Met nieuwe maatregelen tegen Amerikaanse bedrijven laat China en passant zien hoeveel invloed het heeft op zeldzame aardmetalen

China herinnert de Verenigde Staten er deze week aan dat het belangrijke kaarten in handen houdt als het gaat om de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen. Op maandag zette het Chinese handelsministerie de export van producten met mogelijke militaire toepassingen aan tien Amerikaanse bedrijven met onmiddellijke ingang stop. Het gaat om acht defensiebedrijven, maar ook om MP Materials en USA Rare Earths, twee van Amerika’s belangrijkste producenten van zeldzame aardmetalen. Ook zet China 46 Amerikaanse bedrijven op een lijst die hen uitsluit van deelname aan Chinese overheidsaanbestedingen.

Met de nieuwe exportcontroles laat de Chinese overheid zien dat het de ontwikkeling van nieuwe productieketens van de aardmetalen buiten China goed in de gaten houdt. De twee Amerikaanse mijnbedrijven MP Materials en USA Rare Earths vormen een centraal onderdeel van de Amerikaanse strategie om onafhankelijker te worden van China op het gebied van zeldzame aardmetalen. Op dit moment komt meer dan 90 procent van de productie van verwerkte zeldzame aardmetalen en magneten uit China.

Ook de zeldzame aardmetalen die in de VS gedolven werden, gingen tot voor kort meestal naar China om verder gescheiden en verfijnd te worden. De twee bedrijven kregen het afgelopen jaar grote kapitaalinjecties van de Amerikaanse overheid. Daarmee bouwden ze hun afhankelijkheid van China in rap tempo af, al lukt dat niet op elk gebied.

‘Kennis is weggelekt’

De nieuwe Chinese regels behandelen de Amerikaanse mijnbedrijven als onderdeel van het defensie-apparaat van de VS. Ook verbieden ze exporteurs in de rest van de wereld om Chinese grondstoffen aan hen door te verkopen.

Volgens Aaron Berg, een onafhankelijke consultant op het gebied van de regelgeving rond zeldzame aardmetalen en magneten, herinnert China hiermee iedereen aan de sterke positie van de Chinese industrie. Met dit soort maatregelen „wordt het nog moeilijker voor anderen om zich snel bij te spijkeren”.

Sinds China vorig jaar april een vergunningensysteem optuigde voor de export van zeldzame aardmetalen in reactie op Trumps handelsoorlog, verschijnen er veel aankondigingen van nieuwe projecten op het gebied van zeldzame aardmetalen in de rest van de wereld.

Berg ziet dat die projecten het niet makkelijk hebben. „Er zit veel vertraging bij aangekondigde projecten. De kennis is vaak niet echt op peil, ook niet in Amerika. Die is in de afgelopen decennia weggelekt.”

Mountain Pass in California, waar het Amerikaanse MP Materials naar zeldzame metalen delft.

Foto Steve Marcus/Reuters

Grofweg proportioneel

De Chinese maatregelen komen niet uit het niets. De Chinese overheid reageert op het Amerikaanse defensieministerie dat twee weken geleden tientallen Chinese bedrijven op een lijst van ‘Chinese militaire bedrijven’ zette. Het ging onder andere om grote Chinese bedrijven zoals Alibaba, BYD en Baidu, die niet bekendstaan om speciale banden met het Chinese leger. Verschillende van de bedrijven zeiden het besluit te zullen aanvechten.

Deze „foute daad” van de Amerikanen, zoals een Chinese woordvoerder het maandag noemde, leidde tot een Chinese reactie die wordt gezien als grofweg proportioneel. Daarmee blijven China en de Verenigde Staten vasthouden aan het patroon dat werd ingezet aan het begin van Trumps tweede termijn: bij elke Amerikaanse actie in Trumps handelsoorlog sloeg China op redelijk voorspelbare wijze terug.

Vorig jaar leidde dat patroon tot een escalatie van importheffingen en exportcontroles die eindigde in een patstelling. Ingrijpende pakketten aan exportcontroles op het gebied van Amerikaanse chiptechnologie en Chinese zeldzame aardmetalen werden in november met een jaar uitgesteld.

Dat betekent wel dat ze nog altijd op tafel liggen. Op dit moment bevindt de relatie tussen beide grootmachten zich in relatief kalm vaarwater, na een bezoek van Trump aan Beijing in mei waarbij beide partijen zeiden „strategische stabiliteit” te willen nastreven. Maar in het najaar wacht een „grote hobbel”, aldus politicoloog Suisheng Zhao in een recent interview met Chinees mediaplatform Phoenix.

Tegen die tijd zullen beide landen een beslissing moeten nemen over de uitgestelde wederzijdse exportcontroles, tegen de achtergrond van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen en mogelijke nieuwe Amerikaanse wapendeals met Taiwan. Op dit moment staat er voor eind september een volgende ontmoeting tussen Xi en Trump gepland. Dan bezoekt Xi naar verwachting de VS.

Meer urgentie

Hoe de relatie tussen China en de Verenigde Staten zich tijdens de rest van Trumps termijn ook zal ontwikkelen, de behoefte aan niet-Chinese alternatieven op het gebied van zeldzame aardmetalen is here to stay. Minder afhankelijkheid van China op dit vlak is een prioriteit geworden voor veel bedrijven, die hun productieprocessen aanpassen en bijvoorbeeld minder sterke magneten gebruiken om minder Chinese vergunningen nodig te hebben, en voor Westerse overheden.

Volgens een nieuw rapport van het East Asian Institute, een Singaporese denktank, gaat het mijnen van méér zeldzame aardmetalen buiten China sneller dan verwacht. Vooral de VS en Japan handelen snel. Wel heeft China nog altijd vrijwel een monopolie op sommige verwerkingstechnieken, en op de chemicaliën die daarvoor nodig zijn.

Als de getroffen Amerikaanse bedrijven vaker gaan aankloppen bij niet-Chinese leveranciers, zoals de Australische mijngigant Lynas of hun Japanse klanten, kan dat zorgen voor tekorten en prijsstijgingen. Bovendien hebben die leveranciers zelf te maken met onzekere leveringen vanuit China. Als gevolg van politieke spanningen tussen China en Japan, is de export van Chinese zeldzame aardmetalen richting Japanse bedrijven de afgelopen maanden fors gedaald.

„Er ontstaat zo een grote vraag aan alle andere opties [van buiten China], en er is niet genoeg aanbod”, aldus Berg.

Hij hoopt op meer daadkracht in het debat rond de eigen productie van zeldzame aardmetalen en magneten in Europa. „Dat zou een positief neveneffect van deze maatregelen kunnen zijn.”