen als Hezbollah.”

Op de uitkomst hebben Iraniërs zelf geen invloed. „Ik ben erg ongemotiveerd geraakt. Ik heb het gevoel dat wij, het volk, slechts pionnen zijn”, schrijft een bouwkundig ingenieur (35) uit Teheran.

Kip bijna twee keer zo duur

Aan de oppervlakte lijkt het dagelijks leven weer op dat van vóór de bloedig neergeslagen protesten in januari en de oorlog die eind februari begon met Amerikaanse en Israëlische aanvallen. Internet werkt weer. Winkelcentra zitten vol en ’s avonds gaan mensen weer naar buiten. De laboratoriumassistent vertelt: „Ik voel me een stuk veiliger nu de oorlog voorbij is en er geen straaljagers meer overvliegen. Ik kan naar mijn werk gaan zonder constant te vrezen dat mijn familie misschien niet meer thuiskomt.”

Daar staat tegenover dat het leven de afgelopen maanden erg duur is geworden. Vooral de prijzen van voedsel stegen hard: 140 tot 200 procent op jaarbasis, tegenover een algemene inflatie van 70 procent. Plantaardige olie werd 3 keer zo duur, kip en rijst bijna twee keer. Al vóór de oorlog leed de economie zwaar onder de sancties, maar de verwoeste fabrieken, infrastructuur en de gesloten Straat van Hormuz maakten het nog erger, vertelt de laboratoriumassistent.

De overheid verhoogt pensioenen en het minimumloon af en toe wel om de inflatie enigszins bij te houden, maar die verhogingen staan in geen verhouding tot de prijsstijgingen. Zo berekende de Hoge Arbeidsraad, het overheidsorgaan dat jaarlijks het minimumloon vaststelt, in maart dat 450 miljoen rial per maand nodig is om in basisbehoeften te voorzien. Het minimumloon steeg in die maand van 103 naar 166 miljoen rial, waarmee het 37 procent van die basisbehoeften dekt.

De inflatie raakt iedereen, zij het op verschillende manieren. Ook de laboratoriumassistent, die haar familie relatief welvarend noemt, merkt het. „Mijn familie koopt geen kleren meer voor de lol, en nieuwe meubels kopen is niet meer realistisch”, vertelt ze.

Medicijnen zijn duur of helemaal niet te krijgen. Een administratief medewerker (38) uit Teheran kon maandenlang niet aan het medicijn perfenazine komen, dat haar man nodig heeft. Ook medicijnen tegen diabetes, kanker en hoge bloeddruk zijn moeilijk te krijgen, vertelt ze.

De vertaler was onlangs met haar vader naar het ziekenhuis, waar hij chemotherapie kreeg. Op één andere patiënt na was de ruimte leeg. Een ziekenhuismedewerker vertelde haar dat veel patiënten geen medicijnen konden vinden of zich die niet konden veroorloven, waardoor ze hun behandeling staakten.

„Vandaag ging ik naar de apotheek, en een injectie voor botuitzaaiingen kostte 500 miljoen rial”, zegt ze. Eerder dit jaar was dat nog 130 miljoen rial. „Het werd niet vergoed door de verzekering. Het is echt angstaanjagend.”

Wel kijken, maar niet juichen voor een doelpunt van Iran

Een afleiding van de economische problemen was afgelopen weken het WK, waar Iran drie wedstrijden speelde. „Voor mij is het WK vooral een manier om even te ontsnappen aan het voortdurende piekeren”, vertelt een kunstdocent (30).

In cafés, restaurants en op pleinen worden wedstrijden gestreamd. Op de avonden dat Iran speelde kwamen grote menigtes samen. Maar de hype was dit jaar minder dan bij andere toernooien. „Tijdens eerdere wereldkampioenschappen hoorde je overal gejuich en getoeter na een doelpunt. Deze keer niet, het was volledig stil”, zegt een vrouw (58) uit Teheran.

Na het dodelijke geweld na de protesten in januari kun je niet neutraal blijven, vindt de vertaler. „Alles is politiek, ook voetbal.” Een assistent-accountant (30) uit Teheran vindt dat de spelers zich met hun platform hadden moeten uitspreken. „Ze hebben zich niet uitgesproken tegen het moorden door het regime, en sommigen steunden het regime zelfs om geselecteerd te worden.” Daarmee kozen ze de kant van het regime, vindt ze: „Daarom hebben veel mensen afstand van hen genomen.”

De vertaler keek wel naar de wedstrijd Iran-België en was blij te zien hoe sterk het Iraanse team speelde. „Maar ik liet mezelf niet toe om die blijdschap openlijk te uiten.”

Een vrouw in een mouwloze jurk

Tegenover de economische moeilijkheden staat een klein lichtpuntje. Tegen het niet dragen van een hijab wordt de afgelopen maanden minder streng opgetreden. Zo’n zes op de tien vrouwen draagt op straat geen hoofddoek meer; alleen bij overheidsgebouwen is dat nog te heikel, vertelt de laboratoriumassistent. „Laatst zag ik voor het eerst een vrouw die een taxi aanhield, gekleed in een mouwloze jurk”, aldus de vertaler. Voor de zekerheid heeft ze zelf de hijab nog altijd in haar tas.