Boeren die met trekkers op de Nederlandse snelweg rijden om te demonstreren kunnen rekenen op vervolging, zegt OM

Boeren die met landbouwvoertuigen de snelweg opgaan om te protesteren tegen het landbouwbeleid van de regering, zullen door het Openbaar Ministerie strafrechtelijk worden vervolgd.

Voor het OM is „het uitgangspunt dat het demonstratierecht in beginsel niet in de weg staat aan strafrechtelijke vervolging. Voor rijden met een landbouwvoertuig op een snelweg geldt dat dit doorgaans gevaarzettend is en daarmee strafbaar. Strafrechtelijk optreden is gezien de ernst van de gedraging dan ook aangewezen”, zo heeft het landelijk OM woensdagmiddag in een verklaring bekendgemaakt.

Het OM wijst erop dat demonstreren een grondrecht is dat in principe bescherming verdient. „Op basis van de Wet openbare manifestaties [Wom] moet een demonstratie tijdig worden gemeld bij de gemeente zodat de burgemeester kan besluiten wat nodig en mogelijk is. De burgemeester heeft de bevoegdheid om een demonstratie indien nodig te beperken, te verbieden of te beëindigen.” Bij een enkelvoudige overtreding van die voorschriften volgt in beginsel geen vervolging. „De rechter komt dan meestal tot ontslag van alle rechtsvervolging of een schuldigverklaring zonder oplegging van een straf.”

Justitie constateert dat de laatste tijd „met regelmaat” demonstraties plaatsvinden die invloed hebben op de verkeersveiligheid. „Het gaat dan om gedragingen als het langzaam rijden op een snelweg en het blokkeren van een snelweg.” Langzaam rijden op de snelweg levert in beginsel „andere strafbare feiten op” dan een weg blokkeren. „Bijvoorbeeld gevaarlijk gedrag in het verkeer of het veroorzaken van (levens)gevaarlijke situaties. Voor dit soort feiten geldt dat strafrechtelijk optreden nadrukkelijk niet is uitgesloten. Het OM kijkt per situatie wat nodig en passend is; dat blijft lokaal maatwerk.”

Het OM laat nu weten dat bij rijden met langzame landbouwvoertuigen op de snelwegen „strafrechtelijk handhaven in beginsel is aangewezen” omdat dit gevaar oplevert. „Dat geldt ook voor het afplakken van kentekens. Dat is alleen anders als de demonstratie in de vorm van het rijden op de snelweg met landbouwvoertuigen is aangemeld bij de burgemeester en deze het niet heeft verboden.”

Lees ook

In Twente mogen boeren voortaan niet meer in hun trekkers op de snelweg protesteren

Lokale driehoekoverleggen

De politie laat woensdag weten dat regionaal, in lokale driehoekoverleggen van burgemeester, politie en justitie, moet worden bepaald „op welke wijze en op welk moment strafrechtelijke handhaving op een verantwoorde en efficiënte manier kan plaatsvinden”. De politie zegt nu „hard te werken” aan een „werkbare handreiking voor de politiemedewerkers”.

De politie zegt in overleg met burgers demonstraties te zullen begeleiden en te zorgen voor een veilig verloop. „Demonstreren mag alleen als dat binnen de kaders van de wet blijft, en als dat niet gebeurt, treden we op. We treden op wanneer strafbare feiten worden gepleegd, gemaakte afspraken rondom de demonstratie niet worden nagekomen, of de veiligheid van demonstranten of omstanders in het geding komt”. De politie benadrukt „vooral te willen de-escaleren”.

De afgelopen dagen is er druk overlegd tussen burgemeesters, politiechefs en leden van het OM. Er wordt ernstig rekening mee gehouden dat de protestacties van boeren tegen het stikstofbeleid van het kabinet de komende weken in aanloop naar Prinsjesdag in omvang en intensiteit zullen toenemen.

Dodelijk ongeluk op de A59

Directe aanleiding voor dit standpunt van het Openbaar Ministerie is een dodelijk ongeluk vorige week vrijdag op de A59 in Noord-Brabant. Vier auto’s botsten op elkaar in de staart van een file die was ontstaan doordat boeren met langzame tractoren op de snelweg reden. Twee zeventigers kwamen om het leven, zes anderen raakten gewond. De trekkers waren onderweg naar een spoeddebat in Den Bosch over het intrekken van de vergunning van vijf pluimveehouders.

In aanloop naar dit boerenprotest had een woordvoerder van de politie Oost-Brabant laten weten dat er geen plannen waren om op te treden tegen boeren wanneer ze met langzame tractoren op de snelweg zouden rijden. De boeren zouden niet worden begeleid of gefaciliteerd door agenten, en evenmin worden gestopt. „Dat is zo door het landelijk Openbaar Ministerie bepaald.” Later nuanceerde de politie Oost-Brabant die uitlatingen. Een woordvoerder sprak over „nogal ongelukkige” berichtgeving op donderdag. „Trekkers op de snelweg zijn bij wet verboden. Dat keuren wij nooit goed. Alleen heb je met het demonstratierecht te maken.”

Die uitlatingen leidden dagenlang tot te veel verwarring, constateert burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen. Demonstratievrijheid, benadrukt hij, is geen vrijbrief om de wet te overtreden en de verkeersveiligheid in gevaar te brengen. ”Als je dat niet helder communiceert ga je de bietenbrug op.” Hij is regioburgemeester van Oost-Nederland en hoopt dat hij als landelijk voorzitter van de tien regioburgemeesters komende week in een overleg met de minister van Justitie en Veiligheid de „discussie kan beslechten met landelijke afstemming en een landelijke handleiding”.

Lees ook

Na het nieuws over het snelwegongeval wordt de muziek snel uitgezet

‘Ze kijken weg bij de overheid’

Afgelopen week heeft hij naar eigen zeggen „de druk helpen opvoeren”. Bruls: „Handhaven begint met een duidelijke communicatieboodschap en handhaving is gebaseerd op robuuste handleidingen en richtlijnen.”

In zijn regio Oost-Nederland gaat hij zich als burgemeester hard maken om bestuurders op hetzelfde standpunt te krijgen: dat de politie ingrijpt wanneer voetgangers, tractoren of ander langzaam verkeer de snelweg gebruiken als demonstratielocatie. „Zodat er geen situatie ontstaat dat de publieke opinie denkt: ze doen niks bij de overheid, ze kijken weg.” Daarbij is ook besproken hoe politiecapaciteit moet worden ingezet als die schaars is. Bruls: „We hebben net als in 2019 ook een lijst gemaakt hoe te handelen als er weinig politie en materieel beschikbaar is. Het beschermen van mensenlevens gaat voor, net als het bestrijden van natuurbranden. En je hebt evenmin onbeperkt shovels beschikbaar om mensen weg te slepen.”

In Drenthe hebben woensdag honderden boeren met tractoren actie gevoerd. Ze trokken in drie colonnes langs de twaalf gemeentehuizen in de provincie om de gemeenten te vragen om steun en politieke actie tegen de stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen. De tocht eindigde bij het Provinciehuis in Assen.