Thijs Römer

Acteur Thijs Römer is veroordeeld vanwege online zedenmisbruik van minderjarige meisjes en het verwerven van kinderporno. Hij heeft daarvoor zijn straf uitgezeten.  

Toen hij onlangs aankondigde dat hij, niet eens in een echt theater, maar in een filmstudio die je kan afhuren, een solo speelt, getiteld Een vorm van eenzaamheid, ontstond gerichte volkswoede. Angela de Jong klom in de pen, er werd op social media opgeroepen om theaterdirecteuren die hem eventueel willen boeken te bellen om Römer te weren.

Begrijpelijke emoties, maar voor een gezonde, weerbare samenleving zeer schadelijke en gevaarlijke tendensen.

Allereerst blijken er – wederom – maatschappijbreed enge misvattingen te leven over kunstenaars en ijdelheid en geld. Römer wordt verweten te willen verdienen aan zijn misdaden in een misplaatste, zelfreinigende one man show.

Alsof hij ook maar één rooie rotcent overhoudt aan een monoloog in een zaaltje ergens achteraf. En ook: alsof hij óóit, ook zonder deze ophef, als glorieuze winnaar uit dit piepkleine voorstellingsreeksje zou komen, lekker op weg naar eerherstel.

If any, zou je kunnen zeggen dat Römer eerder de vernederende route kiest. Het zou toch veel onverteerbaarder zijn geweest als hij nu, zonder een woord over de afgelopen jaren te zeggen, in een ziekenhuisserie zou opduiken?

De feministische actiegroep Dolle Mina vindt echter dat hij überhaupt zijn mond moet houden. Ze wijdden een post aan hem waarin ze „tien dingen” noemden die „Römer beter had kunnen doen dan een voorstelling maken. Hij had de schadevergoeding aan de slachtoffers op tijd kunnen betalen, in behandeling kunnen gaan en blijven, de slachtoffers met rust kunnen laten.”  

Al die zaken zou je hem zeker kunnen aanraden, maar ze staan los van het wel of niet maken van een voorstelling. Het recht op kunstenaarschap geldt voor iedereen, ook voor veroordeelde misdadigers die hun straf hebben uitgezeten, hoe verwerpelijk we ze ook vinden. Kunst is onze laatste vrije ruimte en het is zeer, zéér zorgwekkend, dat progressieve organisaties zoals Dolle Mina, maar ook theatermakers die zich aansluiten bij hun protest, vinden dat Thijs Römer definitief verbannen moet worden uit het kunstdomein.

Als we op deze manier aan kunst komen, zetten we de sluizen open voor een samenleving waarin iedereen uiteindelijk op een zwarte lijst terecht kan komen, naar gelang de op dat moment dominante moraal. Het voelt misschien onveilig om iemand als Römer een podium te gunnen, maar we moeten wel dapper genoeg zijn om dat te doen.

Maar nog zorgwekkender: het lijkt de afgelopen tijd voor het gros van de mensen steeds ingewikkelder om kunst te begrijpen als een ambigue ruimte, en niet als een moreel oordeel over de realiteit. Men kan kunst en werkelijkheid steeds moeilijker scheiden, en onderwerpt ze allebei aan precies dezelfde maatstaven. Hoe onverkwikkelijk ook, Thijs Römer op het podium is een andere Thijs Römer dan in de rechtszaal. Hij spéélt. Misschien zichzelf, misschien iemand anders.

Je kan de voorstelling overigens ook wél bezoeken. En er daarna een (moreel) oordeel over vormen. Een dader aanschouwen is niet hetzelfde als een dader steunen.

Als samenleving moeten we in ieder geval vele malen weerbaarder en intelligenter zijn dan we nu laten zien. We moeten slachtoffers beschermen. Maar dat betekent niet dat we daders na een voltooide bestraffing nog eens moeten onderwerpen aan eigenrichting.

Het doet, inderdaad, soms heel veel pijn om onze vrijheid overeind te houden.