Staatssecretaris komt met zeven alternatieven voor heffing in box3 en allemaal hebben ze een prijskaartje

2 uren geleden 1

De belangrijkste aanpassing kost al snel 4 miljard euro. En aan de goedkoopste hangt een prijskaartje van een paar miljoen. Na de opmerkelijke soloactie van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD), die het plan voor een nieuwe vermogensbelasting in box 3 in februari terug naar de tekentafel verwees, schetst zijn collega staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg (D66) in een vrijdagmiddag verstuurde brief welke alternatieven nu op tafel liggen.

Voor keuzes is het volgens Eerenberg nog te vroeg. Die worden pas gemaakt in aanloop naar Prinsjesdag, wanneer het kabinet de verschillende financiële opgaven tegen elkaar afweegt. Op verzoek van de Tweede Kamer zet de staatssecretaris alvast een reeks mogelijke aanpassingen op een rij. Uiteindelijk is het aan de Kamer om te bepalen welke richting wordt gekozen.

Wat was de voorgeschiedenis ook alweer? Op 12 februari dit jaar nam de Tweede Kamer een wet aan die een nieuwe vermogensbelasting regelt. Met de nieuwe vermogensbelasting krijgt Nederland een belastingstelsel in box 3 waarbij aanwasbelasting de basis vormt: in principe betalen belastingbetalers elk jaar 36 procent belasting over de groei van hun vermogen, ook als aandelen nog niet zijn verkocht. Voor vastgoed en start-ups geldt een uitzondering. Investeerders betalen dan pas belasting bij verkoop, als ze de winst realiseren.

Kort nadat de Tweede Kamer de wet aannam, ontstond een digitale storm rond het voorstel – vooral vanwege de aanwasconstructie. Beleggers waren bang belasting te moeten betalen terwijl het geld nog in de aandelen zit en ze geen geld hebben om mee te betalen.

Daarna gebeurde iets opmerkelijks. Na uren aan overleggen en stapels schriftelijke vragen, kort nádat de Tweede Kamer voor het wetsvoorstel stemde, bedacht Heinen zich. Het plan moest van minister Heinen „terug naar de tekentafel”. Zonder te overleggen met de staatssecretaris, ambtenaren of de coalitie, onthulde NRC. Hij verwees naar een kritische senaatsfractie van zijn eigen VVD, waardoor een meerderheid uit zicht raakte, maar bronnen meldden NRC dat de fractie nog geen standpunt had ingenomen. Ná Heinens actie werd wel duidelijk dat steun in de senaat afbrokkelde.

Staat dreigt 2,4 miljard euro mis te lopen

In de weken na de actie van Heinen schreef Eerenberg de aanwasconstructie nog altijd als uitgangspunt te nemen, ook nu het wetsvoorstel op de tekentafel ligt. Een overstap naar vermogenswinstbelasting is volgens de staatssecretaris onhaalbaar om te realiseren voor de deadline van 1 januari 2028. Als die deadline niet gehaald wordt, blijft het oude stelsel van kracht. In dat geval mist de schatkist jaarlijks 2,4 miljard euro aan belastinginkomsten.

Wel gaf Eerenberg aan te inventariseren welke mogelijkheden er wél zijn om voldoende steun voor het wetsvoorstel te vergaren. Hij kwam op zeven sleutelmogelijkheden, deels gebaseerd op al eerder gehoorde wensen in de Tweede Kamer. Voor alle financiering geldt: dat wordt wat de staatssecretaris betreft bepaald bij Prinsjesdag.

De duurste en meest genoemde mogelijkheid is invoering van de achterwaartse verliesverrekening. Nu is het nog niet mogelijk om verliezen uit een later jaar te verrekenen met winsten uit een eerder jaar, waardoor de beleggers over het eerdere jaar minder belasting hoeven te betalen, omdat de winst door het verrekenen kleiner wordt. Dat kan wel ingevoerd worden en kost de eerste negen jaar in totaal al bijna 4 miljard euro. De Tweede Kamer heeft eerder opgeroepen het geld voor deze aanpassing in eerste instantie op te halen door elders vermogensbelastingen te verhogen.

Veel kritiek richtte zich ook op de definitie van beginnende ondernemingen. Het kabinet werkt aan het verbreden van de definitie van start-ups en scale-ups, die net uit de start-upfase komen. Daardoor kunnen meer beleggers gebruikmaken van de uitzonderingsregeling voor beginnende ondernemingen. Zij betalen geen vermogensaanwasbelasting over de waardestijging van aandelen, maar vermogenswinstbelasting, bij verkoop van aandelen. Dat kost in totaal de komende negen jaar 292 miljoen euro.

En dan somt de staatssecretaris onder meer een aantal mogelijke belastingkortingen en -vrijstellingen op. Een korting bijvoorbeeld voor groen beleggen – kosten 200 miljoen euro jaarlijks. Een korting voor beleggen in het midden- en kleinbedrijf. Kosten daarvan zijn nog onbekend. Of een belastingvrijstelling voor expats voor hun vermogen in het buitenland – 23 miljoen euro jaarlijks.

Is het genoeg?

De grote vraag is: gaat de Tweede Kamer deze aanpassingen willen doorvoeren, en kan het voorstel met die aanpassingen rekenen op een meerderheid? Als dat niet het geval is, loopt de schatkist vanaf 2028 jaarlijks 2,4 miljard euro mis.

Komende woensdag praat de Tweede Kamer verder over de vermogensbelasting. Dan moet duidelijk worden welke route(s) op het meeste enthousiasme kan rekenen bij Kamerleden. Op basis daarvan zal Eerenberg beslissen welke reparatiewet hij naar de Tweede Kamer zal sturen.

Nog spannender wordt het in de Eerste Kamer. Begin deze week gaf een meerderheid aan niet op de reparatiewet te willen wachten bij de behandeling van het wetsvoorstel. In het bijzonder coalitiepartij CDA toonde zich kritisch op de wet, net als veel andere partijen in de senaat. Op 30 juni behandelt de Eerste Kamer daarom het wetsvoorstel zoals het door de Tweede Kamer is aangenomen. In principe zou stemming een week later plaatsvinden.

Risico is dat de senaat het wetsvoorstel wegstemt, zonder dat duidelijk is hoe het wetsvoorstel aangepast moet worden. Zeker omdat coalitiepartijen VVD en CDA ook kritisch zijn. Staatssecretaris Eerenberg vraagt de senatoren te wachten met stemmingen tot bekend is hoe hij de wet gaat repareren. Dan kan alles in zijn volledigheid worden gewogen, schrijft hij in de brief.

Het kabinet blijft daarvoor beklemtonen dat vermogensaanwasbelasting nu nodig is. In het coalitieakkoord is afgesproken dat het kabinet uiteindelijk toe wil naar een vorm van vermogenswinstbelasting, waarbij belast wordt op het moment van verkoop. Maar daarvoor, heeft Eerenberg al verschillende keren gezegd, is wel éérst deze tussenstap nodig.