Naakt-zijn was gewoon voor de Japanse fotograaf Takako Kido: ‘Tot ik werd gearresteerd’

4 uren geleden 1

De Japanse fotograaf Takako Kido is na haar studie aan het International Center of Photography in New York aan het werk als retoucheur bij een van de beste zwart-witfotolaboratoria van de stad. Als ze op een dag in 2007 haar ontwikkelde fotorolletje wil ophalen bij de drogist – ze wilde werk en privé gescheiden houden – wordt ze tot haar schrik opgepakt. De drogisterij heeft haar aangegeven als verdacht. Op de negatieven staan snapshots van haarzelf, haar man en zijn zoon. Bloot, in de thuissfeer.

De foto’s zijn op dat moment nog geen onderdeel van een kunstproject. En hoewel het op de foto’s afgebeelde huid-op-huidcontact gebruikelijk is in sommige Japanse gezinnen, worden Kido’s foto’s in de VS verkeerd begrepen. Zij en haar man worden twee weken in hechtenis gehouden, de zoon wordt opgehaald door zijn moeder en keert terug naar Japan. Kido en haar man kunnen kiezen: of een jaar naar de gevangenis, of schuld bekennen en ook terugkeren naar Japan. De keuze is al snel gemaakt: het wordt Japan.

Skinship.

foto’s Takako Kido/ coutresy of ibasho

Inmiddels is Kido een gevierd fotograaf, dit weekend opent haar eerste solotentoonstelling Skinship in galerie IBASHO (Antwerpen). Skinship is een samentrekking van ‘skin’, huid, en ‘kinship’, familieverwantschap. Via skinship kunnen familieleden en intimi in een non-seksuele thuissfeer contact maken en ontspannen met huid-op-huidcontact. Denk aan samen een bad nemen, samen slapen, spelen of borstvoeden. Huid-op-huidcontact wordt voor baby’s als essentieel gezien voor de band met de ouders.

„Skinship was altijd een natuurlijk gegeven voor mij”, vertelt Kido in aanloop naar de opening via een videoverbinding. „Skinship was zo alledaags dat ik er eigenlijk niet zo diepgaand over na had gedacht, tot ik ervoor werd gearresteerd in de VS.” Terug in Japan ontwikkelt ze vanwege het voorval een negatieve verhouding tot haar lichaam. Totdat ze in 2012 in verwachting raakt. Kido: „Toen ik begon met borstvoeding geven, voelde deze vorm van fysieke nabijheid intiem, maar totaal niet seksueel. Daardoor ging ik me afvragen: waar kom het idee van de naakte geseksualiseerde vrouw vandaan?”

Door het Skinship-project begon Kido haar moeder ook beter te begrijpen. Zelf groeide ze vooral op met de fysieke nabijheid en intimiteit van haar grootouders, want haar ouders waren veel aan het werk. Kido: „Met mijn moeder deelde ik niet zoveel skinship.” Japan is berucht om zijn traditionele, patriarchale man-vrouwverhoudingen. Kido: „Mijn vader is een lieve man, maar mijn moeder stond er alleen voor in het huishouden met twee dochters. Terwijl ze daarnaast ook als ikebana-docent werkte (Japanse kunst van het bloemschikken). Later snapte ik beter hoe dat voor haar moet zijn geweest.”

Misschien is het belangrijkste gevolg van het fotoproject dat ze door het genieten en fotograferen van het huid-op-huidcontact met haar zoon weer in het reine is gekomen met zichzelf. „Sindsdien weet ik weer dat wat ik heb gedaan, niet verkeerd was. Dat skinship juist iets goeds is.”

Japanse cultuur

Intiem fysiek contact is misschien niet het eerste waar je aan denkt bij de Japanse cultuur. Dat maakt Kido’s werk dan ook verrassend. Het laat een glimp zien van de privésfeer die voor buitenstaanders meestal verborgen blijft. Dat heeft te maken met een sterk onderscheid tussen de publieke en private sfeer. „We hebben hier twee woorden voor”, legt Kido uit: „Honne, hoe je je echt voelt, en tatemae, hoe we ons buiten de deur gedragen.”

In de publieke ruimte bewaren mensen gepaste fysieke afstand en wordt er weinig lichamelijke affectie getoond, zoals hand-in-hand lopen of kussen. Hoewel ze wel ziet dat dat langzaam verandert, door Amerikaanse invloeden. Kido: „Terwijl de meeste Japanse mensen elkaar niet aanraken in de publieke ruimte, doen ze het thuis vaak wel.”

Dat zegt overigens niet dat het tonen van skinship in Japan taboevrij is. Waar de autoriteiten in de VS zich vooral focussen op het naakte kind, valt het Kido op dat Japanse kijkers vooral naar haar naakte lichaam kijken en daar een oordeel over hebben. „Ik ben een moeder en iemands vrouw, wat betekent dat ik mijzelf niet zo zou moeten laten zien op een foto. Het wordt gezien als iets slechts.”

Zelf ziet ze er wel de humor van in dat met name mannen zich erover opwinden: „Het is grappig. Ze praten in Japan niet over mijn foto’s maar over mijn naaktheid. Terwijl ik juist benieuwd ben naar wat mensen vinden van het werk zelf.” Zou haar werk te confronterend en rauw zijn, dat het in haar thuisland nog niet als solotentoonstelling is geëxposeerd?

Kido: „Misschien denken kijkers wel dat foto’s een weergave van de werkelijkheid zijn. Maar fotografie doet twee dingen: het vangt de waarheid én vertelt je tegelijkertijd een leugen.” Kido’s foto’s zijn dan ook soms een vooraf bedachte compositie, zoals bij haar zelfportretten, en soms een spontane weergave.

Inmiddels is haar zoon dertien jaar. Hoewel hij het van kleins af aan gewend is om gefotografeerd te worden, verandert dat wel nu hij puber is. Hij geeft soms aan dat hij even niet gefotografeerd wil worden. „Het is allemaal onderdeel van het grote loslaten: kinderen die opgroeien, ouders die je ooit zal moeten begraven.” Ze denkt even na. „Het loslaten: ik denk dat dat mijn volgende project wordt.”

Lees het hele artikel