Zo probeert Sywert van Lienden aan te tonen dat OM en FIOD vertrouwelijke advocatenstukken hebben bekeken

5 uren geleden 1

Dat FIOD-rechercheur V. verklaarde dat hij geen vertrouwelijke stukken zag tussen de 1.773 bestanden die hij bekeek op de Macbook van Sywert van Lienden, kan volgens die laatste haast niet kloppen. „Die kans is veertig keer kleiner dan de kans om door de bliksem getroffen te worden.”

Nog onwaarschijnlijker is volgens Van Lienden dat rechercheur De B., die 69 dagen met een andere computer in de weer was en duizenden bestanden opende, slechts op één dag een vertrouwelijk stuk aantrof. „Die kans is nog kleiner dan een meteorietinslag op deze zaal tijdens deze zitting.”

Om aan te tonen dat het Openbaar Ministerie en opsporingsdienst FIOD tijdens het opsporingsonderzoek in de mondkapjeszaak vertrouwelijke communicatie tussen Van Lienden en zijn advocaten bekeken, een strafvorderlijke doodzonde, mocht Van Lienden begin juni van de rechtbank een powerpointpresentatie geven. Na ruim een uur en 46 slides met verwachtingswaardes en normaalverdelingen later, zaten de twee officieren van justitie er bedremmeld bij.

Met een naar eigen zeggen „aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid” liet Van Lienden in de rechtbank Rotterdam zien dat het OM en de FIOD in strijd handelden met het verschoningsrecht – het recht van advocaten om communicatie met hun cliënten geheim te houden. Hij wees op tegenstrijdigheden in processen-verbaal van FIOD-opsporingsambtenaren over hoe ze met zijn twee computers omgingen.

De inhoudelijke behandeling van hun strafzaak wordt al anderhalf jaar opgehouden door schermutselingen over het verschoningsrecht

En aan de hand van een vergelijking met een bak met honderd knikkers – waarvan één rode – betoogde hij dat de kansberekening van het OM niet op orde was. Het OM had vorig jaar namelijk aan de rechtbank verklaard dat de kans „zeer klein” – zo’n 1 procent – was dat opsporingsambtenaren tussen de bijna driehonderdduizend bestanden op de computers op een van de drieduizend vertrouwelijke (advocaten)stukken stuitten. De kans om de rode knikker te trekken is inderdaad 1 procent, legde Van Lienden uit. Maar als je zoals het opsporingsteam veelvuldig op de computer zoekt, ligt dat anders. „1 procent per greep, is niet 1 procent over het geheel. Wie duizenden keren grijpt, móet rood tegenkomen, minstens tientallen keren.”

Onder de geopende documenten, zo bleek uit een FIOD-verslag, zat volgens Van Lienden ook de „moeder aller verschoningsrechtstukken” : een document van tientallen pagina’s met opmerkingen van advocaten over de naar het OM te voeren strategie.

Mislukte wraking

Van Lienden en zijn zakenpartners Bernd Damme en Camille van Gestel worden vervolgd wegens onder meer oplichting van de Nederlandse staat. In 2020 zouden zij, zogenaamd zonder winstoogmerk, een mondkapjesdeal hebben gesloten die ruim 20 miljoen euro opleverde.

De inhoudelijke behandeling van hun strafzaak wordt al anderhalf jaar opgehouden door schermutselingen over het verschoningsrecht. Bij pogingen van de verdediging om de schendingen van het verschoningsrecht en de omvang daarvan bloot te leggen, werkte het OM niet mee. Het OM kwam volgens Van Liendens advocaat Jaantje Kramer vooral met „ontbrekende, onjuiste, onaannemelijke of ongeloofwaardige” informatie aanzetten.

De powerpointpresentatie was het sluitstuk van een van de strafzaak afgesplitste procedure over het verschoningsrecht. Daarbij ging het OM afgelopen december zelfs over tot wraking van de rechtbank: een hoogst uitzonderlijke stap. Rechtbank-voorzitter Jacco Janssen had het „teleurstellend” genoemd dat dertien FIOD-rechercheurs zich niet meer konden herinneren hoe en met welke zoektermen zij Van Liendens computers doorzochten. Het OM trok daarop de partijdigheid van Janssen en zijn collega’s in twijfel.

Parallellen met geseponeerde strafzaak

Het door het OM verkondigde standpunt veranderde al die tijd niet. Net zoals anderhalf jaar geleden stelde het OM ook begin juni in reactie op de powerpointpresentatie dat er „geen begin van aannemelijkheid is dat de FIOD op een niet-juiste wijze is omgegaan met verschoningsgerechtigd materiaal”. Maar vier zittingen, anderhalf jaar en een mislukte wraking later, blijkt de rechtbank Rotterdam dat anders te zien.

Dinsdagmiddag oordeelde de rechtbank namelijk dat „de verdediging het station van het begin van aannemelijkheid” is gepasseerd. Volgens de rechtbank is de precieze aard en ernst van de mogelijke schending echter nog niet vast te stellen. Dit betekent dat het onderzoek naar de mogelijke schendingen ook tijdens de inhoudelijke behandeling van de strafzaak, later dit jaar, doorgaat.

De zwaarste consequentie die de rechtbank aan de schending van het verschoningsrecht kan verbinden, is het OM niet-ontvankelijk verklaren.

Iedereen die een advocaat inschakelt, moet ervan kunnen uitgaan dat wat hij of zij bespreekt met die advocaat vertrouwelijk is en dat ook blijft

De gang van zaken in de mondkapjeszaak vertoont parallellen met de strafzaak tegen de van fraude verdachte Brabantse vermogensbeheerder Box Consultants. Dat strafrechtelijk onderzoek werd eveneens door de FIOD uitgevoerd onder leiding van het Functioneel Parket van het OM. Ook daar stelde het OM dat van schending van het verschoningsrecht absoluut geen sprake was en verzette het zich juridisch fel om transparantie over de daadwerkelijke gang van zaken te voorkomen. Daar gold dat aan hoe meer draadjes de advocaten trokken en hoe meer vragen de rechtbank stelde, hoe duidelijker de schending van het verschoningsrecht werd. FIOD en OM bleken uitvoerig toegang tot vertrouwelijke advocatenstukken te hebben gehad en meerdere onjuiste verklaringen daarover te hebben afgelegd.

In oktober 2023 seponeerde het OM de strafzaak tegen Box. Naar aanleiding van procedures in de zaak onderstreepte de Hoge Raad het belang van het verschoningsrecht in een persbericht. „Iedereen die een advocaat inschakelt, moet ervan kunnen uitgaan dat wat hij of zij bespreekt met die advocaat vertrouwelijk is en dat ook blijft.”