VVD’ers willen elkaar niet meer de tent uitvechten, en dus is er een nieuw ‘liberaal verhaal’

2 uren geleden 1

De VVD’ers proberen het weer goed te krijgen met elkaar en de partij hoopt dat hun nieuwe Liberaal Manifest, dat deze zaterdag werd gepresenteerd op het partijcongres, daarbij gaat helpen. In de Fokker Terminal in Den Haag draaide het om de liberale kernwaarden en in allerlei online sessies hadden de leden er de afgelopen tijd flink over gediscussieerd. De uitkomst: een compromis.

Al sinds het vertrek van Mark Rutte als partijleider, in 2023, en de opvolging door Dilan Yesilgöz is er in de VVD een heftig debat aan de gang over de koers. De partij maakte een ruk naar rechts door met de PVV te gaan regeren. Critici, zoals bijvoorbeeld de groep De Liberale VVD, schreven eind 2024 in een verklaring dat de VVD „onderdeel is geworden van een populistische politiek”. De keuze voor samenwerking met de PVV, en de manier waarop die werd vormgegeven, leidde bij de meer progressieve vleugel in de partij tot het gevoel dat de liberale kernwaarden ernstig onder druk stonden.

In het najaar van 2024 was een speciale commissie gaan werken aan een concept-tekst voor een nieuw Liberaal Manifest, dat het manifest uit 2005 vervangt. En in de concept-versie leek het er eerst op dat de progressieve critici hun zin kregen. Het manifest noemde verdraagzaamheid „onmisbaar”, stelde dat de liberale maatschappij zich kenmerkt door „pluriformiteit en diversiteit” en minderheden tegen de macht van de meerderheid moet beschermen. Nieuwkomers brengen „nieuwe perspectieven en ideeën met zich mee” en kunnen Nederland „op tal van manieren verrijken”, aldus de concept-tekst.

Niks aan de hand

Maar die passage was tegen het zere been van de rechtervleugel van de VVD en leidde tot tal van amendementen. Ibo Gülsen, oud-raadslid in Den Haag en betrokken bij de rechts-conservatieve pressiegroep Klassiek Liberaal, ergerde zich aan de tekst. „Er stond eigenlijk: er is niks aan de hand, migranten zijn een verrijking. Terwijl zij ook veel problemen met zich meebrengen waar we grenzen aan moeten stellen.”

En zo werd het deel dat over verdraagzaamheid en nieuwkomers gaat, op punten serieus aangepast. Er staat nog steeds dat pluralisme de samenleving kan verrijken, maar daarop volgt dat dit ook voor „wrijving kan zorgen als delen van onze samenleving de democratische waarden niet delen of een bovenmatig beroep doen op sociale voorzieningen”.

De sfeer in de partij was anderhalf jaar geleden „minder gezellig”

Het oude manifest telde 75 pagina’s, het nieuwe maar 27. De nieuwe tekst is veel ideologischer en op hoofdlijnen, en bevat minder praktische beleidsvoorstellen. Verder valt de verschuiving in thema’s op. In 2005 was er als gevolg van de Fortuyn-revolte veel aandacht voor democratische vernieuwing, maar ontbraken thema’s als klimaat en zeker kunstmatige intelligentie nog volledig.

Uit de bocht

De jongerenorganisatie JOVD was afgelopen donderdag met een eigen politiek programma gekomen, ‘Over een liberaal Nederland in 2050’. Zoals vaker schopt de JOVD daarin tegen heilige huisjes in de partij, bijvoorbeeld door te pleiten voor het volledig afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, wat de VVD in de huidige coalitie met D66 en CDA juist heeft tegenhouden. Een ander vergaand voorstel is het in 2050 afschaffen van de AOW als volksverzekering, terwijl het kabinet nu al moeite heeft om de AOW überhaupt te hervormen. Fractievoorzitter Ruben Brekelmans zei donderdag dat de JOVD in politieke discussies „het gaspedaal iets harder kan indrukken, maar soms ook uit de bocht vliegt”.

JOVD-voorzitter Friso van Gruijthuijsen vindt het nieuwe Liberaal Manifest „echt een liberaal stuk”, zegt hij. Maar hij mist nog „concretisering”. „Dat is waar het met de verschillen in de partij spannend wordt, die doorvertaling in voorstellen en keuzes wordt cruciaal.”

Op het congres, zaterdag, komt VVD-leider Dilan Yesilgöz met een boodschap waarvan het de bedoeling is dat die aansluit bij het optimisme in het nieuwe manifest. Volgens haar moet Nederland grootser gaan denken en vertrouwen op zijn „vindingrijkheid” om in 2040 „de meest innovatieve economie van de wereld” te zijn. Landen die kunstmatige intelligentie (AI) succesvol toepassen zullen de wereldeconomie gaan domineren, voorspelt fractievoorzitter Ruben Brekelmans even daarna. „Als we die kans grijpen, hoeven we niet bang te zijn dat er door AI banen verdwijnen, want dan zullen we er net zoveel of nog meer creëren.”

Spannend lijkt het eind van de middag nog even te worden rond een actuele motie over Israël. Een groep kritische leden wil dat de VVD-fractie de wet waarmee de Israëlische regering de doodstraf voor Palestijnen onlangs invoerde veel scherper veroordeelt. De motie, waarin staat dat de VVD „haar liberale en morele principes selectief toepast” als het om Israël gaat, was mede ondertekend door oud-partijleiders Jozias van Aartsen en Ed Nijpels.

Tweede Kamerlid Nicole Maes, die eerder in een Tweede Kamerdebat de doodstrafwet van Israël niet wilde veroordelen, doet dat nu op het congres wel. Hoewel Maes zegt dat het kabinet diplomatiek ruimte moet hebben om met Israël hierover te spreken, zegt ze ook dat de VVD „de doodstraf altijd en overal veroordeelt”. De initiatiefnemers nemen er genoegen mee, een stemming komt er niet. De liberale eenheid is voor even hersteld.

Lees het hele artikel