Amsterdam wil af van alles-kan-en-mag-imago van Koningsdag. ‘Allemaal pleite! Weg boeren, weg yuppies’

Koningsdag vieren? Hier, in de Jordaan? Het clubje oudere buurtbewoners piekert er niet over. Toekijken hoe hun portiek verandert in een openbaar toilet zeker? Mooi niet. Ze blijven lekker binnen of verlaten de stad, klinkt het op het terras van Café de Blaffende Vis. Helemaal mooi zou het zijn, grappen de mannen en vrouwen aan de koffie, als er maandag geen enkele trein naar Amsterdam zou rijden. „Allemaal pleite! Weg die boeren, weg die yuppies.”

In de Westerstraat heerst gemoedelijke bedrijvigheid op deze zonnige ochtend. Bestelbusjes rijden af en aan, honden worden uitgelaten en een elektrisch tankwagentje levert bij de kroeg aan de overkant een nieuwe voorraad bier.

Wie goed kijkt, ziet dat de stad zich schrap zet voor de drukste nacht en dag van het jaar. Aan lantaarnpalen hangen borden die het parkeerverbod aankondigen dat zaterdagavond ingaat. Een vrouw met een boodschappentas aan haar fietsstuur kijkt verbaasd om zich heen: hé, stond hier niet een glasbak?

Mick Werkendam parkeert zijn zwarte Fiat op de straathoek, op de motorkap prijkt het logo van de gemeente. De zestigjarige crowdmanager is zich als geen ander bewust van de chaos die komen gaat, maar vertoont geen spoortje stress. Het wordt zijn derde Koningsdag, vertelt hij bij een cappuccino in het café – de coronajaren niet meegerekend. De voorbereidingen zijn al een maand of vijf bezig.

Crowdmanager Mick Werkendam.

Foto Roger Cremers

Zoals altijd begon het met een evaluatie van het afgelopen jaar en uitvoerig overleg met politie, handhaving, bewoners, ondernemers en organisaties als NS en GVB. Werkendams taak in een notendop: de veiligheid waarborgen en „ruimte creëren”. Deze dagen, zegt hij, is het een kwestie van „puntjes op de i”.

Dertig meldingen in de wacht

Een overvolle hoofdstad met Koningsdag is geen nieuw verschijnsel. Volgens het CBS waren op het piekmoment in 2018 circa 1,1 miljoen mensen in Amsterdam, van wie 300.000 van buiten – recentere cijfers ontbreken. Na de editie van 2011, toen de feestdag nog Koninginnedag heette, zei burgemeester Eberhard van der Laan al dat hij vreesde dat er een keer doden zouden vallen: „Het wordt elk jaar drukker, dronkener en agressiever.” Grote evenementen verdwenen uit het centrum; zo mocht het Radio 538-feest niet meer plaatsvinden op het Museumplein.

Nu, vijftien jaar later, grijpt burgemeester Femke Halsema opnieuw in. Om het hardnekkige ‘alles-kan-en-mag’-imago van Koningsdag te doorbreken, treft de gemeente een reeks maatregelen.

Aanleiding is onder meer een noodkreet van de hulpdiensten. In een rapport omschreef Ambulance Amsterdam Koningsdag 2025 als „onbeheersbaar”: de dringende oproep weg te blijven uit de stad had „geen enkel effect”, op het drukste moment stonden maar liefst dertig meldingen in de wacht. De dienst trok „een zware wissel” op het personeel. Er waren 403 spoedritten, zo’n honderd meer dan een jaar eerder. De politie moest ME inzetten in de Pijp en meldde twee steekincidenten in het centrum. Na Koningsdag gingen beelden rond van een man die op klaarlichte dag tussen geparkeerde auto’s een bedwelmde vrouw verkrachtte. Hij werd daar dit najaar voor veroordeeld.

Kom niet naar Amsterdam met Koningsdag – die oproep klinkt dit jaar al ruim van tevoren. Amsterdammers werden de afgelopen weken via sociale media en het gemeentekrantje gewezen op activiteiten in hun eigen buurt: „Voor de gezelligheid en sfeer hoeft u niet naar het centrum.” Ook communiceerde de gemeente over de nieuwe maatregelen: extra toezichthouders zullen strenger optreden tegen ongeoorloofde straatfeesten (ja, zegt een woordvoerder, ook huisfeestjes waarbij de muziek „via open ramen en deuren de straat op schalt”) en illegale alcoholverkoop. Op het water geldt nu ook op Koningsdag de ‘12+1-regel’: maximaal twaalf personen en een schipper per boot. Om bezoekers beter te spreiden, mogen betaalde festivals aan de randen van de stad dit jaar doorgaan tot 22.00 uur. Zeven EHBO-fietsteams ondersteunen de medische hulpdiensten.

Spectaculaire gevelversiering

Mick Werkendam zal het maandag allemaal gadeslaan vanuit de Johan Cruijff Arena. Daar, in het Operationeel Mobiliteitscentrum, bekijkt hij van half acht ’s ochtends tot een uur of elf ’s avonds live op grote schermen hoe de mensenmassa’s bewegen door de stad. De drukte wordt niet alleen via camera’s gevolgd, maar ook met het ‘Langzaam Verkeer Monitoringssysteem’, een netwerk van sensoren dat normaal gesproken voetgangers en fietsers telt. Op basis van jarenlange analyse heeft de gemeente daarvoor grenswaarden vastgesteld; geen concrete aantallen, maar een bepaling wanneer een specifieke plek ‘druk’ of ‘erg druk’ oogt. Bij overschrijding kunnen Werkendam en zijn team ingrijpen – bijvoorbeeld door straten af te sluiten of bezoekers via een bericht op te roepen niet naar dit gebied te komen.

Jort Vos, mede-eigenaar van de Blaffende Vis, komt met een tas vol schone theedoeken het café binnen. Ook hij zag: Koningsdag werd hier de afgelopen jaren steeds massaler, minder voor de buurt. Als horecaondernemer vindt hij het lastig dat de regelgeving almaar complexer wordt. „Enerzijds snap ik dat, want het wordt steeds drukker. Maar de huidige vergunningen sluiten niet meer aan bij de praktijk: ik mag alleen faciliteiten voor een klein evenement neerzetten – twee tapjes, een paar wc’s – terwijl hier duizenden mensen voor de deur staan. Een mensenmassa waar ik volgens de gemeente verantwoordelijk voor ben, maar die ik nauwelijks kan bedienen of beheersen.”

De Blaffende Vis geldt al ruim twintig jaar als een hotspot tijdens Koningsdag en -nacht, mede door de enorme, spectaculaire gevelversiering. Vorig jaar was koning Willem-Alexander te zien die – als knipoog naar de politieke rel rond Marjolein Faber – lintjes uitdeelde via een confettikanon. Wat het dit keer wordt, is nog geheim („maar het zou leuk zijn als mensen zich een beetje in Woodstock-thema kleden”).

Vos is uiteindelijk toch blij met de stappen die de gemeente nu zet: „Ik zie het als een manier om de traditie van feest in de Jordaan nog heel lang voort te zetten.” En, benadrukt hij: ondanks dat het feest druk is en mensen dronken zijn, is hier in al die jaren nog nooit een incident geweest.