Premier Jetten wil van Molukse gemeenschappen horen wat zij verwachten na de excuses, zo vertelt hij in Westerbork

Zondag bood premier Rob Jetten namens de Nederlandse overheid excuses aan de Molukse gemeenschappen aan, voor het ‘harteloze en eerloze ontslag’ van de militairen en voor de behandeling toen ze na 1951 in Nederland kwamen. Naast de blijdschap over de excuses en het gezien worden, kwamen bij verschillende Molukse Nederlanders achteraf ook vragen op. Ja, excuses, maar wat volgt daarop? Ook de premier zei dat „excuses pas betekenis krijgen door de daden die erop volgen”. Welke daden worden dat? Betekent ‘eerherstel’ voor een Molukker hetzelfde als voor een Nederlandse politicus?

Woensdag was Jetten op werkbezoek in Kamp Westerbork, waar hij genuanceerd antwoord op die vragen gaf. Hij sprak met een schoolklas uit Enschede, die hij aanmoedigde met elkaar in gesprek te gaan over onverdraagzaamheid in tijden van polarisatie en fake news. Hij sprak er met Hans Peeper, die als Joods jongetje van vier op last van de Duitsers naar het doorgangskamp was vervoerd. Hij bekeek de plannen voor de ingrijpende renovatie van het herdenkingscentrum, die directeur Bertien Minco hem liet zien, waarin naast de Joodse geschiedenis van Westerbork nadrukkelijk ook plaats is voor de Molukse geschiedenis van het kamp, dat toen Schattenberg werd genoemd.

Premier Jetten tijdens zijn bezoek aan Herinneringscentrum Westerbork.

In de destijds nog niet zo heel oude barakken van het concentratiekamp werden vanaf 1952 de ruim 12.500 naar Nederland gevaren Molukkers gedwongen ondergebracht. „In mensonterende omstandigheden”, zei Jetten zelf. Ook in dat opzicht noemde hij Westerbork een plek die hem „stil” krijgt. Daarom zei hij het belangrijk te vinden dat hier die „heel verschillende verhalen, die je niet met elkaar moet vergelijken, naast elkaar” verteld blijven worden „voor de komende tientallen jaren”.

De premier liet doorschemeren dat het kabinet moeite wil doen de benodigde aanvullende financiering te vinden. „Met geld uit het buitenland”, zei hij, „en van donateurs” – tot genoegen van directeur Minco die al contact heeft met Duitsland en daarbij de officiële steun van de Nederlandse regering goed kan gebruiken.

Concrete vervolgstappen

Op de vraag welke concrete vervolgstappen de Molukse gemeenschappen in Nederland na de excuses van zondag kunnen verwachten, verwees de premier eerst naar het ‘nationale onderzoek’ waarmee de Tweede Kamer in heel ruime meerderheid heeft ingestemd naar aanleiding van een motie van Don Ceder (ChristenUnie). Met John Matahelumual, voorzitter van de Molukse KNIL-graven, was Jetten het eens dat de Molukse gemeenschap vooral zélf aan dat geschiedverhaal moet bijdragen. „Als ú het niet vertelt, kan geen witte man het opschrijven.”

Ze stonden schouder aan schouder boven de 89 Molukse kindergraven op de begraafplaats in het nabijgelegen Hooghalen. Jetten bukte even verderop om een omgevallen bloempot op het graf van oud-militair Esauw Maitimu overeind te zetten. „Ik heb zelf op de middelbare school helemaal niets over deze geschiedenis gehoord.”

Ruim 12.500 Molukkers werden vanaf 1952 gedwongen ondergebracht in de barakken van Kamp Westerbork.

Hij had nog nooit zoveel tijd aan een toespraak besteed als aan die van zondag, zei Jetten aan het eind van zijn bezoek. „Ik voelde de zwaarte van het feit dat ik in deze positie deze woorden zou uitspreken.” ‘Persoonlijk’, vond hij ook dat het „wel eerder had gekund” dan 75 jaar na de komst van de Molukkers naar Nederland. Toen hij de „opa’s en oma’s” op de eerste rij zag zitten, die al tranen in hun ogen kregen voordat de verlossende excuses waren uitgesproken, had hij zelf moeite gehad om zich groot te houden.

Op de vraag wat eerherstel volgens hem zal inhouden, zei Jetten dat het een dialoog moet worden. „Ik weet niet wat zij het belangrijkst vinden.” Hij wil uit de Molukse gemeenschappen horen wat zij van de Nederlandse overheid verlangen en verwachten, en hij staat ervoor open naar de uitkomst van die gesprekken te handelen.

Lees ook

Geef Molukkers het volledige Nederlanderschap