Noorderzon is na bijna vier decennia nog steeds een theaterfestival waarop je je elk jaar kan verheugen

Uit de vijver, middenin het Groninger Noorderplantsoen, steken de paarse armen van een gigantische octopus. Dit is de Kraken: een nieuw podium, het hart van theaterfestival Noorderzon. Op haar 36ste editie biedt het noordelijke festival weer een divers programma met theater, kunst en muziek. Veel is gratis bij te wonen, zoals de optredens op de Kraken. Zo struinen er iedere avond duizenden bezoekers over de paden van het Noorderplantsoen of ze zitten op stoelen of banken op een van de andere speellocaties. Tijdens Noorderzon is het theater namelijk overal in Groningen.

Zweet

Een van de Noorderzon-podia is het Grand Theatre aan de Grote Markt. Daar speelt Izithukuthuku van het Zuid-Afrikaanse VAP een voorstelling over heel hard werken voor een baas, werken tot het zweet van je voorhoofd druipt, zwoegen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, zonder je gezin echt te zien of iets van je leven te kunnen maken. Dit verhaal wordt verteld door een hoestende man die een aktetas tegen zijn buik drukt; een man die niet meer wil buigen voor wie boven hem staat, de moordende arbeid zat is. „Als jij sla eet” – hij kijkt indringend het publiek in – „dan proef je mijn zweet, dan eet je eigenlijk een stukje van mij.”

Hoogtepunt van de voorstelling zijn de spetterende choreografieën van Vusi Mdoyi. Hij combineert verschillende traditionele Afrikaanse dansstijlen tot één geheel. Percussie vormt de hartslag van deze performance, waarin ook het getik van typemachines en het geratel van naaimachines is verwerkt. In de opzwepende danssequenties stampen en fluiten de spelers, ze schuiven met kratten en werpen hun vuisten ritmisch in de lucht. Izithukuthuku is een indrukwekkende aanklacht tegen kapitalisme en onderdrukking.

Pizzadeeg

Waar Izithukuthuku van het podium blaast, begint Ragada van de Albanese theatermaker Mario Banushi juist heel beheerst. In het schemerdonker voert een jonge man een oudere vrouw soep. Zij zit voorovergebogen; hij lepelt liefdevol. Wat volgt, is een reeks vreemde, sterk visuele scènes waarin de dame zich bijvoorbeeld uitkleedt en vervolgens door haar zoon van top tot teen wordt bedekt met poedersuiker. Iemand kruipt uit een koelkast, iemand laat een ei in een gloeiend hete pan vallen, een hoofd wordt omwikkeld met pizzadeeg.

Ragada is geen toegankelijk theater; geen verhaal dat je wordt voorgeschoteld. Het is een associatieve en absurdistische performance, waarin Banushi beeldhouwt met zijn acteurs en het decor, steeds een andere scène uithakt. Hieruit rijst het beeld van een zoon die probeert los te komen van zijn overleden moeder. Er zijn flarden van eenzaamheid, afscheid en verdriet, van verloren tijden en transformaties. Dit is theater dat je moet liggen: het ongrijpbare en de bizarre tafrelen kunnen weerstand oproepen, maar wie zich kan overgeven, ziet een rijke beeldtaal die intrigeert en aanmoedigt tot eigen interpretatie.

Praten met duingras

Theatraal experiment speelt zich op Noorderzon ook af in enkele zeecontainers, die zijn neergezet in het Noorderplantsoen. Hier worden relatief korte voorstellingen meerdere keren per dag gespeeld voor plukjes publiek. Een prachtig voorbeeld hiervan is „ik wilde met het duingras praten” van dichter Hannan van Rooij en cellist Sebastiaan Wiering. Dit innemende duo voert hun toeschouwers mee op een poëtische reis naar zee, met prachtige composities op cello, melodica en accordeon. De nummers, dialogen en gedichten hangen thematisch samen. Je bent onderweg en verheugt je op de rust, het geruis van de wind over de duinen, maar nu is er nog onrust, zo spreekt bijvoorbeeld uit een razend relaas van Van Rooij. Nu zijn er nog oordelen en ambities, nu is er nog ‘moeten’ en morgen, maar – zie – daar nadert het strand.

Een container verderop speelt Gerrit Rebridge, een luchtige performance over de ‘aangevaren’ Gerrit Krolbrug in Groningen. Sinds 2021 moeten omwonenden het stellen zonder de brug over hun kanaal; fietsers moeten al jaren kilometers om. Zoiets zou in de Randstad nooit gebeuren, stellen de spelers in deze voorstelling. De Groningers worden opnieuw achtergesteld! Dus: tijd voor actie! De toeschouwers zijn zogenaamd onderdeel van een clubje buurtbewoners dat in opstand gaat komen, de twee acteurs stomen hen klaar. Nooit je naam zeggen als de politie je oppakt en dit is het ‘plan de campagne’. Humor is de kurk waarop Gerrit Rebridge drijft, maar als de gimmick is uitgewerkt, voelen de gesprekjes als meer van hetzelfde.

Ondergronds

Het viertal van collectief Het Kanaal heeft verderop hun zeecontainer omgebouwd tot iets dat voelt als een hol, diep onder de grond, bedekt door een hoop blaadjes. Het is er donker en rook dampt omhoog. Op tot muziekinstrument omgetoverde boomstammen en takken spelen de performers dromerige composities, waarin je de regen haast hoort vallen, insecten hoort krioelen en het bos hoort ademen. De muzikanten tikken tegen een bast, trommelen op paddenstoelen of spelen gitaar op een tak met snaren. Het is wonderbaarlijk hoe goed die natuur-instrumenten klinken en de performance ademt een prettig-intieme sfeer.

Met dit soort experiment, gecombineerd met grotere performances én een omvangrijk gratis programma, is Noorderzon na bijna vier decennia nog steeds een theaterfestival waarop je je elk jaar verheugt.

Mario Banushi.

Foto Robin Marks