Onderzoekers slaan alarm: deze populaire vape-toevoegingen zijn mogelijk slecht voor je hart

Ze hebben geen smaak, maar geven wel dat frisse ‘ice’-gevoel waar veel vapers dol op zijn: verkoelende stoffen zoals menthol. Lang werd gedacht dat ze een gezonder alternatief vormden voor traditionele vape-smaken, maar dat valt tegen. Bepaalde synthetische koelstoffen in e-sigaretten lijken het hartritme te verstoren.

In Nederland zijn e-liquids met smaakjes, maar ook menthol vapes en ice-varianten, sinds 1 januari 2024 wettelijk verboden. De overheid wil hiermee het vapen onder jongeren ontmoedigen. Sindsdien zijn alleen nog neutrale tabakssmaken toegestaan, maar het is kinderlijk eenvoudig om e-liquids met smaakjes illegaal online te bestellen. In omliggende landen is de regelgeving vaak weer anders.

Wetgevers richten zich veelal op herkenbare smaken zoals snoep, fruit of desserts. Maar stoffen die vooral een koel gevoel geven zonder duidelijke smaak vallen meestal buiten die beperkingen. En dat is een probleem, legt onderzoeksleider Alex Carll van de University of Louisville uit. “Deze synthetische koelstoffen zorgen voor een ijskoud gevoel zonder echt een smaak toe te voegen en ontspringen de dans.” Volgens hem zijn vooral de stoffen WS-3 en WS-23 populair geworden. Niet vanwege de smaak, maar omdat ze de damp minder scherp maken en inhaleren soepeler laten aanvoelen.

HRV

Tijdens het onderzoek kregen muizen damp van e-sigaretten toegediend. Soms puur de nicotinevariant, soms nicotine gecombineerd met koelstoffen. Tegelijk hielden de wetenschappers nauwlettend hun hartritme in de gaten. Daarbij werden gekweekte menselijke hartcellen blootgesteld aan dezelfde stoffen, gecombineerd met een stresshormoon dat de lichamelijke effecten van nicotine nabootst. Het resultaat was dat alle onderzochte koelstoffen de variatie in hartslag, oftewel de hartslagvariabiliteit (HRV), beïnvloedden. HRV is de variatie in tijd (in milliseconden) tussen opeenvolgende hartslagen, een maat die iets zegt over de belasting van het hart en het risico op ritmestoornissen.

Vooral WS-23 sprong eruit. Bij muizen verdrievoudigde deze stof het aantal vroegtijdige hartslagen vergeleken met vapes die alleen nicotine en oplosmiddelen bevatten. Tegelijk zagen onderzoekers veranderingen in de ‘herlaadtijd’ van het hart tussen twee slagen. Ook de menselijke hartcellen reageerden als door een wesp gestoken. In rust gebeurde er weinig, maar zodra de cellen onder hormonale stress kwamen te staan, veranderde hun ritme duidelijk.

Fight-or-flight

Volgens Carll wijst alles in dezelfde richting. “Onze resultaten doen vermoeden dat koelstoffen het hart elektrisch ontregelen, waardoor het soms te vroeg of juist te laat klaar is voor de volgende hartslag.” Dit vergroot de kans op gevaarlijke hartritmestoornissen. Opvallend genoeg bleek het effect niet te komen doordat koelstoffen meer nicotine in het bloed brachten. De stoffen lijken dus zelfstandig invloed uit te oefenen op het hart. “We zagen eerder al dat tabakssmaken het hart minder verstoren dan menthol of synthetische koelstoffen. Vooral WS-23 versterkte de cardiovasculaire effecten van vapen en veroorzaakte meer tekenen van een vecht-of-vluchtreactie in het hartritme.”

Hoe zit het bij de mens?

Dit betekent nog niet dat er direct bewijs is dat vapers ook een groter risico lopen op hartritmestoornissen. Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van labmuizen en geïsoleerde menselijke cellen. Er zijn geen menselijke gebruikers meegenomen in de studie. Toch zijn de resultaten belangrijk genoeg om de regelgeving in de VS en andere landen opnieuw te bekijken. “Koelstoffen worden vaak in hogere concentraties toegevoegd dan nicotine of andere smaakstoffen”, legt Carll uit. “Als vervolgonderzoek bevestigt dat ze de schadelijke effecten van vapen versterken, moeten die concentraties beter worden gereguleerd.”

En wat doen deze stoffen bij mensen die al extra kwetsbaar zijn, zoals zwangere vrouwen of mensen met hoge bloeddruk, hartziekten, obesitas of diabetes type 2? Eén ding staat volgens onafhankelijke experts als een paal boven water: dat een e-sigaret verkocht mag worden, betekent niet automatisch dat die veilig is. Of het nu gaat over de tabaksvariant die in Nederland in de schappen ligt of over exotischere producten. “De langetermijneffecten van vapen kennen we nog steeds niet”, zegt longarts Jason Rose. “Toelating betekent niet dat een product zonder risico is.”

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: