‘We hadden een lange adem nodig’, maar in Den Bosch is de oprichting van Pro dan toch voltooid

2 uren geleden 1

Jesse Klaver zucht even heel diep, als hij aan het einde van de middag op het podium van de Brabanthallen in Den Bosch staat. De oprichting van Progressief Nederland, kortweg Pro, is zojuist door de overgrote meerderheid van de leden van GroenLinks (96 procent) en PvdA (97 procent) goedgekeurd. Zelfs Ad Melkert, de voormalig PvdA-leider die zo lang kritisch was geweest, had op de eerste rij staan klappen.

Niemand dacht serieus aan het scenario dat de grootste partijfusie sinds de vorming van het CDA in 1980 zou mislukken. Maar nu het proces ten einde is, is de opluchting bij partijleider Klaver en de rest van de partijtop toch groot. Er had op het partijcongres van de nieuwe partij, in de afgeladen Brabanthallen in Den Bosch, natuurlijk nog van alles mis kunnen gaan. Kritische insprekers, procedureel of technisch gedoe, misschien een tegenvallend percentage voorstemmers.

Dat gebeurt allemaal niet. Onder de circa 6.000 aanwezigen heerst de hele dag een uitgelaten stemming. Leden noemen de dag ‘historisch’, en zijn blij het mee te maken. Gedoe is er niet. En er zijn inderdaad veel insprekers, leden die nog wat willen zeggen. Van al die sprekers zijn er maar twee tegen de partijfusie. Een van hen, een ouder PvdA-lid met een T-shirt waarop oud-partijleider Joop den Uyl staat, wordt uitgejouwd door een deel van de zaal.

Op eigen kracht zou GroenLinks of de PvdA misschien wel nooit de grootste zijn geworden. Als Pro hopen beide partijen alsnog dat links een machtsfactor in de Nederlandse politiek blijft. Maar de aanloop naar deze dag was ,,een intensief proces”, zegt Esther Mirjam-Sent, PvdA-voorzitter. ,,We hadden een lange adem nodig.”

Beslissend moment in Nieuwegein

Het PvdA-congres in 2022 in Nieuwegein was volgens Sent een beslissend moment in het fusieproces. Het partijbestuur was nog terughoudend, maar een meerderheid van de leden wilde juist dat de samenwerking sneller ging. Het congres stemde in met het fuseren van beide fracties in de Eerste Kamer. Het beeld dat PvdA’ers van GroenLinks hadden, of die mensen wel compromissen kunnen sluiten, kantelde op die dag.

Ook bij GroenLinks waren de discussies de afgelopen jaren ,,fel”, zegt GroenLinks-voorzitter Katinka Eikelenboom. Wel kreeg dát debat minder aandacht, omdat partijprominenten zich koest hielden, in tegenstelling tot de PvdA. Langzaam zag ook zij dat de partijen toch meer op elkaar waren gaan lijken. ,,We gingen wel eens raden. Als we een oudere man met een baard en een rode sjaal zagen, dachten we: natuurlijk is dat een PvdA’er. En dan zagen we een jonge activiste en dachten we: die is zeker van GroenLinks. Maar heel vaak klopten die beelden niet.”

Maar voordat de leden gaan stemmen over de fusie, kijken ze eerst nog naar een montage met nostalgische beelden uit de geschiedenis van beide partijen: Joop den Uyl, Paul Rosenmöller, Wim Kok, grote demonstraties uit de jaren tachtig, bevlogen toespraken. En ook de beide partijvoorzitters ruimen veel tijd in om over het verleden te praten. De PvdA (1946) én GroenLinks (1990) waren opgericht als tegenreactie op de tijdgeest, zeggen ze. De PvdA op de naoorlogse crisis, GroenLinks op de rechtse saneringspolitiek van de jaren tachtig. Ook Pro, is hun impliciete boodschap, is in zekere zin zo’n tegenreactie, nu de Nederlandse politiek een stuk rechtser is geworden.

Een nieuwe ideologie

Veel tijd gaat in Den Bosch op aan de organisatorische kant van de partijfusie, bijvoorbeeld over de vraag hoe het verder moet met de fracties in het Europees Parlement. Die zitten nu bij verschillende Europese koepelfracties: de PvdA’ers bij het veel grotere S&D, GroenLinks bij de Groenen. Hier moeten de leden zich dit najaar nog over uitspreken, al vinden sommige leden het proces te snel en te ondemocratisch, zo blijkt.

Een belangrijkere kwestie komt deze dag niet erg aan bod: wat wordt de gemeenschappelijke ideologie van Pro? Want de partijen lijken wel steeds meer op elkaar, maar zijn in wezen diep verschillend. Sociaal-democraten en groenen hebben traditioneel een ander wereldbeeld. Noortje Thijssen, directeur van het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks, zei vorig jaar: ,,GroenLinksers zijn activistischer, ze leggen de oorzaken van problemen eerder bij het grootkapitaal, en streven naar een systeemverandering. PvdA’ers denken bestuurlijker, ze zien de smalle marges van de politiek.”

Nog steeds is dat cultuurverschil in Den Bosch zichtbaar. Leden mogen buiten kiezen over een dilemma over de economie: geloof je in ‘het begrenzen van kapitalisme’, of in ‘systeemverandering’? De laatste optie wint, terwijl een grote groep kiest toch voor de smalle marge van het begrenzen.

Pro werkt aan een gezamenlijke ideologie, die volgens een concept-stuk zal gaan over ‘solidariteit’. Voor je naaste zorgen is namelijk groen én rood, is de gedachte. Jesse Klaver zegt in zijn toespraak vaak, als een mantra: ,,Dit land kan zoveel eerlijker.”

Verhalen van ‘gewone mensen’

Maar vooral lijkt Pro het nu te zoeken in het vertellen van verhalen over, zoals Klaver het noemt, ,,gewone mensen”. Die ,,betalen de rekening”, zegt hij, ,,hun belastingen gaan omhoog, en er wordt door het kabinet-Jetten hard bezuinigd op de zorg en de sociale zekerheid.” Klaver vertelt over zo iemand, John, een man van 63 die bij ProRail heeft gewerkt en nu niet meer kan werken door chronische pijn. John dreigt er 600 tot 700 euro op achteruit te gaan, zegt Klaver.

Hans Spekman, de FNV-voorzitter die langdurig wordt toegeklapt, heeft ook ,,een klein verhaaltje” . Het gaat over een meisje, ,,de handen vol met boeken, dat zei: ik heb ze allemaal gelezen”. Spekman vond het knap van het meisje, maar de juf wees hem op een lokaal waar twee bedden stonden. In het ene bed sliep een moeder met een zoontje van zes, in het andere bed sliep het meisje. Ze konden nergens anders meer wonen. ,,Ik kan de hele middag vullen met dit soort verhalen.”

Spekman, voormalig voorzitter van de PvdA, was altijd kritisch over het fusieproces. ,,Ik was een beetje cynisch en somber, ik zie allemaal moeilijke dingen.” Toch, kondigt hij aan, wordt ook hij nu lid van Pro.