Verdienen je collega’s met hetzelfde werk een hoger salaris? Die informatie is straks in te zien

Een vrouw die onderhandelt over haar salaris wordt al snel als een bitch gezien. Een man? Daadkrachtig. De loonkloof in Nederland is hardnekkig, weet Jaap van Muijen, hoogleraar psychologie aan Nyenrode. Hij deed tien jaar onderzoek naar salarisverschillen in Nederland.

Hoewel ongelijke beloning voor hetzelfde werk al sinds 1980 wettelijk verboden is, verdienen vrouwen in het bedrijfsleven volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2024 gemiddeld per uur 6,1 procent minder dan mannen voor hetzelfde werk. Bij de overheid is dat 1,7 procent. 

Dat moet anders, stelt een richtlijn van de Europese Unie. Daarom stuurde minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) donderdag een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer dat voor meer inzicht in loonverschillen moet zorgen.

Bedrijven met ten minste honderd medewerkers moeten straks hun salarisgegevens naar het ministerie van Sociale Zaken sturen. De percentages van loonverschillen tussen mannen en vrouwen per functie publiceert het ministerie vervolgens op een speciale website. Medewerkers kunnen de data dan inzien en bekijken hoe het gesteld is met de loonverschillen binnen hun bedrijf. Medewerkers van kleinere bedrijven kunnen dit straks zelf bij hun werkgever opvragen. Op het niet delen van de gegevens staat een boete die kan oplopen tot 10.300 euro.

Vaker in gesprek over loon

Het kabinet vindt het belangrijk dat het normaler wordt om te praten over salarisverschillen. Dan, zo is de aanname, zullen met name vrouwen dat gesprek vaker voeren, waardoor de verschillen zullen afnemen. Volgens Vijlbrief weten vrouwen nu vaak niet dat ze minder verdienen. 

Wanneer uit de loonrapportage volgt dat het gemiddelde loonverschil tussen mannen en vrouwen voor soortgelijk werk groter is dan 5 procent, moeten werkgevers aantonen dat er een goede reden is voor dat verschil. „De bewijslast verschuift dus van de werknemer naar de werkgever,” zegt loonkloofonderzoeker Babette Pouwels. „Nu is het zo dat de werknemer moet aantonen dat die minder betaald krijgt dan een mannelijke collega. Dat is heel moeilijk, want je hebt niet altijd inzicht in wat anderen verdienen.” 

Daarnaast komt er een wettelijk verbod om in sollicitatiegesprekken te vragen naar het laatstverdiende salaris. „Het belangrijkste aspect van dit voorstel”, noemt hoogleraar Van Muijen dat. „Als een vrouw bijvoorbeeld door een zwangerschap al een achterstand heeft opgelopen in haar salaris, en een nieuwe werkgever vraagt daarna naar het laatstverdiende loon, blijf je op achterstand.” In de VS hebben een aantal staten al een verbod ingevoerd op die vraag. „Dat heeft echt gewerkt.”

Ook wordt straks van werkgevers verwacht dat zij een ‘objectief systeem’ hebben dat de beloningen vaststelt. Wat dat precies inhoudt, is onduidelijk. Een cao zou in theorie voldoende kunnen zijn, laat een woordvoerder van Sociale Zaken weten.

Links enthousiast, rechts vreest regeldruk

In Den Haag zijn vooral linkse partijen enthousiast over het voorstel. De rechterzijde, en dan met name VVD, is dat minder, vanwege de extra rapportageverplichtingen voor ondernemers. Toch wordt er in Den Haag van uitgegaan dat er in zowel de Eerste als de Tweede Kamer een meerderheid is.

Dat komt doordat het wetsvoorstel volgt uit een Europese richtlijn, waardoor lidstaten verplicht zijn maatregelen te nemen. „De richtlijn laat voor sommige onderdelen geen ruimte aan lidstaten voor een andere invulling”, staat in de memorie van toelichting, de uitleg van de minister bij het wetsvoorstel. Daarbij gaat het onder meer om de rapportageverplichting en de grens van honderd werknemers.

Officieel moet er uiterlijk 7 juni aan de richtlijn worden voldaan. Maar bij het ministerie van Sociale Zaken rekenen ze erop dat de Europese Commissie geen juridische procedure zal beginnen als Nederland in 2027 begint met het uitvoeren van het wetsvoorstel.

Brits voorbeeld

Of de wet gaat helpen om de loonkloof te verkleinen, is nog de vraag. Nadat een aantal jaar terug een soortgelijke wet in Engeland werd ingevoerd, bleek in 2018 dat de BBC mannen gemiddeld 10 procent meer betaalde. Voor Carrie Gracie, de chef van de BBC-redactie in China, was het reden om haar functie op te zeggen. De BBC beloofde uiteindelijk beterschap en betaalde Gracie een vergoeding voor de jaren waarin ze veel minder betaald kreeg. Ook bood het mediabedrijf de journalist zijn excuses aan. 

In aanloop naar de Nederlandse wet onderzocht het ministerie van Sociale Zaken hoe een rapportageverplichting in andere landen uitpakte. In Denemarken is de loonkloof met 13 procent afgenomen ten opzichte van 2006, blijkt uit het in april gepubliceerde rapport. „Dit kwam onder meer doordat bedrijven met rapportageverplichting sinds 2007 meer vrouwelijke werknemers aannamen en bevorderden”, valt te lezen. Maar, zo staat er ook, in Oostenrijk is er na de invoering van een rapportageverplichting in 2011 „geen effect” opgetreden. „Dat komt mede door gebrek aan handhavingsmechanismes en beperkt bewustzijn onder publiek.”

Don’t fix the women, vindt hoogleraar Van Muijen, „fix the institutions”. „Dit wetsvoorstel legt de verantwoordelijkheid bij het bedrijf, en dat is heel goed.”