Ontslagverzoek voor rechter die duizenden Woo-verzoeken indiende

De rechtbank Noord-Holland wil dat de rechter die zo’n vierduizend Woo-verzoeken indiende bij alle 342 Nederlandse gemeenten ontslagen wordt. Een verzoek daartoe is inmiddels ingediend bij de procureur-generaal (PG) bij de Hoge Raad. Dat meldt de rechtbank donderdag in een persbericht.

In april bracht journalistiek onderzoeksplatform Follow the Money naar buiten dat de rechter duizenden informatieverzoeken op grond van de Wet open overheid (Woo) had ingediend bij gemeenten. FTM ontdekte dit tijdens onderzoek naar misbruik van de Woo nadat verschillende ambtenaren naar de bewuste bestuursrechter wezen als grootste misbruiker.

Met de Woo kunnen burgers openbaarheidsverzoeken indienen bij bestuursorganen zoals ministeries en het college van burgemeester en wethouders. De Woo wordt veelvuldig door journalisten gebruikt om het functioneren van de overheid te controleren en misstanden boven tafel te krijgen.

Volgens de wet dient een Woo-verzoek binnen maximaal 42 dagen beantwoord te worden. Veel bestuursorganen houden zich niet aan die termijn. Via de rechter kan alsnog een besluit op het Woo-verzoek worden afgedwongen. Om de overheid te prikkelen de wet na te leven, verplichten rechters het bestuursorgaan doorgaans binnen veertien dagen alsnog een besluit over het Woo-verzoek te nemen op straffe van een dwangsom van 100 euro per dag.

Woo-expertisecentrum SPOON

De rechter van de rechtbank Noord-Holland behandelde zelf Woo-zaken. In 2024 kwam hij op de radar van Woo-expertisecentrum SPOON omdat hij afweek van die vaste jurisprudentie. In een zaak gaf hij aan het ministerie van Volksgezondheid ruim drie maanden extra om het Woo-verzoek te behandelen en stelde hij de dwangsom op 23 euro per dag vast.

In zijn uitspraken kiest hij volgens FTM vaak de kant van de overheid, wijkt van jurisprudentie af en beschuldigt indieners van een Woo-verzoek van misbruik van de Woo. Tegen FTM stelde de rechter dat hij met zijn duizenden Woo-verzoeken wilde aantonen dat gemeenten kwetsbaar zijn voor misbruik van de Woo. Hij hoopte dat gemeenten in Den Haag zouden gaan lobbyen voor aanpassing van de wet.

Er woedt al langere tijd een politieke discussie over begrenzing van de Woo omdat die misbruikt zou worden. Dit is tegen het zere been van onder meer de Nederlandse Vereniging van Journalisten die stelt dat democratische controle volledige toegang tot informatie vereist. Het probleem is volgens de vereniging niet de wet zelf, maar onder meer politieke druk tegen openbaarheid en gebrekkige digitale systemen voor het Woo-proces.

Lees ook

Landbouwminister Wiersma wil niet dat informatie van boerenbedrijven openbaar wordt: verzoeken stilgelegd

Na de onthulling van FTM stelde de rechtbank Noord-Holland de zaak zeer hoog op te nemen. „Door zijn handelen heeft de rechter vele gemeenten onnodig belast en kon ook de schijn van partijdigheid ontstaan.” Gemeenten die de rechter benaderde kunnen namelijk ook partij zijn bij bestuurszaken bij de rechtbank Noord-Holland. „De onpartijdigheid van onze rechters moet boven elke twijfel verheven zijn.”

Omdat rechters voor het leven worden benoemd, kunnen zij alleen door de Hoge Raad ontslagen worden. Een verzoek daartoe heeft de rechtbank ingediend bij Edwin Bleichrodt, de PG bij de Hoge Raad. Ook heeft de rechtbank gevraagd de rechter hangende de ontslagprocedure te schorsen. Bleichrodt dient nu een zelfstandige afweging te maken of hij het ontslagverzoek daadwerkelijk aan de Hoge Raad voorlegt. Volgens een woordvoerder „bestudeert” Bleichrodt het verzoek op dit moment.

Het is zeer uitzonderlijk dat de Hoge Raad zich daadwerkelijk over het ontslag van een rechter dient te buigen. Doorgaans worden integriteitskwesties en andere problemen met rechters in een eerder stadium achter de schermen afgehandeld. Zo vertrok de raadsheer die momenteel vervolgd wordt wegens valsheid in geschrift zonder inmenging van de Hoge Raad bij het gerechtshof Den Haag.

Lees ook

Rechter fraudeerde vanwege werkdruk en begrotingsproblemen bij gerechtshof, stelt zijn advocaat