We onderschatten massaal hoe vaak dingen misgaan (en dit is de reden)

We denken standaard dat het beter gaat met de wereld dan het in werkelijkheid gaat. Niet per se omdat we naïef zijn, maar omdat we simpelweg niet alles te zien krijgen. Nieuw onderzoek legt een hardnekkige denkfout bloot: de zogeheten failure gap. En die blijkt verrassend grote gevolgen te hebben.

Mensen onderschatten structureel hoe vaak dingen misgaan in de wereld. En daarbij speelt dus niet alleen persoonlijke optimisme een rol, het gaat om een bredere vertekening van hoe we de werkelijkheid waarnemen. Die vertekening, door de onderzoekers de failure gap genoemd, ontstaat doordat mislukkingen minder zichtbaar zijn dan successen. En dat heeft gevolgen voor hoe we denken over criminaliteit, gezondheidszorg, onderwijs en zelfs politiek beleid.

We zien succes vaker dan falen

Eerder onderzoek liet al zien dat mensen geneigd zijn optimistisch te denken: we menen dat goede uitkomsten waarschijnlijker zijn dan slechte, zeker als het onszelf betreft. Maar volgens onderzoeker Lauren Eskreis-Winkler en haar collega’s speelt er iets anders op grotere schaal: een gebrek aan informatie. Of zoals zij het omschrijven: mislukkingen worden minder gedeeld omdat ze ongemakkelijk, gênant of sociaal kostbaar zijn. Daardoor krijgen mensen een vertekend beeld van hoe vaak dingen daadwerkelijk misgaan.

Om dat te onderzoeken liet het team zo’n 3000 deelnemers allerlei testjes doen. Ze moesten inschatten hoe vaak mislukkingen voorkomen in meer dan dertig domeinen, van nationale kwesties zoals criminaliteit en gezondheidszorg tot mondiale problemen als armoede en vervuiling en zelfs persoonlijke ervaringen zoals relatiebreuken en productretouren.

Die schattingen werden vervolgens vergeleken met echte statistieken uit officiële databronnen. Wat bleek? Mensen zaten er structureel naast en vrijwel altijd in dezelfde richting: ze onderschatten hoe vaak dingen misgaan. Opvallend was dat dit zelfs gold in situaties waar het antwoord eigenlijk voor de hand ligt. In topsport bijvoorbeeld, waar winst en verlies per definitie in balans zijn, bleken deelnemers nog steeds het aantal mislukkingen te laag in te schatten.

De rol van media en informatie

Waarom maken we die fout? Volgens de onderzoekers ligt het antwoord in de informatie die we dagelijks tegenkomen. Het team analyseerde zo’n 2,4 miljoen nieuwsartikelen en keek hoe vaak succes en falen werden genoemd. De uitkomst was duidelijk: mislukkingen komen veel minder vaak aan bod dan successen. Diezelfde scheve verhouding vonden ze ook terug op sociale media en in online-reviews.

In experimenten testten de onderzoekers dit effect direct. Deelnemers kregen bijvoorbeeld een selectie nieuwsberichten of reviews te zien waarin mislukkingen óf ondervertegenwoordigd waren, óf juist realistisch werden weergegeven. Als het falen minder zichtbaar was, werden de inschattingen van deelnemers nog onnauwkeuriger. Maar wanneer de informatie een realistischer beeld gaf, werd de failure gap kleiner.

Interessant genoeg verdween die bias deels in situaties waarin het sociaal acceptabeler is geworden om over negatieve ervaringen te praten. Denk aan meldingen van seksueel wangedrag na de #MeToo-beweging. Daar bleek dat meer openheid leidt tot een realistischer beeld van hoe vaak problemen voorkomen.

Grote gevolgen

De gevolgen van deze denkfout reiken verder dan alleen perceptie. Wanneer deelnemers werden geconfronteerd met de werkelijke cijfers, veranderde hun houding. Ze bleken minder voorstander van strenge straffen, zoals harde disciplinaire maatregelen of massale opsluiting en juist meer geneigd beleid te steunen dat onderliggende problemen aanpakt. Ook op de werkvloer had dit effect: meer bewustzijn van hoe vaak dingen misgaan, verminderde stigma en leidde tot meer steun voor maatregelen zoals langer ouderschapsverlof. De conclusie van het onderzoek is dan ook helder: mensen schatten falen niet alleen verkeerd in, maar die misvatting beïnvloedt ook belangrijke maatschappelijke en institutionele beslissingen.

We schreven vaker over dit soort thema’s, lees bijvoorbeeld ook Sociaal contact is goed voor je gezondheid: vooral deze activiteiten vergroten de kans op een langer leven en Hoe sociaal mensen zich gedragen, verschilt van land tot land. Of lees dit artikel: Zwicht de scheidsrechter stiekem voor het thuispubliek? Misschien wel, zo blijkt uit VAR-beslissingen.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: