Bij Caracas waren zelden zware aardbevingen. Hoe heeft dit nu kunnen gebeuren?

In het noorden van Venezuela vond woensdag om 18.00 uur lokale tijd een zogeheten doublet van aardbevingen plaats. De twee bevingen, met respectievelijk een kracht van 7,2 en 7,5, traden vlak na elkaar op. Volgens het KNMI zat er 38 seconden tussen beide bevingen.

De aardschokken vonden plaats op een grote breuk op de grens van twee langs elkaar schuivende aardplaten, de Caribische Plaat en de Zuid-Amerikaanse Plaat. „De Caribische Plaat beweegt oostwaarts ten opzichte van Zuid-Amerika”, legt Douwe van Hinsbergen uit, hoogleraar mondiale tektoniek en paleogeografie aan de Universiteit Utrecht. Dat gebeurt met een gemiddelde snelheid van 2 centimeter per jaar. Volgens Van Hinsbergen hebben zich in de regio van Caracas de afgelopen eeuw geen vergelijkbaar heftige aardbevingen voorgedaan. „Geofysici hebben zich lang afgevraagd wat dat betekent.” Er waren volgens hem twee opties. Of de Caribische en de Zuid-Amerikaanse Plaat bewogen in deze regio vrij soepel en geleidelijk langs elkaar. Of het zat ondergronds om de een of andere reden vast, waardoor zich steeds meer spanning opbouwde. „Met de grote klap van gisteren weten we het antwoord”, zegt Van Hinsbergen.

De aardbeving was een zogeheten zijschuiving – in het Engels een strike-slip fault. Hierbij bewegen de beide zijden van een breuk horizontaal ten opzichte van elkaar. Van Hinsbergen schat dat door de ontlading van spanning de twee zijden van de breuk nu over een lengte van 100 tot 200 kilometer ineens een paar meter ten opzichte van elkaar zijn verschoven.

Volgens cijfers van de Amerikaanse Geologische Dienst (USGS) vond de 7,5-beving plaats op een diepte van 10 kilometer. Van Hinsbergen vergelijkt het met de beving drie jaar geleden in het zuiden van Turkije. Ook toen ging het om twee bevingen (met een respectievelijke kracht van 7,5 en 7,8) alhoewel die in tijd 9 uur uit elkaar lagen. Verder ging het toen ook om een zijschuiving. En de beving deed zich voor op een vergelijkbare diepte. Er vielen toen ruim 50.000 slachtoffers. Of er nu in Venezuela ook zoveel doden zijn gevallen, is nu nog niet te zeggen. Volgens de USGS is de kans het grootst (42 procent) dat het aantal slachtoffers tussen de 10.000 en 100.000 zal liggen.

Grote steden bij het epicentrum

Ook het KNMI vreest veel slachtoffers. „Nabij het epicentrum liggen diverse grote steden als San Felipe en Puerto Cabello met over de 200.000 inwoners”, schrijft het instituut op zijn site. En 170 kilometer ten oosten van het epicentrum ligt hoofdstad Caracas, die meer dan 3 miljoen inwoners telt. „Het is spannend”, zegt Van Hinsbergen. „Maar als ik foto’s zie van ingestorte huizen in Caracas, vrees ik het ergste.”

Op een kaart die het KNMI heeft gemaakt van zware aardbevingen (met een magnitude boven de 6,5) op de grens van de Caribische Plaat, blijkt dat Venezuela in het verleden relatief weinig getroffen is. De laatste aardbeving die een vergelijkbare kracht had als die van nu, was de San Narciso-beving in 1900, met magnitude 7,6. Het epicentrum lag een stukje uit de kust, de beving veroorzaakte een tsunami. Het aantal doden is geschat op 101. Vergelijkbaar in kracht, maar veel dodelijker, was de aardbeving in 1812, in Caracas. Het aantal doden lag toen tussen de 15.000 en 20.000.

Aan de grens van de Caribische Plaat vinden vooral veel aardbevingen plaats in het zuidwestelijk gebied, aan de kust van Colombia en rond Panama. Daarnaast doen zich aan de noordkant van de plaat veel bevingen voor. De grens ervan loopt daar ten zuiden van Cuba en ten noorden van de Dominicaanse Republiek, waar ook Haïti ligt. „Haïti is op de een of andere manier altijd de klos”, zegt Van Hinsbergen. In 2010 en 2021 vonden daar zware aardbevingen (magnitude respectievelijk 7,0 en 7,2) plaats. Schattingen van de overheid kwamen uit op 316.000 doden, maar de USGS stelt dat andere schattingen lager uitkomen, „misschien minder dan 100.000”.