Miljoenen fossiele walvisbotten gevonden in enorm walviskerkhof in de diepzee

Onderzoekers die met een duikboot afdaalden tot een diepte van 7 kilometer hebben een enorme verzameling walvisbotten ontdekt. Onder de gevonden resten bevinden zich fossielen van meer dan 5 miljoen jaar oud, waarvan een deel nog onbekende soorten betreft.

De diepste bekende walvisbegraafplaats ter wereld is ontdekt in het zuiden van de Indische Oceaan, op een diepte van 7 kilometer. Tussen de resten bevinden zich fossielen van een voorheen onbekende soort uitgestorven spitssnuitdolfijn en andere fossielen die meer dan 5 miljoen jaar oud zijn.

Begin 2023 doken bioloog Peng Zhou van de Chinese Academie van Wetenschappen en zijn collega’s 32 keer met een duikboot in een gebied dat bekendstaat als de Diamantina Zone. Ze bekeken 1200 kilometer oceaanbodem.

LEES OOK

Schimmels zijn veel meer dan enge sciencefictionschurken

Schimmels zijn de bad guys waar Hollywood het de laatste tijd van moet hebben. Maar na het zoveelste verhaal met een hoofdrol voor Cordyceps vindt zo? ...

De expeditie maakte deel uit van een Chinees wetenschapsprogramma om alle diepste delen van de oceanen te verkennen. Deze liggen tussen 6000 en 11.000 meter onder het zeeoppervlak. Op zulke diepten dringt geen licht door. De organismen die er vertoeven, overleven van materiaal dat vanuit hogere waterlagen naar beneden zinkt, of halen energie uit chemische reacties.

Angstaanjagend

De biologen vonden de eerste walvisfossielen op een diepte van 7002 meter in een deel van de Diamantina Zone dat bekendstaat als de Dordrecht Deep. Dit ligt ruim 1100 kilometer ten zuidwesten van Perth in West-Australië.

‘Met de krachtige lampen van de duikboot konden we tientallen meters ver kijken over de verder pikzwarte zeebodem’, zegt Zhou. Wat ze zagen was ‘een beetje angstaanjagend, maar ook ongelooflijk fascinerend’, zegt hij.

De onderzoekers schatten dat er tot wel 760 individuele walvissen per vierkante kilometer lagen, zowel recente kadavers als zeer oude fossielen. Samen vormen ze wat de onderzoekers een ‘walvisnecropolis’ en een ‘megavindplaats van fossielen in de diepzee’ noemen.

Laatste rustplaats

De recent gestorven walvissen, waaronder een 5 meter lange Antarctische dwergvinvis (Balaenoptera bonaerensis), vormen er een voedselbron voor ongewervelden. Daartoe behoren wormen en slangsterren die bot eten, waarvan veel soorten mogelijk nog onbekend zijn. Er leven tot wel 2800 van dit soort organismen per vierkante meter.

‘Het voelde buitengewoon bijzonder’, zegt Zhou. ‘We keken naar de laatste rustplaats van miljoenen walvissen, waarvan sommige meer dan 5 miljoen jaar geleden leefden. Het is een archief van de evolutie en het diepzeeleven dat miljoenen jaren omspant. Het was ontzagwekkend en we behandelden de plek met het respect dat ze verdient.’

Nieuwe soort

In totaal ontdekte het team 485 locaties met walvisresten of -fossielen. Met de robotarmen van de duikboot verzamelden de onderzoekers 43 fossiele exemplaren, met een leeftijd van tussen de 120.000 en 5,26 miljoen jaar.

Onder de jongere fossielen bevonden zich vooral spitssnuitdolfijnen van twee nog levende soorten: de Bowdoinspitssnuitdolfijn (Mesoplodon bowdoini) en de Layardspitssnuitwalvis (Mesoplodon layardii).

Tot nu toe heeft het team één nieuwe soort beschreven: Pterocetus diamantinae. Daarnaast verzamelden ze verschillende fragmentarische fossielen die mogelijk afkomstig zijn van andere nog onbekende soorten, aldus teamlid Giovanni Bianucci van de Universiteit van Pisa in Italië.

Combinatie van factoren

Volgens teamlid Xiaotong Peng van de Chinese Academie van Wetenschappen zijn de fossielen uitzonderlijk goed bewaard gebleven door een combinatie van factoren. De meeste gevonden fossielen zijn de snuiten van spitssnuitdolfijnen. ‘Deze zijn extreem compact en bijna pantserachtig, waardoor ze beter bestand zijn tegen afbraak. Ze zijn ook minder aantrekkelijk voor organismen die botten aanvreten’, zegt Peng.

In de afgelopen 5 miljoen jaar werd in deze regio slechts 0,05 tot 0,55 millimeter sediment per duizend jaar afgezet. Bovendien zijn veel botten bedekt met ferromangaanoxiden, stoffen die de fossielen afschermen van hun omgeving. ‘Het is echt de combinatie van hoge botdichtheid, extreem trage begraving en minerale beschermlagen die ervoor heeft gezorgd dat deze botten meer dan 5 miljoen jaar niet zijn opgegeten’, zegt Peng.

Volgens de onderzoekers heeft een samenloop van omstandigheden geleid tot de opmerkelijke concentratie van walvisresten in de Diamantina Zone. Zo loopt er vermoedelijk een migratieroute van walvissen door het gebied en zorgt de V-vormige topografie ervoor dat kadavers naar de bodem van de trog zakken.

Ecoloog Culum Brown van de Macquarie-universiteit in Australië, die niet betrokken was bij het onderzoek, noemt de vondst een ‘verbazingwekkende ontdekking’. ‘De dichtheid van de walvisresten is ongelooflijk’, zegt hij.