Na protest tegen deelname Rusland nu ook oproep tot boycot van Israël op de Biënnale

Nadat de Biënnale van Venetië vorige week al te maken kreeg met fel protest tegen de deelname van Rusland, is nu een open brief gepubliceerd die oproept tot een boycot van Israël. 182 kunstenaars, curatoren en medewerkers van de komende Biënnale hebben deze brief van de Art Not Genocide Alliance (Anga) ondertekend. Onder hen bevinden zich twee curatoren van het hoofdprogramma en de deelnemende kunstenaar en curator van het Nederlandse paviljoen.

In de oproep stelt Anga, dat zich omschrijft als „een internationale groep van kunstenaars, curatoren, schrijvers en cultuurwerkers”, het af te wijzen dat de Biënnale Israël een platform biedt terwijl het genocide pleegt. Anga zegt met zijn oproep kunstenaars in Palestina te willen steunen „in de hoop de zionistische genocide en voortdurende apartheid te beëindigen”. De oproep van Anga circuleert sinds oktober 2025, nadat bekend werd dat Israël deel zou nemen aan de Biënnale van 2026, die 9 mei opent. Dinsdag is de ondertekende brief gepubliceerd.

De Biënnale is het belangrijkste evenement voor hedendaagse kunst ter wereld, iedere twee jaar is er een hoofdtentoonstelling en zijn er landenpaviljoens. Dit jaar zijn er in totaal 99 deelnemende landen. Onder de ondertekenaars zijn behalve Gabe Beckhurst Feijoo en Rasha Salti, twee curatoren van het hoofdprogramma, ook kunstenaars en curatoren uit onder andere België, Egypte, Frankrijk, Spanje en Zwitserland. Ook de deelnemers van het Nederlandse paviljoen, kunstenaar-theatermaker Dries Verhoeven en curator Rieke Vos ondertekenden de brief. In de brief van oktober riep Anga nog op tot een bredere boycot van de Biënnale als Israël niet zou worden uitgesloten. In de ondertekende brief ontbreekt dit dreigement. Volgens het Mondriaan Fonds, dat de Nederlandse inzending faciliteert, gaat de Nederlandse deelname gewoon door.

Het bestuur van de Biënnale, onder leiding van de rechts-radicale intellectueel Pietrangelo Buttafuoco, heeft nog niet op de oproep gereageerd, maar had al op 4 maart een statement uitgebracht dat het geen landen wil uitsluiten omdat het tegen „iedere vorm van uitsluiting of censuur van cultuur en kunst” is, en dat de tentoonstelling „een plek voor dialoog, openheid, en artistieke vrijheid” dient te zijn. Dat statement was een reactie op de bekendmaking van Rusland, dat het dit jaar voor het eerst sinds de oorlog met Oekraïne in 2022 weer aan de Biënnale gaat meedoen. Die bekendmaking zorgde niet alleen in de kunstwereld maar ook binnen de Europese politiek voor protest: de Europese unie dreigde de subsidie voor de Biënnale in te trekken.

Conflict bestuur en curatoren

De deelname van Israël leverde ook bij de Biënnale in 2024 een oproep van activistengroep Anga op tot boycot. In dat eerste jaar nadat Israël de oorlog in Gaza was begonnen in reactie op de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023, werd een open brief door 24 duizend personen ondertekend. Israël trok zich in 2024 niet van deelname terug, maar het Israëlische paviljoen bleef wel gesloten omdat de uitgekozen kunstenaar, Ruth Patir, op eigen titel besloot niet mee te doen totdat er „een wapenstilstand is, en overeenstemming is bereikt over het vrijlaten van de gijzelaars”.

Voor de expositie van dit jaar zou Israël volgens The Art Newspaper een clausule in het contract met de deelnemende kunstenaar Belu-Simion Fainaru hebben opgenomen, dat het paviljoen ongeacht protesten open zou moeten blijven. Eerder dit jaar zei Fainaru tegen ArtNews dat hij hoopt op een positief gevolg van de deelname van Israël, juist ook omdat het Israëlische paviljoen zich dit jaar niet op zijn gewoonlijke plek in het park Giardini bevindt maar in de Arsenale, een andere hoofdlocatie, volgens de organisatie als gevolg van renovatie van het Israël-paviljoen. Israël staat daar samen met islamitische landen als de Arabische Emiraten, Turkije en Saoedi-Arabië.

De oproep laat een conflict zien tussen het bestuur van de stichting Biënnale en de artistieke leiding van de huidige editie. De hoofdtentoonstelling zou dit jaar worden samengesteld door de Afrikaanse Koyo Kouoh, toen zij in 2025 aan kanker overleed besloot Buttafuoco haar programma In Minor Keys uit te laten voeren door een door haar zelf samengesteld team van curatoren. Twee van deze curatoren staan met de oproep tot boycot nu lijnrecht tegenover de opvatting van Buttafuoco.

Volgens het bestuur vraagt de Biënnale zelf geen landen om wel of niet mee te doen. Naast alle landen die al een eigen paviljoen hebben, kan ieder land dat Italië heeft erkend een aanvraag insturen om mee te doen. Dit criterium is overigens ook de reden dat Palestina geen eigen paviljoen op de Biënnale heeft: het is als staat nooit door Italië erkend.

Lees ook

Biënnale-directeur zet deur open voor Moskou en staat in Italië zeker niet alleen: ‘Een moedig gebaar’