Daan Schuurmans kuiert in ‘Het verhaal van Nederland’ door fascistische bijeenkomsten in Berlijn

Een nieuw seizoen van Het verhaal van Nederland (NTR). Ik zag Berlijn, geknutsel aan straalmotoren, marcherende soldaten, hakenkruizen. En hé, daar is ook acteur Daan Schuurmans? Nee, dat is geen verassing. Ook in eerdere seizoenen van Het verhaal van Nederland bevond verteller Schuurmans zich letterlijk ín de geschiedenis. Hij zag al de pest, Amsterdam in bloei, Friezen, Franken, Bataven, en de familie Oranje-Nassau de Nederlandse troon op struikelen.

Niet moe te krijgen, want blijkbaar had Schuurmans ook nog puf voor de Tweede Wereldoorlog. In deze vierde reeks dompelt hij zich in zeven episodes onder in Nederland in oorlogstijd. Het zal gaan „over mensen zoals jij en ik”, belooft de intro.

In geschiedenis voor een groot publiek naderbij brengen, schuilt altijd het gevaar dat heden en verleden met wel erg veel kracht naar elkaar toe worden gebogen, de waarheid als verliezer. Het verhaal van Nederland valt hier gelukkig niet voor. In de eerste aflevering horen we over de opmaat tot oorlog. De jaren dertig, grote werkloosheid, groeiend communisme én fascisme, Duitsland kreeg Hitler, wij Mussert.

Feitenrelaas en nagespeelde geschiedenis

In een mengvorm van feitenrelaas en nagespeelde geschiedenis, zien we in de eerste aflevering het verhaal van de Joodse bokser Ben Bril en diens boksmaat Sam Olij, fascist in wording. Aan het eind van een scène draait de camera en blijkt Schuurmans zich ook in de ruimte te bevinden. Hij vertelt het verhaal feitelijk verder, af en toe onderbroken door verschillende historici die zich buigen over uitleg en verklaring.

Je zou kunnen grinniken om Schuurmans, die met geknepen en mysterieuze blik strak de camera in kijkt, kuierend door fascistische bijeenkomsten in Berlijn anno 1936. Of als we fascist in spé Sam Olij met een bijna boosaardig glimlachje NSB-weekblad Volk en Vaderland zien lezen. Maar uiteindelijk is het vooral een goed gemaakte, feitelijke geschiedenisles. En Schuurmans naast theatraal, vooral een goede verteller. Geschiedenis naar het heden brengen valt niet mee. Weinigen zullen te porren zijn om de bijna dertig bakstenen van Loe de Jong nog ter hand te nemen. Hopelijk kijkt de overgrote resterende meerderheid dan in elk geval wel naar Daan Schuurmans.

Na oorlog nog even lichte kost

Ook de KRO-NCRV gaf boeiende geschiedenisles. In het vierdelige Holland Gate wordt de schijnwerper gericht op de Nederlandse vlucht uit Afghanistan in 2021. We zien de huiveringwekkende beelden vanuit het vliegveld van Kabul; duizenden Afghanen willen meevluchten voor de Taliban, maar kunnen of mogen niet. We horen hoe Den Haag maandenlang niet luisterde naar waarschuwend Nederlands ambassadepersoneel ter plaatse. Of ja, uiteindelijk wel, maar toen marcheerde de Taliban al door de straten van Kabul.

Afghanen die voor de Nederlanders hadden gewerkt en dus gevaar liepen, werden bot afgescheept. Toenmalig ambassadeur Cees Roels is nog steeds woedend. Na beelden van voormalig minister Kaag die in het parlement vertelt dat het allemaal echt niet anders kon, zegt Roels: „Dat is gewoon flauwekul. Dit is wat we noemen a bright shining lie.”

Na alle oorlog nog even lichte kost. Hoewel, op het vliegveld van Drachten bleek het ook alles behalve veilig te zijn. Afvalrace De slechtste chauffeur van Nederland (RTL5) was hier neergestreken. In de vijfde aflevering waren er nog een handjevol beroerde chauffeurs over. Er was een ‘inhaalproef’, gebots en gegil. Remy, specialist in inhalen over vluchtstroken en vanaf de rechterbaan, verscheen aan de start. Hij maakte een dollemansrit die de jury beoordeelde met een vier voor ‘persoonlijke ontwikkeling’ en een vijf voor ‘uitvoering van de proef’. Later volgde een ‘ijsproef’, en de winnaar kreeg: een minuut gratis winkelen. Huh? Dit werd me teveel. De Nederlandse evacuatie uit Kabul was dan misschien onnodig stroef en slecht verlopen. Maar dit programma leek me al helemaal bijzonder onnodig.