Kabinet houdt drie opties open voor kerncentrales: twee locaties in de Eemshaven en een in Terneuzen. ‘De keuze wordt niet makkelijk’

Het kabinet zit klem met de locatiekeuze voor twee nieuwe kerncentrales. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) verwoordt het in een Kamerbrief vrijdag bondig. Het inpassen van twee kerncentrales in Terneuzen is „complex” en in de Eemshaven is „geen draagvlak”. „Het wordt niet makkelijk”, zei de staatssecretaris vrijdag op een ingelaste persconferentie bij het ministerie van Economische Zaken.

Dat Borssele en de Maasvlakte als opties afvielen lekte donderdag al uit. In Borssele was dat vanwege ruimtegebrek, blijkt uit de Kamerbrief. Zo zou onder andere een dijk moeten worden verlegd. Ook zouden er „veiligheidsrisico’s” bestaan door de nabijheid van aardgasleidingen, wat de toekomstige productie van waterstof (dat van die leidingen gebruik gaat maken) in de weg zou zitten. Op de Maasvlakte speelden veiligheidsrisico’s voor het bedrijfsleven en het feit dat de locatie ten koste zou gaan van ruimte voor de industrie volgens het ministerie een rol.

Het kabinet schrijft dat de voorkeur nog altijd uitgaat naar Zeeland, maar dat het onderzoek van Tennet, waaruit bleek dat voor Terneuzen grootschalige investeringen in het stroomnet nodig zijn, de regering voor een „dilemma” plaatst. Als de kerncentrales in Terneuzen belanden, concurreren die direct – door een teveel aan energieproductie voor de vraag aldaar – met de bestaande energieprojecten om de ruimte op het stroomnet. Het stoppen met de kerncentrale in Borssele of het verminderen van plannen voor windparken op zee, vallen dan onder de opties, schrijft het kabinet.

Staatssecretaris De Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) zei vrijdag voor het einde van het jaar een voorkeurslocatie willen te kiezen. Tot die tijd zei hij de opties open te willen houden: óók de mogelijkheid dat er maar één en niet twee grote kerncentrales komen, wilde de staatssecretaris niet uitsluiten. Wel staat voor hem vast dat in 2050 Nederland fors meer kernenergie heeft dan nu het geval is.

„We zijn diep teleurgesteld dat de Eemshaven nog wordt meegenomen”, reageert de Groningse gedeputeerde Pascal Roemers (PvdA). „Het is anders dan ons is meegegeven door de vorige minister. We gaan de komende tijd flink druk zetten. Hier is geen politiek of maatschappelijk geen draagvlak voor.” De Zeeuwse gedeputeerde Johan Aalberts (CDA) is positiever. „Wat ons betreft is Zeeland dé plek voor verdere nucleaire ontwikkelingen.” Wel ziet hij dat de inpassing van een kerncentrale op het stroomnet „ingrijpende maatregelen” vraagt.

‘Small modular reactors’

De totale 7 Gigawatt aan vermogen die dan moet draaien – in theorie genoeg voor de jaarlijks stroombehoefte van 7 miljoen huishoudens – kan van grote kerncentrales komen, zegt De Bat, maar ook van zogeheten SMR’s (small modular reactors). Dit type kernreactor kan klein of groot zijn. Deze SMR’s kunnen mogelijk goedkoper worden als ze fabrieksmatig worden geproduceerd, maar zijn nog niet commercieel beschikbaar.

„Het is een innovatief product dat we graag willen hebben”, zei De Bat, „maar ik kan het nu nog nergens bestellen.” De komende maanden wil het kabinet de mogelijkheden van deze SMR’s verder onderzoeken. Per provincie wil het kabinet dan ook een aantal potentiële locaties aanwijzen. Terwijl het Rijk de twee grote kerncentrales „volledig publiek” gaat financieren, zoekt het voor de SMR’s naar medewerking uit het bedrijfsleven.

Wel verwacht de staatssecretaris dat de meer innovatieve SMR’s pas in 2040 commercieel beschikbaar komen. Een keuze voor bepaalde SMR’s in plaats van grotere kerncentrales kan dus van invloed zijn op hoe snel de plannen kunnen slagen.

Lees ook

‘Kleine’ kerncentrales zijn de toekomst, denken veel politici. Maar is dat écht zo?

Politieke ruimte

Dat de Eemshaven nu deel uitmaakt van de laatste twee opties voor de twee grote kerncentrales is opmerkelijk. In 2021 suggereerde voormalig premier Mark Rutte (VVD) in een verkiezingsdebat bij RTL dat in Groningen best een kerncentrale kon worden gebouwd, om dat standpunt een paar dagen later in te trekken. Op diezelfde dag stemde de voltallige Tweede Kamer voor een motie die uitsprak dat er geen kernenergie in Groningen mocht komen. Onder Rutte IV werd Borssele de voorkeurslocatie.

Onder het vorige kabinet verschoven in dit opzicht een aantal zaken. Toenmalig minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) liet de Eemshaven als potentiële locatie onderzoeken, naar eigen zeggen om te voorkomen dat het kabinet in „een later stadium door de rechter op de vingers wordt getikt” voor het niet onderzoeken van alle mogelijke opties.

Ook in de Tweede Kamer is ruimte ontstaan voor het idee van kerncentrales in Groningen. Vorig jaar stemden VVD, CDA, BBB, FVD en Denk tegen een motie die opriep daar géén kerncentrales te bouwen.

De komende maanden wil het kabinet in gesprek met bewoners, regionale overheden en bedrijven in Terneuzen en de Eemshaven. Een definitief besluit moet begin volgend jaar vallen. „Als ik de keuze heb, kies ik voor Zeeland”, aldus de Zeeuwse staatssecretaris.