Steeds meer asielzoekers in Nederland met een ‘onbekende nationaliteit’ – wat betekent dat label voor hun procedure?

1 uur geleden 1

Gelijk bij binnenkomst in een opvangcentrum registreert de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) de nationaliteit van een asielzoeker. Maar die is niet van iedereen direct te achterhalen. Iemand kan weigeren antwoord te geven, zeggen niet te weten wat de eigen nationaliteit is of de nationaliteit hebben van een niet (meer) bestaand of erkend land. Dan kent de IND het label ‘nationaliteit onbekend’ toe.

Steeds meer mensen met zo’n ‘onbekende nationaliteit’ doen sinds het eerste kwartaal van 2025 een eerste asielaanvraag in Nederland, bleek recent uit cijfers van het CBS. In het eerste kwartaal van 2026 1.100, waarmee ze de grootste groep van de totaal bijna zesduizend eerste aanvragen vormden. Een jaar eerder werden net geen tweehonderd eerste asielaanvragen gedaan door mensen met een ‘onbekende nationaliteit’. In de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP) staan zo’n dertigduizend personen aldus geregistreerd.

De nieuwe groep met een ‘onbekende nationaliteit’ bestaat voornamelijk uit mensen uit de Palestijnse gebieden, zeggen asieladvocaten en de IND tegen NRC. Vaak is wel bekend waar ze vandaan komen, maar omdat Nederland de Palestijnse staat niet erkent, worden ze geregistreerd als ‘nationaliteit onbekend’. Er zijn volgens de IND „geen betrouwbare cijfers beschikbaar over het aantal aanvragen van Palestijnse asielzoekers of het aantal Palestijnen dat in de asielprocedure zit”.

Waarom vorig kwartaal meer Palestijnen een asielaanvraag deden, kunnen de experts niet zeggen.

‘Niet in het systeem’

Volgens asieladvocaat Flip Schüller vallen Palestijnse asielzoekers onder te verdelen in een aantal groepen. Een deel vluchtte al vóór het Israëlisch-Palestijns conflict in 2023 escaleerde, een ander deel sinds de oorlog uitbrak. Volgens Schüller, die veel Palestijnen bijstaat, is sprake van een ”enorme vertraging” tussen het moment dat iemand vlucht en wanneer diegene in Nederland aankomt – veelal via Egypte, Turkije en Griekenland.

Mogelijk speelt het staakt-het-vuren, dat sinds eind vorig jaar in Gaza geldt, een rol. Sindsdien werden de grenzen deels geopend, wat het volgens asieladvocaat Igna Oomen iets makkelijker maakt het gebied te ontvluchten. Maar, nuanceert Oomen, het is niet zeker dat de hele groep asielzoekers van ‘onbekende nationaliteit’ die nu een eerste asielaanvraag deed, daadwerkelijk bestaat uit Palestijnen uit Gaza. Door het langdurige conflict vluchtten Palestijnen al langer naar omliggende landen, waar ze in sommige gevallen al decennia wonen.

Het is volgens de woordvoerder niet zo dat een asielprocedure langer duurt bij iemand met een ‘onbekende nationaliteit’

Volgens een IND-woordvoerder heeft de registratie ‘nationaliteit onbekend’ „niet per se” negatieve gevolgen: „De afweging of iemand asiel moet krijgen, is een samenspel van het totale asielverhaal.” Ook verhalen van asielzoekers en een eventuele taalevaluatie worden meegewogen. „Er zijn best veel mensen die hier zonder papieren komen, dus de identiteit van aanvragers wordt niet altijd voor de volle 100 procent vastgesteld. Het is meer dat iemand aannemelijk maakt wie die is.”

Zeker voor mensen uit de Palestijnse gebieden is de ‘nationaliteit onbekend’-registratie „gewoon administratief” en zonder invloed op de procedure, zegt de woordvoerder. Oomen bevestigt dat. Haar Palestijnse cliënten „reizen gewoon met een keurig Palestijns paspoort” en kunnen hun nationaliteit aantonen. „Maar omdat Nederland Palestina niet erkent, staat de Palestijnse nationaliteit niet in het systeem”, aldus Oomen.

Taalevaluatie met daarna terugkeerbesluit

Wel vergt de registratie van asielzoekers die hun nationaliteit moeilijk kunnen bewijzen meer uitzoekwerk. „Als jij uit Oeganda komt en je hebt een Oegandees paspoort, dan is het natuurlijk veel makkelijker om je identiteit vast te stellen”, zegt de IND-woordvoerder. Hoeveel meer tijd dit over het algemeen kost, kan de woordvoerder niet zeggen.

Het is volgens de woordvoerder overigens niet zo dat een asielprocedure langer duurt bij iemand met een ‘onbekende nationaliteit’. „De lengte van de aanvraag zit ‘m vooral in het wachten. Het achterhalen van de nationaliteit maakt niet zo heel veel uit voor de doorlooptijd.”

Volgens de asieladvocaten kan zo’n registratie de procedure wel complexer maken als zowel nationaliteit als land van herkomst niet bewezen kan worden. Als een asielzoeker geen van beide kan aantonen, wordt die volgens advocaat Maartje Terpstra afgewezen. Op basis van bijvoorbeeld een taalevaluatie wordt vervolgens in een terugkeerbesluit bepaald waar iemand naartoe terug moet.

Van de dertigduizend mensen in Nederland met een onbekende nationaliteit zijn ongeveer zesduizend staatloos – ze worden door „geen enkel land” erkend als onderdaan. Om als staatloos geregistreerd te worden, moet iemand met documenten als een paspoort en geboorteakte de identiteit aantonen. Met zo’n registratie kan een statushouder na het doorlopen van de asielprocedure na drie jaar naturaliseren, in plaats van na de gebruikelijke vijf jaar.

‘In feite staatloos’

Palestijnse asielzoekers kúnnen als staatloos worden aangemerkt. „Maar daar heeft de IND heel strenge documenteisen voor”, aldus Oomen. Ze moeten bijvoorbeeld een registratiedocument van hulporganisatie UNRWA overleveren. „Als ze niet over alle stukken beschikken, heten ze voorlopig ‘nationaliteit onbekend’, terwijl ze in feite staatloos zijn.”

Aan alles voldoen kan ingewikkeld blijken, vertelt ook Schüller. „Een deel van de Palestijnen kan niet aan de documenteis voldoen. Zeker niet nu de hele civiele administratie in Gaza is kapotgebombardeerd. Je kan wel vragen om een geboorteakte uit Deir al-Balah, maar er is geen gemeentehuis meer over.”

Je hebt een aantal die zeggen: waarom erkent Nederland de Palestijnse staat niet? Ben ik dan niks?

Aangemerkt worden als ‘staatloos’ kan via de gemeente of de rechter. De laatste route behelst een lange procedure, vertelt Schüller, omdat die niet rechtstreeks via de IND verloopt, maar via de BRP en de gemeente waar een asielzoeker staat ingeschreven. Maar individuele gemeenten hebben volgens de advocaat onvoldoende expertise om over staatloosheid te oordelen. Daardoor moeten ze toch advies inwinnen bij de IND. Zo worden, zegt Schüller, „administratieve en bureaucratische obstakels opgeworpen”, waardoor het proces anderhalf tot twee jaar kan duren. Het ontneemt sommige asielzoekers de mogelijkheid om snel te naturaliseren, stelt de advocaat.

‘Nationaliteit onbekend’ kan voor asielzoekers voelen als een „ontkenning van hun identiteit”, zegt Oomen. Dat herkent Schüller: „Je hebt een aantal die zeggen: waarom erkent Nederland de Palestijnse staat niet? Ben ik dan niks?” Schüller heeft ook meegemaakt dat Palestijnse cliënten werden aangemerkt als Israëlisch. „Daar werden ze heel boos over, en terecht.”

Israël heeft UNRWA verboden

Het asielrecht gaat „fors” veranderen, zegt Oomen. Vorige maand stemde de Eerste Kamer voor herinvoering van het tweestatusstelsel – dat onderscheid maakt tussen mensen die vluchten voor persoonlijke vervolging (die krijgen een A-status en worden gezien als vluchteling) en mensen die uitwijken voor ander geweld (B-status, worden niet gezien als vluchteling). Voor de laatste groep gelden onder meer strengere regels voor gezinshereniging.

Volgens universitair docent immigratie- en asielrecht Mark Klaassen is nationaliteit niet het relevantst voor de toegekende status. Die is vooral afhankelijk van persoonlijke omstandigheden. Dat bevestigt Oomen: „Een Oegandees die vlucht omdat die homo is, heeft een persoonlijke grond en wordt dan, als dat in Nederland geloofd wordt, een vluchteling.” Die persoon krijgt een A-status.

Palestijnen uit Gaza hebben een bijzondere positie, omdat die vanwege de bescherming van UNRWA in principe buiten het vluchtelingenverdrag vielen. ”Maar die bescherming is opgehouden”, zegt Oomen. Israël verbood de organisatie begin vorig jaar. Daardoor gelden Palestijnen nu toch als vluchtelingen en hebben ze recht op een A-status, verwacht asieladvocaat Vivian Oliana.

De groep is divers en omvat naast Palestijnen bijvoorbeeld ook mensen van het Romavolk of personen uit grensgebieden

Vanaf juni treedt bovendien het Europese migratiepact in werking, dat spreekt van ‘kansarme’ en ‘kansrijke’ asielzoekers. De kansarmen komen uit gebieden waarvan minder dan 20 procent van de aanvragers normaal gesproken asiel krijgt. Deze asielzoekers krijgen een versnelde asielprocedure, omdat de kans groter is dat ze worden afgewezen.

Door deze binaire verdeling wordt het hebben van een ‘onbekende nationaliteit’ volgens Oomen „iets heel ingewikkelds”. De groep is buitengewoon divers en omvat naast Palestijnen bijvoorbeeld ook Roma of personen uit grensgebieden die nooit goed werden geregistreerd.

De kansen voor asielzoekers uit die verschillende groepen verschillen ook weer. Dus in welke groep valt iemand van wie de nationaliteit ‘onbekend’ is? Dat blijft volgens Oomen en de andere advocaten voorlopig gissen.