Als hoofd van het ‘Amerikaanse CBS’ was Erika McEntarfer verantwoordelijk voor betrouwbare economische data. Tot Trump haar ontsloeg. ‘Het was crazy‘

Erika McEntarfer, directeur van het Amerikaanse Bureau of Labor Statistics, woont op 1 augustus vorig jaar een personeelsevenement bij als ze die vrijdagmiddag een merkwaardige e-mail op haar telefoon ziet. Of ze een reactie wil geven op een socialemediapost van president Donald Trump, schrijft een journalist. „Ik dacht gelijk: hmm, laat ik even naar mijn kantoor gaan en dit goed bekijken.”

Achter haar bureau ziet ze het bericht van de president. „Ik heb mijn Team opgedragen om deze Politieke Biden-Benoeming te ontslaan, ONMIDDELLIJK”, staat in een lange, woedende post op Truth Social. Eerder die dag heeft het Bureau of Labor Statistics cijfers over de Amerikaanse arbeidsmarkt voor juli gepubliceerd. Die waren slecht – en ze gaan samen met herziene cijfers voor juni: een significante verslechtering.

Trump beschuldigt McEntarfer ervan de cijfers te hebben gemanipuleerd „voor politieke doeleinden”. „Ze zal vervangen worden door een veel competenter en beter gekwalificeerde persoon.”

McEntarfer, droogjes: „Op dat moment had ik al veel meer e-mails.”

Het ontslag van McEntarfer (1973), een gerespecteerde arbeidsmarkteconoom met een lange staat van dienst binnen de Amerikaanse federale overheid, schokte veel Amerikanen. De stap van Trump werd in brede kring gezien als politieke inmenging in een van oudsher sterk apolitiek agentschap, vergelijkbaar met het Nederlandse CBS, dat cruciaal is voor inzicht in de grootste economie van de wereld.

Erika McEntarfer

De maandelijkse arbeidsmarktcijfers, plus het inflatiecijfer, gelden als belangrijkste graadmeters voor de Amerikaanse conjunctuur. De centrale bank, de Federal Reserve, leunt er zwaar op bij rentebesluiten. Beurshandelaren, pensioenfondsen, kleine beleggers – allemaal hebben ze de data waarop het BLS cijfers publiceert in hun agenda’s staan.

Zowel Democraten als Republikeinen veroordeelden McEntarfers ontslag onmiddellijk. NRC benaderde haar voor een gesprek over de impact van haar ontslag op haarzelf en op het BLS – en ook over haar nieuwe onderzoek. Ze werkt inmiddels bij het Californische Stanford Institute for Economic Policy Research, waar ze zich buigt over de effecten van AI op de Amerikaanse arbeidsmarkt – een hyperactueel thema. Het gesprek, dat per video plaatsvindt, is een van de zeldzame interviews die ze sinds augustus heeft gegeven.

Hoe verliep die vrijdag?

„Het was een doodgewone jobs day – tot het dat niet meer was. Om acht uur ’s ochtends hadden we de minister van Arbeid bijgepraat over de cijfers. Er waren enkele ongebruikelijk grote herzieningen van eerdere cijfers, maar die vielen wel te verklaren. Het komt regelmatig voor, omdat een deel van de benodigde gegevens pas later binnenkomt. Ik vroeg of ze vragen hadden, die hadden ze niet.”

Achter haar computer, later die middag, gelooft McEntarfer het bericht van de president eerst eigenlijk niet. „Ik dacht dat hij vooral dreigde, net zoals tegen [centralebankpresident] Jerome Powell. Maar ik wist wel meteen: we moeten een mediareactie opstellen. Ik begon na te denken: mijn hoofd communicatie zat bij de tandarts, hoe kon ik haar bereiken?

„Toen realiseerde ik me pas dat ik ook een e-mail had van het Presidentiële Personeelsbureau. Dus ik opende die, en zag een ontslagbrief.”

U hebt er eerder op gehint dat u het niet geloofde omdat het effect op de economie zo overduidelijk slecht zou zijn.

„Over het algemeen wil je markten niet opschudden door het vertrouwen in economische data te schaden. Goede economische data, zoals de VS hebben, betalen zich uit. In lagere rentes, meer investeringen, meer zekerheid. Ik was zo naïef om te denken dat de mensen die hem [Trump] ervan weerhielden de trekker over te halen en Powell te ontslaan, hem ook zouden vertellen dat dit het vertrouwen van de markten zou beschadigen.”

Trump wilde na het ontslag van McEntarfer econoom E.J. Antoni benoemen, verbonden aan de zeer conservatieve denktank Heritage Institute, maar zag daar uiteindelijk van af. Inmiddels wordt het BLS weer gerund door een econoom met ervaring bij de overheid.

Was het eng om doelwit te worden van de president?

„Oh ja, absoluut. Ik maakte me zorgen over de veiligheid van mijn familie en voelde me naar hen toe schuldig. Voor de zekerheid zijn we een week uit ons huis gegaan en verbleven we elders, totdat de commotie iets was gaan liggen. Ik bedoel… het was echt crazy…” McEntarfer zucht en lijkt het moeilijk te hebben. „Laat me even nadenken hoe ik dit uitleg.”

Er valt een stilte van 24 seconden. „Het is heel moeilijk te beschrijven hoe het is om in een mediastorm te zitten. Journalisten zijn er heel goed in dingen over je te vinden waarvan je niet eens weet dat ze er zijn. Ik kreeg een spervuur aan berichten. Het ging maar door, maandenlang. Het was een heel moeilijke tijd.”

Al voor haar ontslag was haar baan lastiger geworden, vertelt McEntarfer. Kort na het aantreden van Donald Trump kreeg ze DOGE over de vloer, de snoeiharde bezuinigingsdienst onder leiding van Elon Musk.

McEntarfer was aanvankelijk wel hoopvol gestemd over die club, zegt ze. „Tegen mij was gezegd dat ze ons zouden helpen met AI.” Op zich was dat welkom. Het BLS had ideeën daarvoor, zoals kunstmatige intelligentie inzetten om het bedrijven makkelijker te maken BLS-enquêtes in te vullen.

„In plaats daarvan gingen alle gesprekken over: we willen dit en dit schrappen en vervangen door AI. Het maakte niet uit welke functie.” Ze lacht. „Uiteindelijk heb ik geconcludeerd dat ze gewoon banen wilden schrappen en dat het míjn taak zou zijn die door AI te vervangen.”

DOGE groeide uit tot een soort „dagelijkse interne DDoS-aanval”, zegt McEntarfer. Ze moest keer keer op in het geweer komen tegen plannen van de dienst, die haar ervan beschuldigde dat ze niet meewerkte. „De laatste zes maanden was ik alleen maar bezig ervoor te zorgen dat het BLS niet zou stilvallen. Het kostte me na mijn ontslag twee maanden om m’n slaap in te halen.”

Het BLS verloor uiteindelijk 15 à 20 procent van het personeel, zegt McEntarfer. „Dat heeft impact gehad. We hebben bepaalde inflatiedata niet kunnen uitbrengen.” Hetzelfde geldt voor andere overheidsagentschappen, zegt McEntarfer, zoals het US Census Bureau, dat bevolkingsonderzoek doet. „Agentschappen die geraakt zijn door DOGE, proberen nu weer mensen aan te nemen, maar dat is niet meteen geregeld.”

Is het inzicht in de Amerikaanse economie in gevaar?

„Er is veel angst voor politieke bemoeienis bij verschillende agentschappen. Ik denk dat oplettendheid geboden is, we weten niet wat de regering van plan is. Maar op dit moment zeggen de ambtenaren die er werken nog dat ze geen politieke inmenging ervaren, en ik heb geen reden daaraan te twijfelen. Ik weet ook dat sommige mensen hun pensionering hebben uitgesteld, zodat ze uit protest ontslag kunnen nemen zodra inmenging plaatsvindt.”

McEntarfer ziet eigenlijk het grootste risico in een andere hoek. „Het budget van het BLS is 18 procent lager dan vijftien jaar geleden. Toen ik directeur was, moesten we al bepaalde enquêtes schrappen omdat het budget ervoor ontbrak. Ook neemt het aantal respondenten af, dat is een wereldwijde trend. We beginnen op ons tandvlees te lopen, en dat was al voor DOGE.”

McEntarfer begint over het Verenigd Koninkrijk. „Het nationale statistiekbureau is daar in de problemen gekomen. Drie jaar geleden is hun arbeidsmarktonderzoek volledig ingestort. De Bank of England probeert nu monetair beleid te maken met heel weinig informatie over de arbeidsmarkt. Dat is nogal een uitdaging. Als zoiets in de VS zou gebeuren, zijn de gevolgen veel groter – simpelweg omdat de Amerikaanse economie veel belangrijker is voor de wereldeconomie.”

Tijdens de overheids-shutdown eind 2025 stopte het werk van het BLS, maar er waren nog commerciële data over bijvoorbeeld de arbeidsmarkt om een beeld te geven. Kunnen die de functie van het BLS niet voor een deel overnemen?

„Commerciële data kunnen zeker een rol spelen. Soms is de kwaliteit ervan zelfs beter, omdat ze betere data van respondenten krijgen. Het BLS gebruikt bijvoorbeeld al data over benzineprijzen van een commerciële aanbieder.” Maar daar kleven altijd risico’s aan. ”Toen ik nog bij het BLS zat, kocht private equity de aanbieder van gegevens over eierprijzen op en verhoogde de prijzen van de dataset gigantisch. Daar moesten we last minute iets op bedenken.”

Ze weet dat het BLS voor benzineprijzen nog altijd een kleine groep mensen op pad stuurt, naar benzinestations – ondanks de commerciële data die het afneemt. „Het bureau wil nog steeds mensen trainen die dit kunnen doen, mocht dat ooit plots nodig zijn.”

Een kapperszaak in Austin, Texas. De Amerikaanse arbeidsmarkt is zwak, wat sommigen toeschrijven aan AI. Bij veel beroepsgroepen, zoals bij kappers, is daar echter nog geen sprake van, constateert McEntarfer

Foto Brandon Bell/AFP

McEntarfer bestudeert nu aan Stanford de effecten van AI op de Amerikaanse arbeidsmarkt, een thema waarover veel te doen is in de VS. De Amerikaanse arbeidsmarkt is zwak, en jongeren lijken na afstuderen moeilijker aan de bak te komen, wat sommigen toeschrijven aan AI. Ook hebben verschillende bedrijven forse ontslagrondes in verband gebracht met AI.

McEntarfer, die gespecialiseerd is in verschuivingen op de arbeidsmarkt, is hier sceptisch over. „Inmiddels is er een behoorlijke stapel onderzoeken naar AI in relatie tot de huidige zwakke arbeidsmarkt, en die wijzen er overwegend op dat er geen verband is.” De werkloosheid neemt bijvoorbeeld toe in beroepen waarop AI helemaal niet zoveel effect heeft, zegt McEntarfer, zoals de horeca.

Ook blijkt volgens haar uit onderzoek dat slechts een op de vijf bedrijven AI echt in hun bedrijfsmodel opneemt. „Mensen gebruiken het dan heus wel om e-mails te schrijven. Maar de vraag is meer: gebruik je AI in je hr-afdeling, bij je helpdesk?” Vaak is dat niet zo, en ergens is dat logisch, zegt McEntarfer. „Veel ondernemingen hebben zorgen over dataveiligheid, over aansprakelijkheid. In de gezondheidszorg moet je bijvoorbeeld echt nog een mens in alle processen houden.”

Dat is nu zo, maar verwacht u dat AI op de langere termijn meer effect zal hebben?

„Met die vraag worstelt mijn beroepsgroep echt. Is AI een normale technologie, waarvoor we naar het verleden kunnen kijken om te zien hoe bedrijven zijn omgegaan met innovatie? Of is het een abnormale technologie, waarvoor het verleden ons geen handvatten biedt? Ik weet het niet, maar ik houd de data vrij goed in de gaten. En tot nu toe zie ik geen signalen dat we op een abnormaal pad zitten. Maar het kan heel lang gaan duren voor we dat zeker weten.”