Oud-korpschef van Nationale Politie Henk van Essen: ‘De avondklokrellen hadden niks te maken met coronamaatregelen: het was crimineel gedrag’

3 uren geleden 2

De politie adviseerde het kabinet geen avondklok in te voeren, omdat die een „enorme inbreuk” zou zijn op de grondrechten, veel van de capaciteit van de politie zou vergen en niet nodig was om de coronamaatregelen beter te handhaven. Ook vreesde de politie voor nog meer onrust en toenemend anti-overheidssentiment. Toch werd de avondklok ingesteld vanwege de stijgende besmettingscijfers. „Van ons hoefde het niet,” zei oud-korpschef van de Nationale Politie Henk van Essen maandagmiddag, terwijl hij werd verhoord door de parlementaire enquêtecommissie Corona.

De pandemie was een paar maanden oud toen korpschef Erik Akerboom door Van Essen werd opgevolgd. Vlak daarna kreeg Van Essen de ondankbare en omvangrijke taak om de coronamaatregelen te handhaven. De eerste vier dagen van de avondklok leidden bijvoorbeeld tot 95.000 boetes. „Je wil de norm in het begin gelijk sterk neerzetten”, zei Van Essen.

Er waren rellen vanwege verveling, onvrede, het ontbreken van dagbesteding en moedeloosheid: hoelang duurt dit nog?

Al gingen de agenten daar op hun eigen manier mee om – waar de een boetes uitdeelde, beperkte de ander zich tot een waarschuwing. Van Essen: „Ook intern […] was er veel discussie over de maatregelen.”

De weerstand tegen de maatregelen en het ongenoegen namen toe, maar het grootste deel van de samenleving schikte zich, zei Van Essen. „Wat iets anders is dan dat ze het ermee eens waren. We hebben heel veel, misschien wel te veel, gevraagd van de samenleving.”

Na de zomer van 2020 nam het aantal demonstraties tegen de maatregelen toe.

Fors geweld

De avondklok in begin 2021 leidde tot meerdere rellen, bijvoorbeeld in Enschede, Urk, Eindhoven, Den Haag en Roermond. „Buitengewoon heftig voor de samenleving en voor de politie”, zei Van Essen. Veel agenten werden vanuit hun dagdienst verschoven naar de avond, de ME en marechaussee moesten bijspringen. Zaterdag en zondag waren al rellen uitgebroken, maar de daaropvolgende maandag waren die het heftigst, vertelde Van Essen. Volgens hem moest „de lucht eruit. Er waren rellen vanwege verveling, onvrede, het ontbreken van dagbesteding en moedeloosheid: hoelang duurt dit nog?” De rellen duurden zo’n vijf dagen. De politie kon niet overal tijdig ingrijpen: „Het was op zoveel plaatsen tegelijk.”

Bij de avondklokrellen moest de politie „fors geweld gebruiken”, zei Van Essen. Hij zei erbij dat 90 procent van de demonstraties in coronatijd geweldloos verliepen. „De avondklokrellen hadden niks te maken met coronamaatregelen. Het was doelbewust de confrontatie zoeken en willen plunderen. Het was crimineel gedrag.”

Met de term wappie geef je mensen niet het podium dat hun tegenargumenten verdienen

Van Essen maakte sterk onderscheid tussen relschoppers en demonstranten, de tegenstanders van het coronabeleid. Met die laatste groep is veel te weinig rekening gehouden in de overheidscommunicatie. Van Essen: „Toon begrip voor hun grieven, besef dat er tegenargumenten zijn. Dat is lang niet altijd gebeurd, dat had beter gekund.”

Volgens Van Essen werd een deel van de samenleving niet serieus genomen: „Met de term wappie geef je mensen niet het podium dat hun tegenargumenten verdienen.” Dat het kabinet die term gebruikte, noemde Van Essen „onverstandig”.

Dat de politie geen voorrang kreeg bij de vaccinatie omdat ze geen vitale sector was, zette „kwaad bloed” bij de organisatie. Het ging bijvoorbeeld om agenten die in contact kwamen met onberekenbare, verwarde personen die in hun gezicht spuugden. Pas een paar maanden later kreeg de politie „uiteindelijk” alsnog voorrang, zei Van Essen.