Mysterieuze ruimtereiziger 3I/ATLAS blijkt ouder dan onze zon; dit is waar hij écht vandaan komt

Vorig jaar werd 3I/ATLAS ontdekt, een interstellaire bezoeker aan ons zonnestelsel. Lang werd er gespeculeerd over wat het mysterieuze object exact is. Is het een vuile sneeuwbal? Een ijsklomp uit een ander zonnestelsel? Of is het zoals “alternatieve” stemmen zeggen dan toch een buitenaards ruimteschip op verkenning? Onderzoekers hebben nu eindelijk een (nuchter) antwoord.

Sinds het object in de zomer van 2025 werd ontdekt, heeft 3I/ATLAS de gemoederen van zowel wetenschappers als leken hoog doen oplopen. Het is namelijk pas de derde keer dat sterrenkundigen een hemellichaam hebben waargenomen dat van buiten ons zonnestelsel komt, na het sigaarvormige 1I/’Oumuamua in 2017 en de komeet 2I/Borisov in 2019. 

De combinatie van zeldzaamheid en een paar eigenaardige kenmerken van het object zorgde voor een ware mediastorm. Vooral Harvard-astronoom Avi Loeb gooide olie op het vuur door telkens te opperen dat het weleens om buitenaardse technologie zou kunnen gaan, een idee dat op sociale media uiteraard gretig werd opgepikt. Wetenschappers waren het er echter al snel over eens: dit is gewoon een komeet. Maar wat voor een komeet precies en waar hij vandaan kwam, dat bleef lange tijd giswerk.

De “adem” van de komeet

Onderzoekers hebben de ruimtetelescoop James Webb en de ALMA-radiotelescoop op de komeet gericht, in een poging om de vraag te beantwoorden. Dat deden zij kort nadat hij eind vorig jaar zijn dichtste punt bij de zon had bereikt. 

De onderzoekers keken niet zozeer naar de kern van het object, maar naar de wolk van gas en stof eromheen. Dat noemt men de coma, zeg maar de adem die de komeet uitstoot zodra hij door de zon wordt opgewarmd.

In deze gaswolk zaten de gebruikelijke verdachten: water, koolstofdioxide en koolstofmonoxide. Maar de astronomen waren vooral op zoek naar de zeldzame, iets zwaardere varianten van die moleculen, want die verklappen onder welke omstandigheden de komeet ooit ontstond. Wat ze vonden, leek op niets wat we ooit in ons eigen zonnestelsel hebben gezien.

Leestip: Onderzoekers volgden een kosmisch spookdeeltje tot aan een verre sterrenfabriek

Loeizwaar water

Gewone waterstof bestaat uit niet meer dan een enkel proton en een enkel elektron. Een klein deel ervan draagt een extra neutron mee. Dit noemen wetenschappers deuterium, oftewel “zware waterstof”. Water dat hiermee is gemaakt, noemen we zwaar water. Hoe kouder het was toen het ijs zich vormde, hoe meer deuterium er in water belandde.

En 3I/ATLAS scoort op dat vlak extreem hoog. De komeet bleek bijna één procent zwaar water te bevatten. Dat is het hoogste gehalte dat ooit in een komeet is gemeten en al gauw tientallen keren meer dan in de kometen uit onze eigen achtertuin.

Volgens de onderzoekers kan dat maar één ding betekenen: dit ijs is bevroren bij temperaturen onder de min 240 graden Celsius en dan nog in een omgeving die werd bestookt met straling.

Ouderwetse koolstof

Nog opvallender is de koolstof in de gaswolk. Koolstof komt in twee smaken voor: de alledaagse koolstof-12 en de iets zwaardere variant koolstof-13. Sterren maken in de loop van miljarden jaren steeds meer koolstof-13 aan en blazen dat de ruimte in. Hoe ouder de Melkweg wordt, hoe meer koolstof-13 er rondzweeft. Materiaal dat rijk is aan koolstof-12 en arm aan koolstof-13 stamt dus uit een ver verleden, toen het heelal nog jong en “ongekruid” was.

3I/ATLAS bevat opvallend weinig zware koolstof,veel minder dan we vinden in de zon, de planeten, meteorieten of welk ander object uit ons zonnestelsel dan ook. Zulke verhoudingen worden zelfs buiten ons zonnestelsel maar zelden waargenomen en als ze al opduiken, gebeurt dat vooral in de “armere” buitenste regionen van de Melkweg.

Een tijdcapsule van twaalf miljard jaar oud

Volgens de berekeningen van de onderzoekers ontstond 3I/ATLAS in een koude, sterk bestraalde gaswolk met relatief weinig zware elementen. Dit gebeurde wellicht in de nasleep van een heftige periode waarin er op grote schaal nieuwe sterren werden gevormd, de zogenaamde kosmische middag. De komeet zou maar liefst elf tot twaalf miljard jaar geleden zijn samengeklonterd.

Het heelal zelf is zo’n 13,8 miljard jaar oud en onze zon en aarde ontstonden “pas” 4,6 miljard jaar geleden. 3I/ATLAS zou dus meer dan twee keer zo oud zijn als de zon en bijna zo oud als de Melkweg zelf. Al die tijd zwierf hij door de ruimte, om uiteindelijk per toeval bij ons langs te komen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Interstellaire komeet 3I/ATLAS onthult zijn geheimen en Eindelijk verklaring voor rare baan van ‘Oumuamua: hij liet gewoon een waterstofscheet. Of lees dit artikel: Astronomen ontdekken hele vreemde wolken op de beroemde Roze Planeet.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: