Jong, rechts en op ramkoers met de asielminister: in Oldebroek en Maassluis wordt de spreidingswet actief tegengewerkt

2 uren geleden 1

Zoals altijd wordt ook het debat van 11 juni in de raadszaal van Oldebroek geopend met het gebed van de burgemeester. Raadsleden van de toekomstige oppositie mogen daarna suggesties en aanvullingen doen voor het nieuwe coalitieakkoord, ruim twee weken voor de presentatie. Van de inhoud weten ze nog niets.

Er zijn zorgen in de Gelderse gemeente met circa 25.000 inwoners. ChristenUnie en Sociaal & Duurzaam vrezen afbreuk aan het diversiteitsbeleid met de aanstaande coalitie van Christelijk Verbond Oldebroek (CVO), SGP en de lokale partij ABO. Die drie hadden eerder al het hijsen van de regenboogvlag op ‘comingout-dag’ per motie willen schrappen, maar de conservatief-christelijken waren toen nog in de minderheid.

Inmiddels is behoudend Oldebroek aan de macht. Kandidaat-wethouder Tom de Nooijer, oprichter en fractieleider van CVO, zit schuin tegenover het spreekgestoelte, geflankeerd door zes partijgenoten. Hij is in zijn element. Wanneer de CDA-fractieleider memoreert hoe CVO onlangs bezwaar maakte tegen meer toeristen van buiten de regio, grapt De Nooijer buiten de microfoon: „Eigen recreanten eerst!”

Tom de Nooijer (CVO) bij de interruptiemicrofoon en terwijl hij langs burgemeester Tanja Haseloop-Amsing loopt.

FOTO’s ERIC BRINKHORST

Maar het issue dat CVO tot grote verkiezingswinnaar maakte is de vanuit Den Haag opgelegde opdracht om asielzoekers te huisvesten.

Ook voor Gary Bouwer (27) van Leefbaar Maessluys, die 150 kilometer verderop een forse verkiezingszege haalde, was de spreidingswet een springplank. Zijn campagne draaide onder meer om het stoppen met asielopvang op twee boten. Maassluis heeft genoeg gedaan, vindt zijn partij. Bouwer: „Waarom moeten wij het asielprobleem oplossen?”

NRC volgde de twee rechts-radicale twintigers, die inmiddels wethouder zijn met onder meer asiel in hun portefeuille. Ze wonen nog thuis. De één is een conservatieve christelijke populist, de ander Fortuynist. Vanuit de oppositie behaalden ze met een anti-azc-campagne een grote verkiezingszege in hun gemeente, zoals ook elders in het land gebeurde. Nu zijn hun denkbeelden in gemeentebeleid gegoten en liggen ze op het asieldossier op ramkoers met de landelijke overheid.

Relschoppers zijn ‘dieren’

Gary Bouwer was drie toen Pim Fortuyn werd vermoord, maar een trouwere volger is amper denkbaar. Tijdens zijn studie (bestuurskunde, in Amsterdam) werd hij actief bij de lokale partij Forum voor Maassluis en hij sloot zich aan bij de jongerentak van FVD. Maar na gebleken extremisme in appgroepen was het voor hem klaar. „Er werden principiële en ideologische grenzen overschreden.”

Toen Forum voor Maassluis-partijgenoten Bouwer in 2020 niet steunden in zijn verzoek om een naamswijziging, richtte hij met een vriend Leefbaar Maessluys op. „Wij volgden raadsdebatten zoals andere mensen voetbalwedstrijden kijken”, zegt medeoprichter Jurre van de Merwe, inmiddels ook wethouder.

In Instagram-‘reels’ toonde het raadslid Bouwer zich radicaler dan in de gemeenteraad. Relschoppers in Scheveningen noemde hij in kapitalen „DIEREN”. Er spreekt uit oude posts een verlangen naar een geïdealiseerd Europa van weleer. „En we gaan terug. Ooit. In heel Europa.” Daarnaast deelde hij een filmpje van een straatbeeld van Parijs in 1960 met de tekst ‘97 procent Frans’, afgezet tegen een straatbeeld nu met mensen van kleur: ‘30 procent Frans’.

Racistisch vindt hij dit niet. „Als iemand dierlijk gedrag vertoont, benoem ik dat”, laat hij via een woordvoerder weten. Over de – onjuiste – constatering over Parijs en het „teruggaan” stelt hij dat het „algemeen bekend is dat de leefbaarheid en sociale samenhang” in grote Europese steden achteruit is gegaan. Immigratie speelt daarbij een rol „als dit in een hoger tempo verloopt dan integratie bij kan benen.”

Maassluis is een stad aan de Nieuwe Waterweg met ruim 37.000 inwoners die deels te lijden heeft onder grotestedenproblematiek door de nabijheid van Rotterdam. In de ‘Leefbaarometer’ van het ministerie van Binnenlandse Zaken is Maassluis in de afgelopen twee decennia echter opgeklommen tot ‘Ruim voldoende’ in 2022 en 2024.

Leefbaar Maessluys verzet zich tegen de komst van alleenstaande minderjarige asielzoekers (amv’ers), die het sterkst vertegenwoordigd zijn in misdaadstatistieken. Zo stapte Bouwer op de fiets toen hij door bewoners afgelopen januari werd getipt over een verbouwing in een pand. Het bedrijf dat hier opdracht voor gaf biedt onder meer ondersteuning aan amv’ers. Aan de deur werd Bouwer niet duidelijk wie er kwamen wonen. Hij bevroeg het college over „heimelijke amv-opvang”, waarop wethouder Sjoerd Kuiper (destijds PvdA, tegenwoordig Pro Maassluis) antwoordde dat hier „geen enkele sprake van” is.

Kuiper noemde dit in de verkiezingscampagne een van de voorbeelden van ‘Herrie met Gary’. Een andere was de aanwijzing door het college van een honkbalterrein voor „mogelijke” opvang van vluchtelingen. Leefbaar Maessluys diende afgelopen zomer een motie in om een azc uit te sluiten, die werd aangenomen. „Dankzij onze motie is dit plan van de baan!”, staat op een Leefbaar-verkiezingsflyer. Maar een plan, zeiden Kuiper en ook burgemeester Jack de Vries, was er helemaal niet.

Bouwers geluid valt in vruchtbare aarde. Leefbaar Maessluys veroverde elf zetels in de Zuid-Hollandse gemeente, geholpen door een uitbreiding van het aantal raadszetels naar 25.

Gallisch dorpje

Oldebroeker Tom de Nooijer geniet sinds 2020 enige landelijke bekendheid. Als centrale figuur in de Tegenlicht-aflevering ‘Lekker Conservatief’ (VPRO) en PowNed-documentaire Refolutie over SGP-jongeren vertolkte hij het geluid van christenen die zich aangetrokken voelden tot Forum voor Democratie. Hij brak met de lokale SGP nadat hij op een niet-verkiesbare plek was gezet en richtte zijn eigen partij op. Het bekendst is De Nooijer als presentator bij de rechts-radicale omroep Ongehoord Nederland; toen zijn partij in Oldebroek onlangs de grootste werd stopte hij met dat werk.

Zijn affiniteit met FVD is niet verdwenen. „Ik ben natuurlijk geen tegenstander van remigratie”, zegt hij tegen NRC. Hij liet zich ook zien in Loosdrecht, op de avond in mei dat daar brand werd gesticht bij een noodopvang. „Dat soort zaken wil ik niet”, zegt hij daarover, „dus ik weet dat de gemeente niet het vertrouwen moet verspelen van de bevolking.”

De Nooijer huldigt naar eigen zeggen ‘Romeinen 13’, de Bijbeltekst die de overheid omschrijft als door God ingesteld. Maar volgens hem betekent dat niet dat het Rijk maar alles kan opleggen. In de verkiezingscampagne vergeleek De Nooijer zijn plattelandsgemeente met een Gallisch dorpje omdat Oldebroek onder zijn bewind weerstand wil bieden aan de spreidingwet.

Wilco van der Horst van de lokale CDA-fractie heeft het hem ook horen zeggen. Een Asterix of Obelix vindt hij De Nooijer niet. „Je had daar ook een bard die vals zong.” CDA en ChristenUnie, twee ex-coalitiepartijen, hekelen de manier waarop De Nooijer het college in kwaad daglicht stelde rond slepende kwesties over asielopvang. CVO vond dat Oldebroek de rode loper uitlegde bij de plannen van het COA voor een een azc voor driehonderd asielzoekers. Dit ging uiteindelijk in 2024 niet door wegens milieu- en stikstofnormen.

De Nooijer bleef als oppositielid vrees aanwakkeren voor een azc toen het college onder druk van de spreidingswet op zoek moest naar locaties. Zo trok hij in verkiezingstijd naar Harderwijk, waar de dichtstbijzijnde grootschalige opvang is. In een video met de titel „AZC-terreur in Harderwijk” interviewt hij mensen in een direct naastgelegen straat. Volgens die gemeente is de „onveiligheidsbeleving” in andere straten een stuk minder, bleek uit een enquête in 2024. Daarnaast vonden incidenten in de eerste drie kwartalen van 2025 „vrijwel uitsluitend binnen de opvanglocatie” plaats.

Geerco André van de Oldebroekse ChristenUnie-fractie zegt dat je De Nooijer „niet op een leugen zal betrappen, maar hij is wel selectief”. Over de mate van overlast om en rond het azc in Harderwijk botste hij met De Nooijer bij een verkiezingsdebat afgelopen maart. „Beste mensen, zijn we Lisa vergeten?”, riep De Nooijer – het door een asielzoeker vermoorde 17-jarige meisje uit Abcoude. „Waarom wilt u die problemen importeren in Oldebroek?”

CVO groeide op 18 maart van drie naar zeven zetels, op een totaal van negentien.

Grote vis

Het is vrijdag 29 mei in het statige Gemeenlandshuis van Delfland, waar het coalitieakkoord van Leefbaar Maessluys en VVD wordt gepresenteerd. De bronscheiding van afval wordt teruggedraaid naar nascheiding en hangjongeren worden verjaagd met ultrasone geluiden (zogeheten Mosquito’s). En er is een grote vis binnengehaald: havenwethouder Robert Simons van Leefbaar Rotterdam stapt over naar het nieuwe college van Maassluis.

Maar daar is de landelijke media niet op afgekomen. Hun aandacht gaat uit naar het ‘nul’-aanbod dat de gemeente gaat doen bij de Provinciale Regietafel, waar de verdeling van opvangplekken voor asielzoekers in Zuid-Holland wordt afgestemd. Nul asielzoekers dus, terwijl Maassluis er volgens de taakstelling 170 moet huisvesten.

De nieuwe coalitie schrapt ook het diversiteit- en inclusiebeleid grotendeels, maar Bouwer laat zich niet zeggen dat hij intolerant is. Hij merkt op dat bij zijn partij trans mensen actief zijn. In 2024 hees hij samen met de wethouder Kuiper de regenboogvlag bij één van de door hem gewraakte asielboten. „Ik voer eigenlijk de strijd die progressief-liberalen moeten voeren”, zegt hij tegen NRC.

Pas na de presentatie, in een bericht op de gemeentesite, neemt burgemeester Jack de Vries afstand van de asielparagraaf, die hij „niet kan steunen”. Hij noemt de huidige opvang „goed ingebed en zonder overlast”. Als NRC twee hoogleraren vraagt naar wat Leefbaar Maessluys en coalitiepartij VVD hebben bedacht, noemt een van hen de poging om in regionaal overleg tot de opvang van nul asielzoekers te komen „juridisch de netste manier”. Dat herhaalt Bouwer een paar keer in het raadsdebat over het akkoord.

‘Onchristelijk’

De Maassluisse poging de spreidingswet te omzeilen is niet onopgemerkt gebleven. „Interessant”, noemt De Nooijer de aanpak als NRC hem treft voor de raadsvergadering van 11 juni in Oldebroek. De partijen die het aftredende college steunen, ofwel de toekomstige oppositie, willen weten hoe hun opvolgers de spreidingswet gaan naleven. De taakstelling schrijft namelijk voor dat Oldebroek 141 opvangplekken moet bieden.

Geerco André (CU) noemt de wijze waarop CVO probeert om de asielketen vast te laten lopen „onchristelijk en onbarmhartig”. De Nooijer, fel: „De passie waarmee de heer André spreekt over het opvangen van asielzoekers, die voelen wij waar het gaat richting onze inwoners.” André noemt dit een valse tegenstelling en krijgt bijval van burgemeester Tanja Haseloop-Amsing.

Op 29 juni, maandagavond, is ook Oldebroek klaar om het coalitieakkoord te presenteren. De burgemeester is er niet bij, later laat ze weten „dat dit het moment van de drie partijen” is. Trots meldt de CVO-leider, geflankeerd door die van SGP-leider en ABO, dat de regenboogvlag niet meer gehesen zal worden. „CVO heeft dit altijd gezien als onchristelijk en een onterechte aanklacht tegen intolerantie van onze bevolking.” De gemeente prijst homobelangenorganisatie COC niet meer aan als partner voor scholen.

En ook in Oldebroek wordt de spreidingswet vanaf nu actief tegengewerkt. „Geen opgelegde en grootschalige opvang”, zegt De Nooijer. Alleen als er vanuit de dorpskernen draagvlak is, kan er opvang komen. En zelfs dan wil de coalitie voorwaarden: geen alleenstaande mannen, geen ‘veiligelanders’, geen noodopvang en „primair” alleen mensen die „cultureel dicht bij de Oldebroeker bevolking staan”. De Nooijer denkt dan aan vervolgde christenen.

Hij voorspelt al dat minister Bart van den Brink (Asiel, CDA) waarschijnlijk zelf een azc zal moeten aanwijzen en opbouwen. Dat is de uiterste consequentie als de zogeheten ‘interventieladder’ is doorlopen en een gemeente nog steeds niet meewerkt. De Nooijer: „Mijn handtekening staat er dan niet onder.”

In die zin gaat Maassluis „toch wat minder ver dan Oldebroek”, zegt De Nooijer. „Zij zeggen: ons bod is nul, maar als het moet van de minister gaan we het toch doen als gemeente, want dat is de wet. Wij zeggen: de wet geldt, de interventieladder hebben we en verder: veel succes, Bart van den Brink.”

Burgemeester Haseloop-Amsing laat weten geen „politieke opvattingen” te hebben over het akkoord. „Als uw vraag is of de spreidingswet geldt voor Oldebroek, daarop is het antwoord ‘ja’.”

Lees het hele artikel