Vraag liever advies aan een deskundige dan aan hallucinerende AI, zegt de rechter

De zaak

Een man kreeg een parkeerboete (officieel: een ‘parkeernaheffingsaanslag’) van de gemeente ‘s-Hertogenbosch: 81,70 euro voor parkeren zonder te betalen.

Hij maakte tevergeefs bezwaar en ging vervolgens in beroep bij de rechtbank Oost-Brabant. Volgens de parkeerder moest de aanslag vernietigd worden omdat er een verkeerde straatnaam in stond. Later voegde hij toe dat hij indertijd niet wist dat op de bewuste plek betaald parkeren gold. Het bord waarop dat stond was door begroeiing niet goed zichtbaar, bleek uit een meegestuurde foto. De parkeerder beriep zich daarbij op een uitspraak van de rechtbank Amsterdam van 18 augustus 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:4703.

De heffingsambtenaar van de gemeente wees erop dat het zijstraatje waar de auto stond geen naam had. De scanauto had daarom de grootste aangrenzende straat geselecteerd. En gezien de begroeiing op de foto was die midden in de zomer genomen, terwijl de overtreding in april was begaan. Bovendien was het bord vanuit een andere hoek wel zichtbaar en stonden in de buurt meer borden en parkeerautomaten.

De uitspraak: beroep afgewezen

In opmerkingen vooraf schrijft de rechtbank Oost-Brabant dat zij de stellige indruk heeft dat de parkeerder ‘juridisch advies’ heeft ingewonnen bij ChatGPT of andere generatieve AI. Sterke aanwijzing was dat de genoemde uitspraak helemaal niet bestond. Het ECLI-nummer betrof een uitspraak van een andere datum over iets heel anders, en er was ook geen andere uitspraak van de rechtbank Amsterdam met de genoemde datum die wel over een parkeerboete ging. Met name bij aanhalen van eerdere uitspraken ‘hallucineert’ AI regelmatig, aldus de rechtbank. En het (bestuurs)recht zit ook niet zo formalistisch in elkaar dat een verkeerde straatnaam automatisch moet leiden tot vernietiging van een naheffingsaanslag. In dit geval gold dat temeer omdat de parkeerder wist waar zijn auto stond en de heffingsambtenaar en de parkeerder het daarover eens waren.

De parkeerder had zich de kosten van het griffierecht kunnen besparen als hij een deskundige had gevraagd of procederen zinvol was. Dat was het namelijk niet, aldus de rechtbank. Die concludeert dat uit het door de parkeerder zelf ingebrachte kaartje bleek dat het voor hem ‘kristalhelder’ was om welke parkeerlocatie het ging. Ook wat betreft de (on)zichtbaarheid van het parkeerbord is de rechtbank het met de heffingsambtenaar eens. Bovendien vindt de rechtbank het ‘opvallend’ dat de parkeerder dit argument pas bij repliek naar voren bracht – het leek er „met de haren bij gesleept”.

De naheffing is dus terecht opgelegd. Het beroep wordt afgewezen, met als gevolg dat de parkeerder het betaalde griffierecht niet terugkrijgt.

Het commentaar

„De rechtbank klinkt wat streng, maar ik begrijp dat wel”, zegt Wouter Timmermans, deken van de Orde van Advocaten Gelderland. Hij is portefeuillehouder AI binnen het landelijk dekenberaad, het overlegorgaan van de toezichthouders op de advocatuur. „Je merkt dat rechters veelvuldig tegenkomen dat AI op een verkeerde manier wordt ingezet. Dat is een belasting voor het rechtssysteem, voor de rechter en ook voor de wederpartij, die alle onzin moet weerleggen.”

Onlangs kreeg een partij van de kantonrechter van de rechtbank Oost-Brabant in een civiele procedure zelfs te horen dat hij misbruik van procesrecht had gemaakt door met ‘ondermaatse door AI geproduceerde processtukken’ te komen. Daarom moest deze verliezende partij niet het gebruikelijke forfaitaire bedrag betalen, maar de werkelijke proceskosten van de wederpartij – in dat geval meer dan 2.700 euro.

In deze parkeerzaak lijkt de opmerking van de rechter dat de parkeerder zich het griffierecht had kunnen besparen slechts een standje. Voor een beroepszaak over een naheffingsaanslag parkeerbelasting betaal je 54 euro griffierecht. Timmermans: „Ook zonder AI was de parkeerder misschien met onzinargumenten gekomen, en de verliezende partij krijgt het betaalde griffierecht nooit terug. Proceskostenveroordelingen, zoals in het civiele recht, kent het bestuursrecht niet. Je kunt de uitspraak ook lezen als een aanmoediging om juridisch advies in te winnen voor je gaat procederen.”

Niet dat daarmee verantwoord AI-gebruik gegarandeerd is: dekens deelden al herhaaldelijk waarschuwingen uit aan advocaten die hierop bij de rechter nat gingen. Op de site van de Nederlandse Orde van Advocaten staan inmiddels richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik.

Advocaten maken veelal gebruik van gespecialiseerde AI-programma’s. De ervaringen daarmee zijn over het algemeen goed, zegt Timmermans, maar dilemma’s zijn er ook. „Hoe leid je bijvoorbeeld jonge mensen op tot goede advocaten als je het eenvoudige handwerk door machines laat doen? En goede AI-systemen zijn duur; accepteren cliënten een hoge rekening terwijl de advocaat veel minder tijd aan de zaak heeft besteed?”

In kleine zaakjes als deze overstijgen de kosten van juridisch advies natuurlijk al snel de te behalen winst. Hoe kun je dan AI zo verantwoord mogelijk gebruiken? Timmermans: „De overheid biedt een gratis online cursus AI-geletterdheid [ai-cursus.nl] aan, die heel toegankelijk en interessant is. En vraag na het eerste antwoord van AI dóór: weet je dit helemaal zeker? Hoe zou een rechter hiernaar kijken? Hoe zou de wederpartij hierop kunnen schieten? En check de bronnen. Je kunt ECLI-nummers opzoeken op uitspraken.rechtspraak.nl om te zien of de uitspraak bestaat en of daarin staat wat AI beweert. Maar de rechter onderstreept dus het belang van juridische begeleiding bij het maken van processtukken. Mijn voorlopige conclusie: advocaten blijven onontbeerlijk. Dat stelt mij wel gerust.”

Uitspraak: Rechtbank Oost-Brabant 12 februari 2026, gepubliceerd 3 maart 2026, ECLI:NL:RBOBR:2026:934