Aardgas dat in Nederlandse keukens gebruikt wordt ‘bevat veel schadelijk benzeen’

Er komt meer giftig benzeen uit een gemiddeld Nederlands gasfornuis dan gedacht, ook als het uitstaat. Dat blijkt uit onderzoek van de Stanford Universiteit in Californië en energie-instituut PSE Healthy Energy dat vandaag wordt gepubliceerd in Environmental Research Letters. Die maten de hoeveelheid benzeen in aardgas, deden in steden in drie Europese landen onderzoek naar het lekken van fornuizen en de hoeveelheid toegevoegde geurstof, en berekenden dat ook een klein lek pas wordt opgemerkt als de veiligheidslimiet al is overschreden.

Benzeen is een koolwaterstof die voorkomt in ruwe aardolie en aardgas, en vrijkomt uit benzine, bij het roken van een sigaret, bij bosbranden en uit open haarden. Het is kankerverwekkend en wordt in verband gebracht met onder meer leukemie. Een veilige concentratie is er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet, maar de Europese Unie houdt een limiet aan van een jaargemiddelde van 5 µg/m³ (net iets meer dan anderhalf benzeenmolecuul per miljard moleculen). De onderzoekers keken eerder naar huizen in de Verenigde Staten, en vergeleken dat met de resultaten uit onder meer Milaan, Londen, Manchester en Edinburgh, en in Nederland Amsterdam en Leeuwarden. Amsterdam sprong eruit omdat daar verreweg het meest benzeen in het aardgas zat: ruim zeventig keer zoveel als in de VS. Leeuwarden had veertig keer zoveel benzeen als Amerikaanse keukens.

Als al het aardgas uit een fornuis wordt verbrand, is het gezondheidsrisico klein omdat het benzeen dan goeddeels ook verbrandt. Maar omdat de concentratie benzeen zo hoog is, kan bij een klein lek al genoeg vrijkomen om gevaarlijk te zijn. In 2024 werd in de onderzochte woningen (waaronder dertien Nederlandse) de hele keuken afgesloten met plastic om chronisch lekken te meten, dus gas dat vrijkomt ook al staat het fornuis uit. Daarbij vonden ze, als er te weinig doorluchting is met bijvoorbeeld een open raam, enkele huizen met genoeg lekkend gas om de EU-limiet voor benzeen te overschrijden, maar met te weinig geurstof om dat te kunnen opmerken. In 40 procent van de huizen werden lekken gevonden, en in 9 procent van de onderzochte huizen (dus ook die buiten Nederland) ging de hoeveelheid benzeen over die limiet.

Lees ook

Giftige dampen ingeademd? Niet zeuren, zegt gasbedrijf ONE-Dyas

Chronische blootstelling

Dát er in Leeuwarden en Amsterdam zoveel benzeen in het aardgas werd aangetroffen, hebben verraste de onderzoekers, zegt Tamara Sparks, hoofdauteur van de studie en chemicus bij PSE Healthy Energy. „Door die hoge concentraties worden veel mensen waarschijnlijk chronisch blootgesteld aan benzeen zonder dat ze het weten.” Sparks zegt dat er gewoon meer benzeen in Noordzeegas blijkt te zitten. Dat is eerder wel opgemerkt door het RIVM, maar dat er zoveel vrij kon komen voordat het kan worden geroken leek het RIVM een decennium geleden nog ‘onwaarschijnlijk’. Ze gaven daarbij aan dat er meer onderzoek nodig was.

De resultaten van dit nieuwe onderzoek lijkt een woordvoerder van het RIVM, die het desgevraagd las, „plausibel”. Het RIVM wijst wel op onzekerheid over de geschatte blootstelling, en de kans dat die zich ook daadwerkelijk voordoet. „Het is onduidelijk of de metingen in keukens in Amsterdam en Leeuwarden een representatief beeld geven voor het gebruik van fornuizen in Nederland en of dergelijke lekkages ook gedurende een langere tijd voorkomen.”

Lees ook

De lucht is een ziekmaker. Hoe kan die schoner worden?

Dat Nederland zoveel benzeen in het aardgas heeft vergeleken met de Verenigde Staten is opvallend, juist omdat de laatste jaren meer vloeibaar aardgas (LNG) daarvandaan wordt geïmporteerd. Inmiddels is zo’n 30 procent van het in Nederland gebruikte aardgas LNG, bevestigt een woordvoerder van de Gasunie, verantwoordelijk voor ‘de hoofdroute’ van het gas tot regionale netbeheerders het aan eindgebruikers leveren. Voordeel: in LNG zit weinig tot geen benzeen. Tamara Sparks wijst erop dat er voor de rest nog veel gas uit Noord-Europa en de kleinere gasvelden in Nederland en de Noordzee komt. „Ik verwacht wel meer variatie in de samenstelling van het gas over langere tijd, maar het verwerken van LNG verandert de samenstelling ervan ook, dus dat kan weer anders zijn dan het gas dat in de Verenigde Staten zelf wordt gebruikt.”

De onderzoekers concluderen dat meer geurstof toevoegen aan het aardgas kan helpen om kleine lekken eerder op te sporen en dus de blootstelling aan benzeen te verlagen, maar dat alleen is niet genoeg. Sparks: „Je hebt dan nog steeds mensen nodig die dat opmerken en actie ondernemen om er iets aan te doen. Niet iedereen kan even goed ruiken, denk aan ouderen of mensen die door covid zijn geraakt. Het werkt alleen als er ook een robuust systeem is voor het detecteren én repareren. De meest betrouwbare manier om het risico te verkleinen, is het benzeen uit het gas halen voordat het bij de consument komt. Een andere manier is natuurlijk helemaal naar elektrisch koken over te stappen, dan is er helemaal geen aardgas nodig. Dat is nog beter want ook bij koken met gas waar veel benzeen in zit, waarbij het dus wordt verband, komt het vrij.”

TNO raadt aan om altijd de afzuigkap aan te zetten bij het koken. En dan ook nog een raam open houden. Sparks: „Maar er is maar zoveel dat een individu kan doen als dit gas het huis in wordt gepompt.”