Bewapende boa’s opnieuw zonder wettelijke basis ingezet bij de aanpak van asielzoekers

6 uren geleden 2

De Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) heeft vorig jaar bij het uitvoeren van het terugkeerbeleid voor (voormalige) asielzoekers „bewust” bewapende buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) ingezet voor werkzaamheden waarvoor zij geen wettelijke bevoegdheid hadden. Dat concludeert de Inspectie Justitie en Veiligheid in haar onlangs verschenen jaarbrief over het terugkeerbeleid. De toezichthouder spreekt van een ernstige overtreding en stelt dat de dienst daarmee buiten haar wettelijke kaders heeft gehandeld.

De bevinding komt op een politiek gevoelig moment. Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink (CDA) wil boa’s een grotere rol geven in de aanpak van overlastgevende en afgewezen asielzoekers. Het is de tweede keer in een paar jaar tijd dat boa’s bij de aanpak van asielzoekers de wet overtreden.

Deze keer draait het om een overheidsvlucht naar Damascus op 16 september 2025. Toen keerde voor het eerst sinds het begin van de burgeroorlog in Syrië, in 2011, een groep van 83 Syriërs vrijwillig terug met hulp van de Nederlandse overheid. Syriërs krijgen hiervoor een paar duizend euro vergoeding contant uitbetaald, maar dan wordt wel hun lopende asielprocedure stopgezet of de (tijdelijke) verblijfsvergunning ingetrokken.

Ter voorbereiding van de vlucht had de DV&O bewapende boa’s ingezet om de veiligheid te waarborgen en het aanwezige contante geld te beveiligen. Maar de boa’s beschikten niet over de noodzakelijke wettelijke bevoegdheden hiervoor. Extra saillant is dat de DV&O vooraf wist dat dit niet mocht. Tijdens gesprekken met de inspectie heeft de dienst erkend dat dit een „bewuste bestuurlijke keuze” was. Waarom deze keuze is gemaakt, wordt niet toegelicht in de jaarbrief van de inspectie.

De inspectie „tilt zwaar aan dit besluit”, zegt ze in het verslag. Overheidsorganisaties moeten zich houden aan hun bevoegdheden. Als de boa’s geweld hadden moeten toepassen, zouden zij daarvoor „persoonlijk aansprakelijk” kunnen worden gesteld, schrijft de inspectie.

Geweld in azc toegepast

Het is niet de eerste keer dat de Inspectie Justitie en Veiligheid forse kritiek uit op de inzet van DV&O-boa’s in het migratiedomein. In 2023 ontdekte de toezichthouder dat boa’s op een extra streng asielzoekerscentrum in Hoogeveen jarenlang geweld en vrijheidsbeperkende maatregelen hadden toegepast, terwijl hiervoor een wettelijke basis ontbrak. Ze deden dit bij het handhaven van de huisregels bij overlastgevende asielzoekers.

Ondertussen werkt het kabinet aan een uitbreiding van de bevoegdheden van boa’s binnen de asielketen. Minister Van den Brink heeft in mei aangekondigd dat boa’s voortaan zelfstandig opvanglocaties mogen binnentreden om vreemdelingen staande te houden voor bewaring, overdracht of (gedwongen) terugkeer naar hun thuisland. Volgens het kabinet moet dat vertraging verminderen en de afhankelijkheid van politiecapaciteit verkleinen.

Daarnaast onderzoekt het ministerie of boa’s in het openbaar vervoer toegang kunnen krijgen tot de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV). Dit is een centrale database met vreemdelinggegevens. Daarmee kunnen zij de identiteit van asielzoekers beter vaststellen en opgelegde boetes, bijvoorbeeld voor zwartrijden in het ov, effectiever handhaven. Hiervoor is eerst nog wel een wetswijziging nodig.