De oceanen zijn warmer dan ooit: ‘elke seconde neemt het de energie van vijf atoombommen in zich op’

Nee, het komt absoluut niet als een verrassing, zegt Gert-Jan Reichart, hoofd Ocean Systems bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) over het temperatuurrecord van de wereldzeeën. Als marien geoloog en paleo-oceanograaf houdt hij zich al dertig jaar bezig met de opwarming van de oceaan. „We weten allang dat als je het hebt over de opwarming van de aarde, dat 95 procent van het broeikasgaseffect wordt opgenomen door de oceaan.”

Copernicus, het aardobservatieprogramma van de Europese Unie, publiceerde deze woensdag een persbericht waarin het meldt dat het zeewater warmer is dan ooit, voor deze tijd van het jaar. Met een gemiddelde temperatuur van 20,86 graden, buiten de poolregio’s, worden de eerdere records uit 2023 en 2024 geëvenaard.

„Als je het hebt over temperatuurverschillen zie je dat het beste aan de oceaan”, zegt Reichart. Als het gaat over de temperatuur in de lucht, de warmtestijging die de mens ervaart, ontstaat er altijd discussie. „Het weer fluctueert altijd, is dat tijdelijk of is het een langetermijneffect van het klimaat, is dan de vraag. Bij de oceaan hebben we die discussie niet. We kunnen het niet alleen heel precies meten, maar we kunnen heel duidelijk het verschil zien met eerdere metingen.”

Wat ook vaststaat, is dat het grootste deel van de extra energie die het gevolg is van het broeikaseffect wordt opgenomen door de oceaan. 5 procent van die totale energie gaat naar het opwarmen van het landoppervlak en de lucht en een resthoeveelheid naar het smelten van ijs. De bulk, 95 procent, gaat in de oceaan zitten.

Dat komt doordat water de grootste warmtecapaciteit heeft. „Voor het opwarmen van lucht is maar weinig energie nodig, maar als je een pannetje water op het vuur zet duurt het veel langer voor dat is opgewarmd. Dat komt doordat water veel meer ruimte heeft voor energie.” De hoeveelheid daarvan is immens. „De energie die wordt opgenomen door de oceaan staat gelijk aan vijf atoombommen per seconde.” Ja, daar word je wel depressief van, zucht Reichart. „Gelukkig is het een heel grote oceaan.”

Tegelijkertijd wordt ook lokaal het oppervlaktewater snel opgewarmd, door hittegolven zoals afgelopen week in Europa en China. En dit jaar speelt ook nog weerfenomeen El Niño op. „Als je kijkt naar global warming van jaar op jaar, dan heeft El Niño daar het grootste effect op. Het warme water van de Pacific warm pool, dat zich normaal als een blob ophoudt bij Azië, kan nu door de verstoorde wind van El Niño richting Noord- en Zuid-Amerika terugstromen.”

Lees ook

El Niño is begonnen en wordt ongekend krachtig. De effecten kunnen blijvend zijn

De effecten daarvan zijn wereldwijd te zien. „Het warmt de hele wereld op, daarom gaan we dit jaar dik de anderhalve graad voorbij.” In het Akkoord van Parijs was besloten de opwarming tot die grens beperkt te houden. Dat is wat grote zorgen baart, zegt Reichart.

De oceaan heeft te maken met een drievoudige ramp, stelt Copernicus. De oceaan warmt op, raakt vervuild en er heerst een biodiversiteitscrisis. „Een warm jaar duwt de watertemperatuur voorbij de rand waarin leven het nog goed doet.” Koraal verbleekt, waardoor hele ecosystemen instorten. „Een van de bekende tipping points.” Boven water veroorzaakt de in het water opgeslagen warmte klimaatfenomenen als orkanen. „Het is brandstof voor atmosferische circulatie.”

Natuurlijk stemt het mismoedig, zegt hij. „Ik ben al dertig jaar met deze problematiek bezig en er gebeurt maar zo weinig. Het is een ramp in slow motion.” Reichart ziet twee dingen. „De politiek doet nauwelijks iets en durft geen verantwoordelijkheid te nemen, ze vinden stikstof al ingewikkeld. Terwijl ik daarvan denk: waar hebben we het over? En bij jongeren zie ik gelatenheid, maar dát wil ik voorkomen.” Er gebeuren ook goeie dingen, zegt hij, zoals de overstap naar meer duurzame energie en er is wel sprake van steeds meer bewustwording. „Daarbij, als we eraan toegeven dan is het echt klaar.”

De oceaan staat onder grote druk, ja, maar helpt opwarming ook nog steeds tegengaan. „Het water dat door de golfstroom naar het noorden gaat, koelt onderweg af en neemt daarbij CO₂ op, dat wordt opgeslagen in de diepere delen. Sinds de industriële revolutie is al 30 procent van de uitstoot op die manier opgenomen.” Daar kan het, in elk geval voorlopig, blijven. „De oceaan zal ons ook redden. Alle CO₂ zal opgenomen worden door de oceaan, het duurt een beetje lang, maar het gaat gebeuren.”