Met ov-staking willen bonden druk zetten op kabinet, maar publieke steun is nog beperkt

Het is niet bepaald een allesontwrichtende actie van vakbond FNV deze maandagmiddag op Schiphol. Op het plein voor de luchthaven zijn enkele tientallen werknemers uit de beveiliging, schoonmaak en afhandeling bijeen om zich uit te spreken tegen de voorgenomen bezuinigingen op sociale zekerheid. De meeste aanwezigen zijn wat ouder en kletsen opgetogen met elkaar, terwijl een doos met broodjes kaas rondgaat. Naar de sprekers op het podium wordt met een half oor geluisterd.

Eén van die sprekers is Gerben de Jong. Hij geeft leiding aan de mensen die de koffers in en uit het vliegtuig laden. „Zij doen nu vaak heel zwaar werk. Ze zitten in kleine ruimtes en moeten veel tillen”, zegt hij. „Vaak halen ze door lichamelijke klachten hun pensioen niet. En nu zijn ze door de kerosinecrisis ook nog eens bang in de WW terecht te komen.”

De voorgenomen bezuinigingen van het kabinet-Jetten van 6,5 miljard op de AOW, werkloosheidswet (WW) en arbeidsongeschiktheid (WIA) zouden de Schiphol-medewerkers flink kunnen raken. Als die niet „van tafel” gaan, zouden de vakbonden „het hele actierepertoire uit de kast halen”, zei FNV-voorzitter Hans Spekman eerder. En anders zouden „acties door heel Nederland” onvermijdelijk zijn.

De enige actie die deze week veel maatschappelijk ongemak zal opleveren, is die van woensdagochtend. Dan beginnen werknemers in het openbaar vervoer (trein, bus, tram en metro) pas om 8.00 uur ’s ochtends en rijdt er dus tot die tijd geen ov. Verder is er een handjevol ‘zichtbaarheidsacties’ door het hele land.

Terug aan tafel

Hoewel de bonden nu nog actie voeren en niets willen loslaten over wanneer ze wél met het kabinet willen praten, is het de inschatting van minister Hans Vijlbrief (D66, Sociale Zaken) dat ze over één of misschien twee weken weer aan tafel zitten, aldus Haagse bronnen.

Reden voor het optimisme van Vijlbrief is dat de bonden en de werkgevers wél met elkaar praten over de hervormingen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid. Dan zouden ze in ieder geval al nadenken over hervormingen, is het idee. Wat de sfeer in die gesprekken ten goede komt: VNO-NCW-voorman Coen van Oostrom riep in zijn eerste interview als voorzitter op om „de getallen over de gewenste bezuinigingen [op sociale zekerheid] even buiten haken te plaatsen”, zoals hij het verwoordde in De Telegraaf, waarmee hij uitdrukkelijk de kant van de vakbonden koos.

Vijlbrief wil uitstralen zijn best voor de bonden te doen. Hij beloofde al de AOW-leeftijd niet verder te verhogen, wat hij wel eerder van plan was. Een alternatieve bezuiniging daarvoor zou ook niet op de begroting van Sociale Zaken hoeven worden gevonden. Ook over de WW (werkloosheidswet) en WIA (arbeidsongeschiktheid) viel te praten, zei hij. Waarom staken de bonden dan toch?

Vijlbrief vroeg tegelijkertijd om met „alternatieve voorstellen” te komen om de sociale zekerheid ook „in de toekomst betaalbaar” te houden. Ofwel, er moet linksom of rechtsom wel bezuinigd worden op de begroting van Sociale Zaken.

De bonden zien dat niet zitten. Zij vinden dat het kabinet het geld maar ergens anders moet zoeken in plaats van bij de meest kwetsbare mensen. FNV-voorzitter Hans Spekman noemde eerder een verhoging van de winstbelasting of verlaging van de hypotheekrenteaftrek als opties. Punten die met name bij coalitiepartij VVD gevoelig liggen. In het coalitieakkoord werd onder druk van die partij afgesproken niets met de hypotheekrenteaftrek te doen.

Weinig sympathie

Staken is voor de bonden ook een risico. Als mensen veel last hebben van stakingen, kan de sympathie voor de bonden afbrokkelen. En die is al niet groot, bleek vorige week uit onderzoek van Ipsos I&O. Van de FNV-leden is slechts een kleine meerderheid (58 procent) voorstander van de staking van woensdag. Dat is wel flink meer dan onder alle kiezers, van wie ongeveer een derde achter de OV-staking staat.

Hoe komt het dat de steun in het land relatief beperkt is? „Cynisch gezegd is het tactisch voor de vakbonden jammer dat de AOW al in de ijskast is gezet”, zegt Ipsos-onderzoeker Peter Kanne. Die maatregel leidde tot veel onvrede van kiezers – slechts 17 procent was voor de verhoging van de AOW-leeftijd. Bij de verkorting van de WW was dat ruim een derde. Nu de stakingen doorgaan terwijl de AOW-verhoging al geschrapt is, vinden sommige kiezers dat de bonden zich gedragen als „Rupsje Nooitgenoeg”, zeggen ze in het Ipsos-onderzoek.

Volgens FNV-bestuurder Lieke Smits zijn de mildere acties een „strategische keuze”. „Het is belangrijk dat heel veel mensen de acties blijven steunen. En daarvoor moeten we dat rustig opbouwen.”

Over de bezuinigingen op de WIA maken kiezers zich een stuk minder boos. Bijna de helft van de kiezers en twee derde van de ondernemers steunt bezuinigingen op de WIA. „Wat een groot verschil is, is dat iedereen snapt dat hij een keer AOW gaat krijgen”, zegt Smits. „En heel veel mensen hopen dat ze nooit in de WIA komen. Maar daarmee is ook het bewustzijn over hoe belangrijk de WIA is wat kleiner.”

Ook bij de FNV-sympathisanten op Schiphol lijkt de solidariteit voor de mensen in de WIA beperkt. Op een roze spandoek van de Horeca Bond wordt de WIA maandagochtend niet genoemd. Wel staat er „blijf af van de AOW en de WW”.