Voor het eerst getest: helpt zwemmen echt tegen chronische rugpijn?

Zwemmen wordt geregeld aangeraden voor mensen met chronische rugpijn. Toch bestond er nauwelijks onderzoek naar het effect ervan. Nu is er voor het eerst een degelijke test die bewijst dat zwemmen kan helpen. Toch is er ook een belangrijke kanttekening.

Ongeveer 1 op de 10 mensen heeft last van lage rugpijn. Het is wereldwijd de grootste oorzaak van lichamelijke beperking en arbeidsongeschiktheid. Dokters raden patiënten vooral aan om te bewegen, maar over welke sport het beste werkt, is niemand het eens. 

Van pilates bijvoorbeeld is veel bewezen, van zwemmen bijna niets. Toch bevelen veel therapeuten het aan. Op papier heeft zwemmen duidelijke voordelen. Het belangrijkste: het water draagt je gewicht, waardoor bewegingen mogelijk worden die op het droge pijnlijk of onmogelijk zijn.

Twee groepen, acht weken

76 volwassenen met langdurige, niet-specifieke rugpijn werden tijdens een studie willekeurig in twee groepen ingedeeld. De ene helft kreeg acht weken lang een zwemprogramma op maat. Deze mensen kregen gratis toegang tot een zwembad en werden begeleid door een fysiotherapeut. Die begeleiding leerde hen de correcte techniek en hield hen gemotiveerd. De andere helft kreeg enkel voorlichting. Ze kregen simpelweg dezelfde boodschappen over rugpijn, zoals dat pijn een alarmsignaal is dat niet altijd schade betekent en dat de rug juist gemaakt is om te bewegen.

Om vervolgens te meten hoe zwaar de klachten wogen, gebruikten de onderzoekers een vragenlijst die in kaart brengt hoezeer rugpijn het dagelijks leven belemmert.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Minder beperkingen, maar geen wondermiddel

Na acht weken bleek de zwemgroep veel minder gehinderd door de pijn dan de groep die alleen voorlichting kreeg. Het verschil was klinisch relevant. De marge rond deze schatting was wel breed. Dat betekent dat het werkelijke effect zowel bescheiden als groot kan zijn geweest. 

Deelnemers uit de zwemgroep voelden zich ook zelfverzekerder over hun eigen lijf en waren tevredener. Bijna iedereen was te spreken over de aanpak, tegenover minder dan de helft in de andere groep.

Op de pijn zelf had het zwemmen weinig invloed. Het gunstige effect op de beperkingen bleek bovendien niet permanent. Naarmate de maanden verstreken, nam het verschil tussen beide groepen af, tot het na een jaar grotendeels was verdwenen.

Dat ligt volgens de onderzoekers voor de hand. Veel deelnemers zwommen na verloop van tijd gewoon minder. Dat was vooral het geval nadat de gratis toegang tot het zwembad afliep.

De kleine lettertjes

Het gaat hier wel maar om een kleine groep. De deelnemers waren grotendeels vrouwen die al konden zwemmen en redelijk actief waren. Ze werden begeleid door één enkele fysiotherapeut. De resultaten kun je dus niet zomaar doortrekken naar iedereen. Omdat de zwemgroep ook meer aandacht en coaching kreeg dan de andere groep, valt bovendien niet met zekerheid te zeggen hoeveel van het effect echt aan het zwemmen zelf te danken was. Misschien gaat het hier gewoon om het Hawthorne effect, de neiging van mensen om zich anders te gedragen als ze weten dat ze worden bekeken.

Er waren ook nadelen. De zwemgroep meldde vaker last. Meestal ging het om spier- of gewrichtsklachten. Bijna al die ongemakken waren echter onschuldig en horen bij het opstarten van een nieuwe sport. Er was slechts één ernstig voorval, dat vermoedelijk los stond van het zwemmen.

Wat je eraan hebt

Toch trekken de onderzoekers een bruikbare conclusie. Voor wie met chronische rugpijn kampt en graag het water in gaat, kan zwemmen een prima manier zijn om weer in beweging te komen en vertrouwen op te bouwen. Het is gewoon belangrijk om het vol te houden op lange termijn. De resultaten zijn verschenen in het vakblad British Journal of Sports Medicine. 

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: