Klimaatverandering kan malaria helpen uitroeien in West- en Centraal-Afrika

Door de opwarming van de aarde kan het in delen van Afrika te heet worden voor muggen die malaria overbrengen. Tegelijkertijd kan het probleem zich hierdoor verplaatsen naar gebieden die momenteel minder zwaar door malaria worden getroffen.

Tegen het einde van deze eeuw is malaria mogelijk uitgeroeid in West- en Centraal-Afrika, twee van de regio’s die het zwaarst door de ziekte worden getroffen. Uit een modelstudie blijkt dat het aantal malariagevallen in deze gebieden sterk kan afnemen als het door klimaatverandering zo heet wordt dat muggen er niet langer kunnen overleven. Tegelijkertijd zal malaria naar verwachting juist vaker gaan voorkomen in de koelere delen van Afrika.

‘Het komt er in feite op neer dat de ziektelast zich verplaatst’, zegt klimaatwetenschapper Tamma Carleton van de Universiteit van Californië in Berkeley.

LEES OOK

Muggen met muggen bestrijden

Het is een vrij radicale manier om van ziekteoverdragende muggen af te komen: zulke soorten helemaal uitroeien. Gaat dit echt ...

Klimaatverandering wordt doorgaans in verband gebracht met een toename van infectieziekten. Door stijgende temperaturen kunnen dieren zoals muggen gedijen in gebieden die voorheen te koel voor hen waren. Maar in sommige gevallen wordt het juist zo heet dat deze insecten niet langer kunnen overleven in hun oorspronkelijke leefgebieden.

Besmetting

Malaria ontstaat wanneer iemand wordt gebeten door een mug die besmet is met een Plasmodium-parasiet. In 2024 overleden naar schatting 610.000 mensen in 80 landen aan deze ziekte. Laboratoriumonderzoek wijst uit dat de ideale temperatuur voor zowel de overleving van de mug als de ontwikkeling van de parasiet tussen de 16 en 34 °C ligt. De overdracht van malaria is het grootst bij een temperatuur van 26 °C.

Carleton en haar collega’s hebben nu gegevens geanalyseerd die in 2017 zijn gepubliceerd. Deze dataset bevat informatie uit meer dan 50.000 onderzoeken naar het voorkomen van malaria in Afrika ten zuiden van de Sahara tussen 1900 en 2016. De onderzoekers brachten deze gegevens terug tot 9.875 maandelijkse gemiddelden op deelstaat- of provincieniveau. Ze gebruikten vervolgens verschillende klimaatsimulaties om te schatten welke invloed de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde in deze periode heeft gehad op het aantal malariagevallen.

Uit hun resultaten blijkt dat tussen 2010 en 2014 door klimaatverandering per 1.000 kinderen één extra kind malaria kreeg, vergeleken met wat zonder deze opwarming in die jaren zou zijn verwacht. De extra gevallen kwamen vooral voor in West- en Centraal-Afrika.

Verplaatsing

Ook brachten de onderzoekers de toekomstige gevolgen in kaart door dezelfde modellen door te rekenen voor scenario’s met een lage, gemiddelde en hoge uitstoot van broeikasgassen. Daaruit blijkt dat bij een hoge uitstoot – die zou leiden tot een wereldwijde temperatuurstijging van ongeveer 2,4 °C – het aantal kinderen met malaria in West-Afrika tegen 2100 met ongeveer 45 per 1.000 kinderen kan afnemen ten opzichte van de periode 2015 tot 2020. In Centraal-Afrikaanse landen, zoals de Democratische Republiek Congo, zou het aantal gevallen met 16 per 1.000 kunnen afnemen.

In combinatie met bestaande maatregelen tegen malaria, zoals vaccins, insecticiden en klamboes, zou dit kunnen helpen om de ziekte in deze gebieden uit te roeien, aldus Carleton.

Tegelijkertijd wijzen de resultaten erop dat malaria juist vaker zal voorkomen in koelere of hoger gelegen gebieden, waaronder delen van Kenia, Burundi, Angola, Zambia en het noordoosten van Zuid-Afrika. Volgens Carleton is in deze gebieden tot nu toe minder geïnvesteerd in maatregelen om malaria te voorkomen. Waarschijnlijk zijn er bovendien minder mensen die door eerdere blootstelling immuniteit tegen deze parasieten hebben opgebouwd.

CO₂ terugdringen

‘Dit is een zeer zorgvuldig onderzoek waarin goed gebruik wordt gemaakt van nieuwe, hoogwaardige gegevens’, zegt econoom Ilan Noy van de Victoria-universiteit van Wellington in Nieuw-Zeeland. ‘Uiteindelijk blijkt echter dat het klimaat slechts een secundaire rol speelt in hoe vaak malaria voorkomt. Investeringen in de volksgezondheid zijn veruit belangrijker. Om malaria uit te roeien is een goed functionerend zorgstelsel nodig, zodat besmette personen de besmettingsketen niet in stand houden.’

Wereldwijde inspanningen om de uitstoot terug te dringen kunnen de regionale toename van het aantal malariagevallen beperken, zegt Carleton. ‘Het voordeel – of nadeel – van CO₂ is dat het terugdringen van één ton CO₂ overal hetzelfde effect heeft op het mondiale klimaat’, zegt ze. ‘Of we de uitstoot nu terugdringen in Beijing of New York, daarmee kunnen we vooral Afrika en delen van het mondiale Zuiden helpen.’

Medisch geograaf Sadie Ryan van de Universiteit van Florida noemt het een ‘zeer elegant onderzoek’, waarin verschillende soorten gegevens worden samengebracht om de gevolgen van klimaatverandering in kaart te brengen. ‘Al met al is het triest om zulke duidelijke verschuivingen als gevolg van klimaatverandering te zien’, zegt ze, ‘vooral omdat we de mogelijkheden hebben om die te beperken.’