Instagram doet iets geks met je hersenen: ze worden slechter in het herkennen van je eigen gezicht

Dat Instagram invloed heeft op hoe we naar ons lichaam kijken, is geen nieuw inzicht. Maar volgens een recente studie gaat de impact nog een stap verder: jarenlang scrollen langs selfies, filters en perfect gestileerde gezichten heeft zelfs impact op hoe ons brein bepaalt wie we zijn.

De conclusie van de studie van de Milanese Università Cattolica del Sacro Cuore is opvallend: veel kijken naar onlinebeelden van onszelf en anderen kan de grenzen vervagen van hoe we ons eigen gezicht herkennen. Met andere woorden: als we jarenlang leven in een digitale wereld waarin gezichten steeds meer op elkaar gaan lijken, wordt het mogelijk moeilijker om te onthouden wat ons uniek maakt.

Meer dan alleen onzekerheid over uiterlijk

De mentale gezondheid van jongeren is wereldwijd een grote uitdaging. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie kampt ongeveer een op de zeven adolescenten en een op de acht volwassenen met een psychische aandoening.

Ons uiterlijk speelt daarin een steeds grotere rol. Doordat dit in onze cultuur zo belangrijk is geworden, leidt ontevredenheid daarover tot meer psychische problemen. Ook wordt het gezien als een belangrijke risicofactor voor eetstoornissen, depressie, sociale angst en een laag zelfbeeld.

De afgelopen jaren richtte wetenschappelijk onderzoek zich vooral op de rol van sociale media. Platforms als Instagram hebben het lichaam veranderd in een belangrijk communicatiemiddel. Met name jongeren bekijken en vergelijken gezichten en lichamen die ook nog eens worden aangepast met filters en beoordeeld via likes en comments. Die gezichten gaan bovendien steeds meer op elkaar lijken, wat de druk om er ook zo uit te zien vergroot en mensen ontevredener maakt met hun eigen uiterlijk.

Invloed op ons gevoel van identiteit

Maar mogelijk speelt er nog iets anders, blijkt uit de nieuwe studie. Er lijkt namelijk een verband tussen Instagramgebruik en de processen waarmee je hersenen je gezicht herkennen.

Ons lichaam is veel meer dan alleen een beeld. Onze hersenen combineren voortdurend signalen van binnenuit, zoals hartslag en lichaamshouding, met informatie uit de buitenwereld, zoals wat we zien en aanraken. Daaruit ontstaat een fundamenteel gevoel: de zekerheid dat ons lichaam van ons is en dat wij een individu zijn dat verschilt van anderen.

Volgens neurowetenschappers vormt dit proces een belangrijke basis van onze persoonlijke identiteit. Als dit goed functioneert, helpt het bij de regulering van emoties, zelfbewustzijn en het gevoel dat je thuis bent in je eigen lichaam.

Virtuele werkelijkheid

Voor het onderzoek werden 95 jongvolwassenen onderzocht, zowel mannen als vrouwen. De gemiddelde leeftijd was 26 jaar en de deelnemers gebruikten Instagram al bijna acht jaar. Ze namen deel aan virtualreality-experimenten die bekendstaan als zogenaamde lichaamsillusies. Door wat iemand ziet en voelt zorgvuldig op elkaar af te stemmen, kan tijdelijk het gevoel ontstaan dat het gezicht of lichaam van iemand anders eigenlijk van jezelf is. Wetenschappers gebruiken deze methode al jaren om te onderzoeken hoe stevig de grens tussen jezelf en anderen is. Hoe makkelijker iemand zo’n illusie ervaart, hoe flexibeler die lichamelijke identiteit is.

Leestip: Hoe verslaafd ben je echt aan Instagram? Het antwoord zou je wel eens kunnen verbazen

Er bleek een opvallend verband: hoe langer iemand Instagram gebruikte, hoe groter de kans dat die persoon tijdens de virtualreality-ervaring het gezicht van een onbekende als het eigen gezicht ervoer.

Dat is volgens professor Guiseppe Riva bijzonder interessant omdat het specifiek om het gezicht gaat. “Via ons gezicht herkennen we onszelf in de spiegel, bouwen we onze individualiteit op en worden we door anderen herkend”, legt hij uit. “Het verband verschijnt dus niet bij zomaar een lichaamsdeel, maar juist bij het deel dat het sterkst verbonden is met ons gevoel van identiteit.”

Volgens de onderzoekers ondersteunen deze bevindingen wat zij de digitale erosie van onze lichamelijke identiteit noemen: het idee dat langdurige blootstelling aan digitale beelden invloed kan hebben op de diepere processen waarmee het brein een gevoel van identiteit opbouwt.

De studie bewijst daarmee niet dat Instagram psychische problemen veroorzaakt. Ook betekent het niet automatisch dat de gevonden veranderingen negatieve gevolgen hebben. Wel is het een nieuwe manier om naar de relatie tussen technologie en identiteit te kijken.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: