Abortuspil is vanaf deze week online te bestellen. Geeft dit vrouwen zelfbeschikking of staat de kwaliteit van zorg op het spel?

3 uren geleden 2

Sinds deze week hoeven vrouwen niet meer langs huisarts of abortuskliniek om een abortuspil te krijgen. Via het online portaal Thuisabortus kunnen ze die bestellen en vervolgens afhalen bij de apotheek. Volgens de initiatiefnemers van de site, huisarts Peter Leusink en patiëntenorganisatie Stichting AVA, vergroot het portaal „de toegankelijkheid” van abortuszorg. Maar artsen hebben ook kritiek.

1Wat is de abortuspil?

‘De’ pil is een combinatiebehandeling van mifepriston en misoprostol. Het eerste middel is een pilletje dat je inneemt met water; het tweede bestaat uit vier tabletten die je vaginaal inbrengt – minimaal 12 en maximaal 72 uur nadat je de mifepriston hebt ingenomen. Mifepriston blokkeert de werking van het zwangerschapshormoon progesteron, waardoor de baarmoedermond zacht wordt en het embryo stopt met groeien. Misoprostol wekt weeën op en zorgt ervoor dat de vrucht wordt afgedreven.

De meeste gebruikers krijgen zes tot acht uur na het inbrengen van de tabletten hun eerste bloedverlies en krampen, „zoals een miskraam”, aldus de site van Thuisabortus. De pillen kunnen worden gebruikt tot 63 dagen (9 weken) na de laatste menstruatie.

Als een vrouw behoefte heeft aan een gesprek met een arts, raadt Thuisabortus af om de pil online te bestellen

Twintig jaar geleden voegde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de abortuspil toe aan de lijst van essentiële geneesmiddelen, die slechts mocht worden gebruikt onder streng toezicht van een arts. Die voorwaarde liet de WHO in 2019 vallen, omdat voldoende was aangetoond dat daar geen noodzaak voor was.

In Nederland mogen abortusklinieken en ziekenhuizen de pil al sinds 1984 verstrekken; sinds 1 januari 2025 mogen ook huisartsen dat doen. Ze moeten daarvoor eenmalige online nascholing volgen. Begin 2026 bleek nog slechts 3,5 procent van hen bevoegd om de pil voor te schrijven.

2Hoe is de pil online te bestellen?

Vooropgesteld: je krijgt de pil niet thuisbezorgd. Eerst vullen vrouwen een aanvraagformulier in over hun zwangerschap en gezondheid, dat wordt beoordeeld door BIG-geregistreerde, bevoegde en bekwame artsen, die de pil mogen voorschrijven.

In principe krijgen de aanvragers geen arts te zien of te spreken, „het formulier vervangt het consult”, aldus de site. „Wij bieden ook geen hulp bij twijfel en leveren geen persoonlijke nazorg. In principe is dat een taak van jouw huisarts.” Als een vrouw wél behoefte heeft aan een gesprek met een arts, raadt Thuisabortus af om de pil online te bestellen.

Op het uiteindelijke recept staan de naam, geboortedatum en bsn, zoals doorgegeven door de aanvrager. Die gegevens moeten overeenkomen met die van de vrouw die het middel ophaalt bij de apotheek, aldus de Thuisabortus: „Identiteitsfraude is online natuurlijk altijd incidenteel mogelijk, maar dat is voor ons geen reden om de vele andere vrouwen deze vorm van zorg te onthouden.”

3Waarom is het belangrijk dat de pil online te bestellen is?

Volgens gynaecoloog Gunilla Kleiverda biedt Thuisabortus uitkomst voor vrouwen die ver van een abortuskliniek wonen, die niet willen dat hun eigen huisarts weet van de zwangerschapsafbreking of wier eigen huisarts de pil niet aanbiedt. ”Je moet vrij nemen van je werk, kinderopvang regelen en je wordt vaak geconfronteerd met demonstranten voor de deur van een abortuskliniek.”

Bovendien worden vrouwen op deze manier niet meer gedwongen de eerste pil in de spreekkamer in te nemen. „Nu kunnen vrouwen de pillen in alle rust thuis innemen. Zelf beslissen verhoogt de kwaliteit van zorg”, vertelt Kleiverda. „Voor een paracetamol of een morning-afterpil ga je ook niet naar de huisarts”, zegt ze.

Vrouwen kunnen heel goed zelf inschatten hoever zwanger ze zijn en aan wat voor soort zorg zij behoefte hebben

Als gynaecoloog strijdt Kleiverda al haar hele werkende leven voor meer zelfbeschikkingsrecht voor vrouwen op het gebied van abortus – ze is zijdelings verbonden aan Thuisabortus: ze kent de initiatiefnemers goed. Ze wijst op de WHO-richtlijnen, die benadrukken dat de abortuspil zonder toezicht van een arts kan worden ingenomen. „Vrouwen kunnen heel goed zelf inschatten hoever zwanger ze zijn en aan wat voor soort zorg zij behoefte hebben. Zo moeilijk is het allemaal niet.”

En hoe eerder vrouwen besluiten hun zwangerschap af te breken, hoe minder complicaties. Daarom is online bestellen volgens de oprichters van Thuisabortus ook een goede optie voor vrouwen die hun keuze voor een abortus hebben gemaakt en zo snel mogelijk geholpen willen worden.

4Wat zeggen critici?

„De vrouw is baas in eigen buik, laat dat klip-en-klaar zijn. Maar het afdoen van een abortus alsof je het middel naast de Snickers op de boodschappenband kunt leggen gaat me écht te ver”, zegt Bernard Leenstra. Als huisarts en opiniemaker heeft hij een uitgesproken mening over medisch-maatschappelijke onderwerpen, maar Leenstra merkt dat het lastig is om je als mannelijke huisarts over abortuszorg uit te spreken. „Mensen zeggen: je hebt zelf geen baarmoeder, dus je kunt er niets over zeggen. Dat suggereert dat ik niet het beste met deze vrouwen voorheb.”

Mensen zeggen: je hebt zelf geen baarmoeder, dus je kunt hier niets over zeggen. Dat suggereert dat ik niet het beste voorheb met deze vrouwen

Leenstra maakt zich zorgen over de kwaliteit van de zorg en vreest dat het platform een gevaarlijk precedent schept. Hij vergelijkt het met sites waar je receptplichtige medicijnen, zoals afslankmiddelen, kunt kopen. „Los van de vraag hoe legaal dat precies is: een groot deel van de zorg verdwijnt zo uit beeld van de zorgverlener. Dat het ‘makkelijker’ is voor vrouwen vind ik geen argument. Wat kunnen we straks nog meer allemaal online bestellen?”

De oplossing is volgens Leenstra het toegankelijker maken van de bestaande abortuszorg. „Haal abortus uit het strafrecht en weer demonstranten van de opritten van klinieken.”

Ook maakt de huisarts zich zorgen over het „wegvallen van menselijk contact”. „Als een vrouw ervoor kiest om de pil te gebruiken, moeten we dat helemaal faciliteren. Maar je wilt als zorgverlener iemand kunnen aankijken terwijl ze dat beslist, zodat je weet of de keuze weloverwogen is. Goede zorg is niet alleen een pil voorschrijven: je wilt de patiënt in haar hele context zien.”

Thuisabortus verwijst in de avonden en weekenden door naar de huisartsenpost en voor persoonlijke nazorg naar de eigen huisarts. Daar is Leenstra het niet mee eens: „Het werk loopt ons als huisartsen nu al over de voeten. Wij bepalen zelf wat we wel en niet doen, dat is niet aan externe organisaties. Hoe goedbedoeld het initiatief ook is, dat gaat gewoon niet.”

„Wij weten nog niet heel goed waar we tegenaan kijken”, zegt abortusarts Anneke van Soest, tevens bestuurslid van Het Nederlands Genootschap van Abortusartsen. „Het streven om abortuszorg toegankelijker te maken, snappen we ergens wel. Alhoewel, die zorg is al heel goed afgedekt in Nederland. En we hebben een heleboel onbeantwoorde vragen.”

Bijvoorbeeld: hoe kan een arts zeker weten hoever een zwangerschap is gevorderd? „Geregeld zien we vrouwen die denken dat ze zeven weken zwanger zijn, maar dat blijkt na een echo al tien weken.” Een abortuspil is bovendien een heftig middel, zegt Van Soest. Vrouwen kunnen zware krampen krijgen en veel bloedverlies, misselijk worden, braken. „Dat is best indrukwekkend, daar moet je je goed op voorbereiden. Een luisterend oor van een objectieve buitenstaander vinden vrouwen dan juist heel fijn. Wij zijn absoluut oordeelloos in zulke gesprekken en proberen júist een veilige plek te creëren. Zonder betuttelend te doen, is het belangrijk te checken of de besluitvorming zorgvuldig is geweest.”

Wat doet dit met het stigma op abortus? Gooi je het open of bevestig je het dan juist?

Van Soest kent zeker situaties waarin een abortuspil online bestellen „heel aantrekkelijk en makkelijk” was geweest: vrouwen met kleine kinderen en een klein netwerk, die bijvoorbeeld het huis niet makkelijk of veilig kunnen verlaten. Vrouwen die op de Waddeneilanden wonen, ver weg van een kliniek of huisarts; of vrouwen die de abortuskliniek mijden uit angst om herkend te worden. „Maar wat doet dat met het stigma op abortus? Gooi je het open of bevestig je het dan juist?”

5. Mag dit volgens de wet?

Het korte antwoord: dat is nog niet helemaal duidelijk. De Wet afbreking zwangerschap dicteert dat een zwangerschap niet mag worden afgebroken voordat de zwangere het voornemen met een arts heeft besproken. „Wij vragen ons daarom af of de procedure van Thuisabortus in lijn is met de huidige abortuswetgeving”, laat artsenfederatie KNMG weten.

Dan is er nog de Geneesmiddelenwet artikel 67, die gaat over het online voorschrijven van medicijnen. Sinds 2023 is geen sprake van een strikt verbod op het online voorschrijven van medicijnen als de behandelaar de patiënt niet fysiek heeft gezien, maar geldt een gedoogbeleid, in afwachting van gemoderniseerde wetgeving. Daarvoor is wél van belang dat de arts op de hoogte is van de huidige medische situatie en de medische geschiedenis van de patiënt. „Het is ons niet duidelijk of bovenstaande voorwaarden geborgd zijn in de huidige procedure”, aldus de KNMG.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zegt dat het nog te vroeg is om te beoordelen of Thuisabortus zich aan de wet houdt. „We kunnen niet bij voorbaat zeggen of er onderzoek nodig is.”