Na een chaotisch begin van de onderhandelingen zijn Iran en de VS met elkaar in gesprek

Na een marathonzitting van achttien uur klonken op maandag positieve berichten uit Zwitserland. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif sprak op X van „bemoedigende vooruitgang” bij de onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten. Tijdens een persconferentie in Zwitserland zei de Amerikaanse vicepresident en hoofdonderhandelaar JD Vance dat er, ondanks „een beetje dreigen” en „zeuren”, „grote vooruitgang [is] geboekt”.

Na een chaotisch weekend vol wederzijdse dreigementen, vond zondag alsnog de aftrap plaats van de gesprekken in het Bürgenstock-resort in Luzern. Hier moet het fragiele bestand gedurende zestig dagen worden omgezet in een duurzaam akkoord.

In het veertien punten tellende Amerikaans-Iraanse Memorandum van Overeenstemming dat op 17 juni werd gesloten, blijven fundamentele kwesties onbenoemd, die de komende maanden zullen worden uitonderhandeld.

Zondag werd met name gesproken over het openhouden van de Straat van Hormuz, die door Iran werd geblokkeerd in reactie op Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran sinds 28 februari, en een staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah in Libanon.

De echte uitdagingen, zoals technische gesprekken over Irans nucleaire programma, de vraag of het land uranium mag blijven verrijken, en een tijdlijn voor de opheffing van sancties tegen Iran, laten op zich wachten.

Lees ook

De definitieve tekst van het akkoord tussen de VS en Iran: dit staat er tussen de regels

Concrete uitkomsten heeft de zitting in Zwitserland nog niet opgeleverd. Er is vooral een raamwerk gecreëerd waarbinnen de onderhandelingen worden voortgezet. Zo kondigden de Qatarese en Pakistaanse bemiddelaars aan dat er een comité is opgericht dat politiek toezicht zal houden op de besprekingen door de hoofdonderhandelaars.

Volgens de Zwitserse autoriteiten zijn de VS en Iran het eens geworden over een „stappenplan” voor het bereiken van een definitief akkoord na zestig dagen. Wat dit stappenplan precies inhoudt, is nog onduidelijk.

Volgens Vance zullen de twee partijen middels „coördinatiemechanismen” toezicht houden op een staakt-het-vuren in Libanon en de ontmijning van de Straat van Hormuz. Ook kondigde Vance aan dat Iran akkoord is gegaan met de toegang tot Iran van inspecteurs van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) van de VN.

Chaotische week

Het optimisme in Zwitserland over de aftrap van de onderhandelingen volgde op een chaotische week, waarin de strijd tussen Israël en Irans bondgenoot Hezbollah in Libanon opnieuw het hete hangijzer van het Amerikaans-Iraanse raamakkoord bleek. Voor Iran is een staakt-het-vuren in Libanon een belangrijke eis in een akkoord met de VS. Israël kan via het Libanese strijdtoneel zo een Amerikaans-Iraanse deal torpederen.

De gesprekken in Zwitserland hadden aanvankelijk op vrijdag moeten beginnen. Donderdag zou Vance naar Zwitserland afreizen, maar hij stelde dat op het laatste moment uit nadat Iran zou hebben gedreigd zich uit protest tegen Israëls voortdurende aanvallen op Libanon terug te trekken. De onderhandelingen werden daarom uitgesteld.

Lees ook

Bestand in Libanon is de achilleshiel van het vredesakkoord tussen de VS en Iran. Israël voelt zeer weinig voor einde aan de strijd

In het weekend wist Iran de situatie verder naar zijn hand te zetten. Nadat vrijdag een bestand tussen Israël en Hezbollah was aangekondigd, volgden zaterdag nieuwe vijandelijkheden in Libanon. Op zaterdag kondigde Iran aan dat het de Straat van Hormuz opnieuw had geblokkeerd, omdat de VS zijn bondgenoot Israël geen halt had toegeroepen in Libanon.

De blokkade werd echter door de Amerikanen ontkend. Maritieme analisten signaleerden op zondag wel een terugval in het aantal schepen dat sinds het raamakkoord door de zeestraat voer.

De Amerikaanse president Donald Trump richtte zich in een interview met Fox News op zondag met dreigende woorden tot Iran: „Als je [de Straat van Hormuz] sluit, heb je geen land meer.” Ook dreigde hij met tolheffingen voor schepen die de zeestraat doorkruisen. De Iraanse parlementsvoorzitter en hoofdonderhandelaar Mohammad Bagher Ghalibaf schreef op sociale media dat de „strijdkrachten van Iran klaar staan om te reageren” als de VS hun aanvallen op Iran zouden hervatten.

Een konvooi op maandag bij het Bürgenstock-resort in Zwitserland, waar de VS en Iran onderhandelen.

Foto Stefan Wermuth/Reuters

Geweld in Libanon

Tijdens de besprekingen in Zwitserland zou de Iraanse delegatie zondag de onderhandelingstafel hebben verlaten nadat Trump op sociale media had gedreigd Iran opnieuw aan te vallen als er geen akkoord zou komen. Dat werd door Vance tijdens de persconferentie op maandag echter weer ontkend.

Maandag kondigden bemiddelaars Pakistan en Qatar aan dat er een voor het handhaven van een staakt-het-vuren in Libanon een „conflictoplossingscel” zal worden opgericht, in coördinatie met de Libanese regering. Israël werd in de aankondiging niet genoemd.

De eerste clausule van het veertien punten tellende Memorandum van Overeenstemming tussen de VS en Iran gaat ook in op Libanon. Daarin wordt gesteld dat het Amerikaans-Iraanse staakt-het-vuren ook betrekking heeft op Libanon, en dat de VS en Iran de territoriale integriteit van het land waarborgen. Dit laatste zou betekenen dat Israël zich moet terugtrekken uit Zuid-Libanon. Maar daarvan lijkt voorlopig geen sprake.

Israël heeft net als in Gaza een zogenaamde gele lijn getrokken rond het gebied dat het militair bezet in Zuid-Libanon. Afgelopen weekend zei de Israëlische minister van Defensie Israël Katz dat Israël zich niet zal terugtrekken uit Libanon. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zei eveneens dat Israël zijn zogenaamde ‘veiligheidszone’ in Zuid-Libanon zal handhaven. In een televisietoespraak benadrukte Hezbollah-leider Naim Qassem dat Israël uit Libanon moet vertrekken.

Volgens VN-vredesmacht UNIFIL waren er op zondag geen vijandigheden tussen Israël en Hezbollah. Dat was voor het eerst sinds 2 maart, toen Hezbollah opnieuw aanvallen uitvoerde op Israël als vergelding voor Israëls moordaanslag op Irans opperste leider Ali Khamenei.

Deze dinsdag tot donderdag zijn door de VS bemiddelde onderhandelingen tussen Israël en Libanon in Washington – Hezbollah maakt daar geen deel van uit. De gesprekken zullen zich richten op Israelische militaire terugtrekking uit bepaalde bezette gebieden in Zuid-Libanon, die zullen worden overgedragen aan het Libanese leger.