Leider van grootste Turkse oppositiepartij moet weg nadat zijn verkiezing ongeldig is verklaard door de rechter

Een rechtbank in Ankara heeft de verkiezing van Özgur Özel als partijleider van de Republikeinse Volkspartij (CHP), de grootste oppositiepartij van Turkije, ongeldig verklaard. Volgens de rechtbank waren er onregelmatigheden tijdens het partijcongres van november 2023, waar Özel voormalig partijleider Kemal Kilicdaroglu versloeg en tot voorzitter werd gekozen.

De uitspraak volgt op een juridische strijd die al langer speelt. Vorig jaar oordeelde een rechtbank nog dat de zaak ongegrond was. In hoger beroep werd dat oordeel echter teruggedraaid. Het hof stelde vervolgens dat er wel sprake was van onregelmatigheden en verklaarde het congres alsnog ongeldig. Volgens die uitspraak zou voormalig partijleider Kilicdaroglu opnieuw de leiding van de partij moeten overnemen.

Met de uitspraak van de rechter komt de Turkse oppositie verder onder druk te staan en dreigt de verdeeldheid binnen de oppositie verder toe te nemen. De volgende presidentsverkiezingen in het land staan gepland voor 2028. In verschillende recente peilingen staat de CHP voor op de AK-partij van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. En dat maakt de machtsstrijd binnen de grootste oppositiepartij politiek extra gevoelig.

Vernieuwing van de partij

Onder leiding van Kilicdaroglu verloor de CHP meerdere verkiezingen van Erdogan, waaronder de presidentsverkiezingen van 2023. Na die nederlaag verloor Kilicdaroglu ook het leiderschap van de partij aan Özgür Özel, die sindsdien probeert de partij te vernieuwen en electorale steun uit te breiden.

„Ik hoop dat deze beslissing goed zal zijn voor Turkije en voor de CHP”, zei Kilicdaroglu tegenover Turkse tv-zenders. ”Vandaag is de dag om gekwetstheid opzij te zetten en met ernst, kalmte en omhelzingen weer op te staan”, deelde hij later op X.

Een dag eerder deelde Kilicdaroglu een opmerkelijke videoboodschap op X waarin hij stelde dat zijn partij nooit een toevluchtsoord mag worden voor onrechtmatigheid of corruptie. „Wanneer nodig weet de partij zich ook te zuiveren en aan zelfreflectie te doen”, zei hij.

Zijn boodschap komt op een gevoelig moment voor de partij. Tegen de CHP lopen juridische onderzoeken en procedures tegen verschillende bestuurders en gemeentelijke functionarissen. De meest prominente daarvan is Ekrem Imamoglu, de burgemeester van Istanbul, en tevens presidentskandidaat voor de partij. Tegen Imamoglu lopen sinds vorig jaar meerdere rechtszaken, waarbij hij terechtstaat voor corruptie en spionage. Critici en mensenrechtenorganisaties stellen dat die procedures politiek gemotiveerd zijn en onderdeel van een bredere druk op de oppositie. De Turkse autoriteiten houden vol dat het om reguliere juridische procedures gaat.

Lees ook

De burgemeester van Istanbul is een opponent van Erdogan. Hem hangt nu een celstraf van meer dan 2000 jaar boven het hoofd

Een zwarte dag

De Turkse politicoloog Berk Esen schrijft op X dat dit een zwarte dag is voor de geschiedenis van de Turkse republiek. „Via de rechtbanken probeert men het bestuur van de grootste oppositiepartij te veranderen op een manier die geen precedent kent in onze juridische traditie. Met de video die Kilicdaroglu gisteren deelde, is ook bevestigd dat hij op de hoogte was van deze beslissing en zich heeft ingespannen om die beslissing erdoor te krijgen. Kemal Kilicdaroglu zal voortaan herinnerd worden met een smet waarvan hij zich nooit meer zal kunnen ontdoen”, aldus Esen.

In een eerste reactie deelde Özgür Özel op X een video met opzwepende muziek, waarmee hij duidelijk maakte niet van plan te zijn zich zomaar gewonnen te geven. „Ik beloof jullie geen weg naar de macht door een rozentuin. Ik beloof jullie het verdragen van pijn, maar nooit overgave”, schrijft hij in een begeleidende tekst. Özel lijkt vooralsnog op brede steun van zijn achterban te kunnen rekenen.

Volgens Esen ligt dat bij Kilicdaroglu anders. Hij ziet weinig draagvlak voor de voormalige partijleider onder de CHP-achterban en verwacht dat Kilicdaroglu daarom zal proberen de oplopende spanningen te dempen met oproepen tot verzoening. „Maar een partij waarvan de voorzitter wordt bepaald door rechtbanken die onder invloed staan van de macht, kan hooguit een gecontroleerde oppositiepartij zijn”, schrijft hij. „Verzoening met Kilicdaroglu is een verzoening met het Erdogan-regime. Het betekent het witwassen van de onrechtmatigheden die plaatsvinden. Geen enkele democratische partij kan positief reageren op deze oproep.”

De uitspraken van Esen leggen niet alleen de groeiende verdeeldheid binnen de CHP bloot, maar raken ook aan een al jaren slepend debat over de democratische erosie in Turkije, waarin steeds opnieuw de vraag opduikt in hoeverre de rechterlijke macht nog daadwerkelijk onafhankelijk opereert. Met de presidentsverkiezingen van 2028 in zicht krijgt die discussie nu een extra politieke lading.

Lees ook

‘Erdogan heeft de strijd met de Turkse oppositie nog niet gewonnen’