Van bandwedstrijd tot Europese springplank voor onder anderen Dua Lipa en Franz Ferdinand: 40 jaar Eurosonic Noorderslag

Er klonk wat gemopper onder vaste bezoekers van de Groningse concertzaal Vera, toen daar op woensdagavond 13 januari 2016, tijdens festival Eurosonic, een jonge Londense zangeres het podium betrad. Op de muren van de zaal staan de winnaars van de jaarlijkse Vera-poll geschilderd: de favoriete artiesten van bezoekers en vrijwilligers van het Groningse poppodium. Vaak zijn dat gitaarbands van de stevigere soort. Henry Rollins, Mogwai, Blonde Redhead. De verf van de laatste winnaar, de grimmige post-punkband Protomartyr was net droog. Op het podium die woensdagavond in 2016 stond een piepjonge zangeres op hoge hakken en met een glitterend kroontje. Ze zong er acht zorgeloze popliedjes van perfecte radiolengte. Eén daarvan was een cover, ook voor een kort showcase-optreden had ze nog niet genoeg eigen materiaal.

De vraag is of de mopperaars ook zo knorrig waren geweest als ze hadden geweten dat diezelfde zangeres in 2024 het Britse festival Glastonbury zou afsluiten op het hoofdpodium en in 2025 twee avonden in het Londense Wembley Stadium zou uitverkopen. Maar op dat moment in 2016 was Dua Lipa slechts één van de meer dan tweehonderd artiesten die tijdens Eurosonic Noorderslag proberen op te vallen bij de vertegenwoordigers uit de muziekindustrie die er rondlopen.

Haar beste liedje speelde ze in de Vera als derde nummer in de set. Slim, aangezien professionals door het drukke blokkenschema vaak slechts een paar nummers per show kunnen kijken. Met succes: Dua Lipa speelde in het jaar dat volgde een hoop shows, over de hele wereld. Aan het einde van 2016 bracht ze die sterke single, ‘Be The One’ opnieuw uit. Het werd haar doorbraakhit.

https://www.youtube.com/watch?v=WNebb2o7CcQ

Muziekindustrie

Tijdens Eurosonic, de Europese tak van het duo-festival Eurosonic-Noorderslag, lijkt de hele stad Groningen om muziek te draaien. Op de Vismarkt of Grote Markt staan grote zendwagens, er zijn tijdelijke radiostudio’s gebouwd, en werkelijk overal kan je tegen een optreden aanlopen. Theatercomplex de Oosterpoort is met zijn talloze zalen het epicentrum van de conferentie. Daar worden ontwikkelingen in de muziekindustrie besproken door panels vol professionals. Het gaat er over onderwerpen als de juridische kant van kunstmatige intelligentie in muziek, subsidies van de Europese Unie, de vergoedingen voor voorprogramma’s. Op de gangen en in de hoekjes wordt genetwerkt, en pluggen managers hun bands die op het festival optreden.

De ruim 260 artiesten die ’s avonds op het officiële festival staan, proberen overdag zo veel mogelijk gratis optredens te spelen, alles in de hoop opgepikt worden door die ene boeker die internationale deuren opent. Er zijn sessies in kledingwinkels, een oude strokartonfabriek, platenzaken.

Het festival trekt jaarlijks zo’n 40.000 bezoekers en is ook dit jaar weer uitverkocht. Voor de muzikanten is de aanwezigheid van de muziekindustrie nog belangrijker dan het reguliere publiek. Vorig jaar waren er zo’n vierduizend professionals, uit 41 landen. Vooral uit Europa, maar ook vanuit de rest van de wereld komen mensen overgevlogen.

Dat internationale netwerk biedt een enorm potentieel voor artiesten. Toen Dua Lipa in 2023 terugkeerde naar Groningen voor een toespraak, vertelde ze dat bij haar debuut in 2016 al op het hart gedrukt was dat die show een enorme kans zou zijn. „Het klonk als een grote droom.”

Bandwedstrijd

De oorsprong van het huidige Eurosonic Noorderslag ligt in 1986, in de vraag van podium De Oosterpoort aan Stichting Pop Groningen om eens iets te verzinnen voor die concertluwe periode rond kerst. De stichting kwam met het handige idee voor een bandwedstrijd tussen Nederland en België. Er was in die tijd in Nederland veel aandacht voor Belgische bands, terwijl er volgens de organisatoren ook in Nederland genoeg mooie muziek werd gemaakt.

Een jaar later werd het concept iets aangepast: een slag tussen het Noorden en de rest van Nederland: Noorderslag. Dat wedstrijdelement is er inmiddels uit, al is dat deel van het programma nog steeds exclusief voor Nederlandse artiesten en reikt Buma Cultuur, als promotor en ondersteuner van Nederlandse muziek de drijvende kracht achter het festival, er wel de Popprijs uit. Die prijs gaat naar een act ‘met de grootste bijdrage aan de Nederlandse popmuziek’.

Weer wat later, in 1995, werd de line-up uitgebreid met Europese acts. In een interview in het eigen Eurosonic Noorderslag-magazine vertelde oprichter Peter Smidt zich te verbazen over hoe populair Amerikaanse en Engelse bands zijn, terwijl goede Franse of Duitse bands vele malen minder bekend zijn. Daar moest Eurosonic verandering in brengen.

Inmiddels beslaat dat onderdeel drie dagen, van woensdag tot vrijdag. Er zijn tweeëntwintig podia, verspreid door de hele stad. In kerken, poppodia als Vera en Simplon, aula’s van scholen. In studentensociëteit Vindicat staan vaak de loeiharde punk en metalbands, terwijl daar een verveelde nachtploeg achter de bar blaadjes bier aan het tappen is.

Tweetrapsraket

Met zowel een goede nieuwe plaat, én een show op Eurosonic waarmee je de boekers van Europese podia en festivals overtuigt, heb je een tweetrapsraket in handen om een doorbraak te forceren. De voorbeelden van acts waarvoor Eurosonic het doorbraakmoment markeerde zijn talrijk.

Kyteman’s hiphoporkest speelde in januari 2009 op Noorderslag, en haalde een stunt uit door de halve Nederlandse industrie via sms uit te nodigen voor de show. Een maand later volgde er het debuutalbum. Vervolgens speelde het orkest diezelfde zomer op praktisch alle grote festivals en kon het een jaar later de Popprijs ophalen in Groningen.

In industriemagazine Entertainment Business blikt John Coffee-gitarist Alfred van Luttikhuizen terug op de impact die hun show op het festival had: ‘Toen we daadwerkelijk geboekt werden, was het echt: fuck yeah. Vanaf dat moment begon het te rollen. Het werd een sneeuwbaleffect. Zonder die Noorderslag-show waren we in Nederland nooit zo hard gegaan, denk ik. We waren ervan overtuigd dat Nederland zou afhaken bij al dat geschreeuw, maar ineens waren ze massaal aan boord.’

Ook de Britse band Franz Ferdinand gebruikte hun indrukwekkende show in 2004 als springplank. Een week erna kwam hun tweede single uit: ‘Take me Out’, inmiddels een klassieker. Hun eerste album kwam een maand later.

https://www.youtube.com/watch?v=Ijk4j-r7qPA&list=RDIjk4j-r7qPA&start_radio=1

Of neem Jungle, vorig jaar nog headliner op Down the Rabbit Hole. Zij creëerden in 2014 een enorme rij voor Simplon met geruchten over wie er wel niet achter de anonieme bandnaam verscholen zouden gaan. Uiteindelijk bleek de act naast een studioproject van twee onbekende producers ook een hele goede liveband. Met veel potentiële hits en een slimme platenmaatschappij die begreep hoe je met geruchten de professionals op Eurosonic binnen moet lokken.

The XX, Stormzy, Editors, James Blake, Nothing but Thieves, Sam Fender, Stromae; de lijst met internationale artiesten waarbij het festival een schakel in hun carrière was, is lang.

Nederlandse acts

Ook voor Nederlandse artiesten geldt het festival als een springplank. Hiphopfans kenden rapper Mula B al lang, maar na zijn show op Noorderslag vorig jaar maakte hij de stap naar een veel groter publiek. Een grote show op Lowlands, een uitverkochte AFAS Live en zelfs dancefestivals boekten hem.

De druk voor artiesten voor de shows in Groningen is groot. Ook voor artiesten die al langer mee gaan. Dat weet ook Sef, die daar twee jaar geleden op het podium bij stil stond. Hij vertelde over al zijn keren dat hij eerder in Groningen stond, en hoe lastig dat was: „Een keer was echt een nachtmerrie, alles ging mis. Veel te veel plannen, veel te veel ambities, veel te veel onzin bedacht.” Een andere keer stond hij er met Flinke Namen. „Toen waren we over de tijd heen, hadden we niet door. Ging het gordijn dicht, voor het laatste nummer en de microfoons uit. Ik heb altijd gekke ervaringen gehad hier.”

Kijk hoe het hem was afgegaan ondanks al die mislukkingen, leek hij te willen zeggen tegen beginnende artiesten die bezwijken onder de druk.

En toch: na zijn veel geprezen laatste optreden op Noorderslag raakte zijn carrière in een grote stroomversnelling. Afgelopen zomer stond Sef voor het eerst solo op Lowlands, op het hoofdpodium. Afgelopen december werd zijn album lieve monsters op veel plekken uitgeroepen tot de beste Nederlandse plaat van het jaar. En dit jaar geldt hij als een belangrijke kanshebber voor de Popprijs.

Sef heeft natuurlijk een punt: ook zonder geslaagd optreden op Eurosonic Noorderslag kan een artiest heel ver komen. Maar een goed getimede show kan wel een hele hoop veranderen.

De journalistieke principes van NRC