Japanse premier Takaichi wil Trump toch helpen in Straat van Hormuz

3 uren geleden 1

De Japanse premier Sanae Takaichi lijkt haar bezoek aan Donald Trump donderdag zonder veel kleerscheuren te hebben doorstaan. De ontmoeting, die zij vooraf „extreem moeilijk” had genoemd, stond onder grote spanning vanwege Japans weigering om marineschepen naar de Straat van Hormuz te sturen, zoals Trump eerder had gevraagd.

Maar volgens Trump komt Japan „in actie”, zei hij voorafgaand aan een bespreking met Takaichi in het Witte Huis, „anders dan de NAVO”. De Japanse premier veroordeelde op haar beurt Irans aanvallen in de smalle zeestraat en zei ervan overtuigd te zijn dat „alleen Trump wereldvrede kan bewerkstelligen”. Toch was het gesprek van de twee met de pers niet zonder ongemakkelijke momenten. Op een vraag van een Japanse journalist waarom de VS hun bondgenoten niet vooraf over de aanval op Iran hadden ingelicht, zei Trump dat hij naar een verrassingseffect streefde. „En wie weet meer van verrassingen dan Japan? Waarom hebben jullie niet gewaarschuwd voor Pearl Harbor?”

Wat voor hulp Takaichi concreet kan bieden, bleef in ieder geval in het openbaar onduidelijk. Maar kort voor de ontmoeting brachten zes landen, waaronder Japan, een verklaring uit waarin ze hun bereidheid uitspreken „bij te dragen aan passende inspanningen om een veilige doorvaart te garanderen”. Ook het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland ondertekenden dat document.

Voor de hand ligt dat Takaichi een manier zal zoeken om de Amerikanen te ondersteunen zonder militair betrokken te raken

Voor de hand ligt dat Takaichi een manier zal zoeken om de Amerikanen te ondersteunen zonder militair betrokken te raken. Japan beschikt bijvoorbeeld, net als Nederland, over mijnenjagers waarmee het na afloop van de oorlog kan helpen de zeeroute te heropenen. Dat deed Japan ook in 1991, na de eerste Golfoorlog. De Amerikanen hebben al om zulke schepen gevraagd, omdat ze er zelf maar weinig van hebben.

250 kersenbomen

Het bezoek van de Japanse premier aan Washington was door de ontwikkelingen van de afgelopen dagen onder grote spanning komen te staan, maar aanvankelijk leek het juist perfect gepland. Een kleine twee weken voor Trump naar Beijing zou afreizen bood het een uitstekende gelegenheid om Japans zorgen te delen over de toegenomen assertiviteit van China in de regio. Spanningen tussen de twee landen zijn flink opgelopen sinds Takaichi in het najaar suggereerde dat Japan militair betrokken zou kunnen raken als China gewapenderhand probeert Taiwan in te nemen.

Hachelijke onderneming

Maar de Iran-oorlog en de daaruit volgende energiecrisis gooiden roet in het eten. Trump stelde zijn bezoek aan China met „vijf à zes weken” uit vanwege de situatie in de Golf. Nu leek Takaichi ineens de eerste weigerachtige regeringsleider te worden die het Witte Huis aandeed sinds Trump vorig weekend vergeefs een beroep deed op verschillende bondgenoten, waaronder Japan, om marineschepen te sturen die de Straat van Hormuz moeten heropenen.

Hoewel Japan door de blokkade zwaar geraakt wordt – het haalt ruim 90 procent van zijn energie uit de Golfregio – maakte Takaichi net als de meeste Europese landen al snel duidelijk niets te voelen voor een militaire operatie in de Golf. Zoiets is „juridisch zeer moeilijk”, zei ze in het parlement, en ze beloofde dat aan Trump uit te leggen. Japan heeft een pacifistische grondwet en voor de inzet van Japanse troepen moet sprake zijn van een ‘existentiële crisis’ waarin het voortbestaan van Japan direct wordt bedreigd.

Bovendien heeft Japan tot nu toe niet gezegd dat de Amerikaanse aanvallen op Iran in overeenstemming zijn met het internationaal recht, een voorwaarde voor Japanse hulp. Dat ligt, mede vanwege spanningen met buurlanden Rusland en China, bijzonder gevoelig. Het zou namelijk ook eventuele aanvallen van deze landen kunnen rechtvaardigen. Bovendien is de Amerikaanse oorlog tegen Iran niet bepaald populair bij het Japanse publiek. Volgens een recente peiling steunt 82 procent van de ondervraagden die niet.

En dus werd het bezoek ineens een hachelijke onderneming. Takaichi zou niet de eerste buitenlandse regeringsleider zijn die van de grillige en soms opvliegende Trump ten overstaan van de wereldpers de wind van voren krijgt. De premier verwachtte een „extreem moeilijk” bezoek, zei ze woensdag.

Amerikaans raketschild

Takaichi wilde naast verschillende handelsdeals met Trump juist de veiligheid in Azië bespreken die, waarschuwde ze donderdag, steeds meer onder druk komt. Naast de spanningen met China, heeft Japan ook de lastige buurman Noord-Korea. Dat vuurde eerder deze week nog tien ballistische raketten af in de richting van Japan, die in zee terechtkwamen.

Japan wil zich graag aansluiten bij het Amerikaanse initiatief voor raketschild Golden Dome, schreef persbureau Reuters eerder deze maand. Daar moet wel iets tegenover staan. Verwacht wordt dat Trump Japanse hulp zal vragen bij de ontwikkeling en productie van raketten, waarvan de Amerikaanse voorraden door de oorlog met Iran snel slinken. Ook dat verzoek is onder de Japanse wet ingewikkeld.

Tegelijk is Japan, net als andere bondgenoten van de VS in Azië, bevreesd dat de oorlog met Iran de Amerikaanse militaire bescherming zal verzwakken. Volgens berichten van Amerikaanse en Japanse media, die het Pentagon niet heeft bevestigd, zouden al enkele duizenden Amerikaanse mariniers uit Japan naar het Midden-Oosten worden verplaatst. Uit Zuid-Korea trok Trump onlangs al verschillende batterijen van het luchtafweersysteem THAAD terug, die volgens hem nu nodig zijn om de Golfstaten te helpen beschermen.

Met medewerking van Anoma van der Veere in Tokio

Lees het hele artikel