Viagra voor je hart | Short

Diederik legt uit waardoor Viagra is wat het is.

Het klinkt als een sterk verhaal: Viagra zou ontdekt zijn door mijnwerkers in Wales. En eerlijk is eerlijk, er zit een kern van waarheid in. Niet omdat mijnwerkers ergens in een schacht een blauw pilletje vonden, maar omdat een vroege klinische test in Zuid-Wales, met onder meer mannen uit een ingestorte industrie, een bijwerking aan het licht bracht die alles veranderde.

Op zoek naar verlichting bij pijn op de borst

Eind jaren tachtig werkte Pfizer in het Engelse Sandwich aan een middel tegen hartklachten, waaronder angina pectoris, een drukkende pijn op de borst door een verminderde doorbloeding van het hart. Het kandidaatmiddel kreeg een ontwikkelcode: UK-92480. In 1989 werd het gesynthetiseerd, met het idee dat het bloedvaten zou helpen ontspannen en zo de doorbloeding zou verbeteren.

Al snel volgden klinische tests. Rond 1991 kregen patiënten het middel in studies, maar het effect op angina bleek teleurstellend. In plaats van een doorbraak voor het hart, leek het eerder een duur onderzoek te worden dat verder niets deed.

Lees ook: Viagra voor baby’s? Onderzoekers denken dat het kan helpen bij hersenbeschadiging door zuurstofgebrek

De bijwerking die niemand wilde teruggeven

Tijdens die onderzoeken gebeurde er iets opvallends. Onderzoekers én proefpersonen merkten een onverwachte bijwerking op: verbeterde erecties. Niet subtiel, niet zeldzaam, maar zó duidelijk dat het ineens het meest besproken effect werd.

En daar komt Wales het verhaal binnen. In Zuid-Wales liepen destijds studies die later veel aandacht kregen, omdat deelnemers openlijk over die bijwerking begonnen te praten. Het is precies dát moment dat in de beeldvorming is blijven hangen als “de ontdekking” door Welshmen, vaak met de toevoeging dat het (ex-)mijnwerkers waren.

Waarom het middel “op de verkeerde plek” wél werkte

De grap is dat het werkingsmechanisme eigenlijk perfect past bij wat er gebeurde. Sildenafil remt PDE5, een enzym dat normaal gesproken cGMP afbreekt, een belangrijke boodschapperstof in het proces dat glad spierweefsel laat ontspannen. Als PDE5 wordt geremd, blijft dat signaal langer aanwezig en kan er makkelijker extra bloed instromen in het zwelweefsel.

PDE5 zit in het lichaam op meerdere plekken, maar relatief veel in het zwelweefsel van de penis. Daardoor is het logisch dat een middel dat daar precies op aangrijpt juist dáár zo’n zichtbaar effect kan hebben.

Van “het zit tussen je oren” naar serieuze medische zorg

In die tijd werd erectiestoornis nog vaak gezien als iets psychisch of als een onvermijdelijk onderdeel van ouder worden. Viagra hielp dat beeld kantelen, omdat het in één klap liet zien dat je met een pil een fysiek meetbaar probleem kon beïnvloeden.

En zo werd een middel dat geen groot succes leek als hartmedicijn, een wereldwijde doorbraak voor seksuele gezondheid. In 1998 kreeg sildenafil vergunningen in de VS en Europa en werd het verkocht als Viagra, inclusief de iconische blauwe ruitvorm.

Serendipiteit in een pilletje

Het verhaal van Viagra is uiteindelijk een schoolvoorbeeld van serendipiteit of toeval in de wetenschap: je zoekt A, je vindt B, en B blijkt veel belangrijker dan A. Niet omdat iemand “per ongeluk iets grappigs ontdekte”, maar omdat onderzoekers goed genoeg luisterden naar wat proefpersonen meldden en het mechanisme durfden te herinterpreteren.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: