Politieke kudde staat nerveus te trappelen rond Starmer – zal die de premier tot aftreden dwingen?

1 uur geleden 1

„Het instinct van de kudde is sterk. Als de kudde in beweging komt, dan beweegt-ie.” Het is dezer dagen het vaakst aangehaalde citaat in het Londense Westminster, het politieke hart van het Verenigd Koninkrijk.

De kudde. Oud-premier Boris Johnson (Conservatieve Partij) kwam ermee in de toespraak over zijn aftreden, in juli 2022. En de crisis rond huidig premier Keir Starmer (Labour) deze week lijkt veel op de omstandigheden waarin Johnson zich uiteindelijk gedwongen zag op te stappen.

Bij Boris Johnson zegde in 2022 een stoet aan staatssecretarissen en ministers uit zijn regering hun vertrouwen in hem op. Het waren er wel veertig op één middag. Pas bij dat aantal werd Johnson duidelijk dat zijn positie onhoudbaar was geworden. De volgende ochtend kondigde hij zijn vertrek aan.

Is de kudde bij premier Starmer al uit de startblokken? „De kudde stampt en snuift, maar kwam nog niet in beweging op de schaal die Boris Johnson ten val bracht. Nog niet”, schreef nieuwsmedium Politico dinsdag. Maar dat kan elk moment veranderen.

Starmer daagt concurrenten uit

Dinsdagmorgen spraken Starmers belangrijkste ministers zich nog voor hem uit, na hun wekelijkse ministerraad. Ze probeerden uit te stralen dat ze overgingen tot de orde van de dag. „Het land verwacht van ons dat we doorgaan met besturen. Dat is wat ik doe, en wat wij als kabinet moeten doen”, had Starmer tegen hen gezegd. Hij had ook vastgesteld dat er geen formeel proces was begonnen om zijn leiderschap ter discussie te stellen. En dat hij dus aanblijft.

Daarmee leek hij zijn concurrenten uit te dagen zo’n leiderschapsstrijd te beginnen. Eén van hen, minister van Volksgezondheid Wes Streeting, zat dinsdagochtend bij de kabinetsvergadering, maar zou niet de kans hebben gekregen om met Starmer over zijn positie te spreken. De Britse media vertaalden Starmers woorden als „put up or shut up”; daag me uit of houd je mond, zoals oud-premier John Major in 1995 zei toen hij zijn critici uitnodigde om het tegen hem op te nemen.

Volgens de regels van Labour komt er een leiderschapsstrijd als een concurrent 20 procent van de Labourfractie achter zich weet te krijgen

Volgens de regels van Labour komt er een leiderschapsstrijd als een concurrent 20 procent van de Labourfractie achter zich weet te krijgen. Met het huidige aantal zetels in het Lagerhuis komt dat neer op 81 handtekeningen. De teller van parlementariërs die hun vertrouwen in Starmer opzegden, was dinsdagavond al gestegen tot tegen de negentig. Maar dit waren allemaal publieke verklaringen tegen Starmer, geen steunbetuigingen voor één andere premierskandidaat.

Daar stokte het verzet, want de Labourfractie is verdeeld over hoe het verder zou moeten. Een deel ervan zou graag zien dat Wes Streeting premier wordt. Een ander deel wil burgemeester van Manchester Andy Burnham terughalen naar het Lagerhuis, wat meer tijd in beslag zou nemen. Maandag zei de premier dat hij de strijd om zijn leiderschap niet uit de weg zou gaan en zou vechten voor zijn positie.

Koning Charles houdt troonrede

Ongeveer honderd backbenchers lieten dinsdag een verklaring uitgaan waarin ze schreven dat Starmer moet aanblijven. De uitslag van de lokale en regionale verkiezingen vorige week was vernietigend, concludeerden ze, en het zal veel vragen om het vertrouwen van de Britse kiezers terug te winnen. „Daar moeten we ons op richten. Dit is geen tijd voor een leiderschapsstrijd.” Labour leed een historisch verlies bij die verkiezingen en kreeg nog nooit zo weinig stemmen, in zowel Engeland als in Wales.

Dit is geen tijd voor een leiderschapsstrijd

De vergelijking met Boris Johnson moet Starmer zwaar vallen. De chaos en het steeds wisselen van premier was slecht voor de Conservatieve Partij en voor het aanzien van de politiek. Maar bij Johnson stapten die bewuste middag ook belangrijke ministers uit zijn kernkabinet op. Hij probeerde zelfs nog om zijn kabinet opnieuw samen te stellen en de gaten van zijn vertrokken collega’s te dichten, maar dat lukte niet meer. Uit Starmers kabinet viel tot nu toe ‘alleen’ een handvol ministers en staatssecretarissen met kleinere portefeuilles hem publiekelijk af.

Woensdag houdt koning Charles zijn jaarlijkse toespraak in het Lagerhuis, een troonrede waarin hij het nieuwe beleid voor het komende parlementaire jaar aankondigt. De premier en zijn naaste ministers zullen de koning een gênante vertoning willen besparen en op zijn minst wachten met opstappen tot de speech voorbij is. Maar een kudde blijft een kudde. Als die op gang komt, is stoppen haast ondoenlijk.