De AI-kopie van Gandhi predikt geen pacifisme, maar geweld

1 dag geleden 1

Je vrouw slaat je: sla je terug? Je kunt Netanyahu vermoorden zonder dat iemand het ooit te weten komt: doe je dat? Vragen die het ideaal van pacifisme en geweldloosheid problematiseren, vormen de kern van de voorstelling Gundhi. Wat is je antwoord als de ander wel agressief en moorddadig is? Is pacifisme naïef en gebruik van geweld onvermijdelijk? De titel van de voorstelling, een woordspeling op vredesicoon Mahatma Gandhi en het woord ‘gun’ (pistool), suggereert het. Maar Gundhi is vintage De Warme Winkel: elke scène en zin is geladen met ironie, alles is tegelijkertijd oprecht en satire.

De morele dilemma’s krijgen argeloze bezoekers al voorgeschoteld voordat ze hun stoel hebben bereikt, want de kermisattractie die De Warme Winkel heet, begint deze keer al in het trappenhuis van de schouwburg. Daar rennen schreeuwende activisten rond, boos en geagiteerd, in een poging het volk wakker te schudden.

Als symbool voor de westerse mens die zich heeft afgekeerd van de oorlogszuchtige wereld koos De Warme Winkel de yoga-studio. Grote zitballen, zachte kleuren en witte vitrage vormen het decor. Een man met camera, acteur Ward Weemhoff, stelt de yoga-leerlingen vragen over politici die model staan voor oorlog en vrede. Als hij de camera op zichzelf richt zien we hoe zijn gezicht, met dank aan gezichtssoftware, de trekken van Gandhi en Netanyahu krijgt. Dat het beeld wat rommelig oogt, is de charme van deze AI-transformatie.

Oproepen tot liefde dan wel verzet

De beeldtruc krijgt een vervolg als Weemhoff een scène naspeelt uit de film Gandhi (1982) met Ben Kingsley in de hoofdrol. Het is grappig gehannes met slim aangepaste teksten. Deze AI-kopie van Gandhi zegt: „Als de keuze alleen bestaat uit lafheid of geweld, dan raad ik je geweld aan.”

Zo moet je je steeds verhouden tot oproepen tot liefde dan wel verzet. Bewonderenswaardig daarbij is hoe het gezelschap het in aanleg wat droge uitgangspunt tot aanstekelijk en beeldend theater weet om te smeden, in een reeks performances die eigenlijk op zichzelf staan. Nergens wordt het belerend of schools. Heerlijk is de ‘bodycheck’, waarin een yogalerares de groep een aftasting van de ander voordoet, waarbij de handen veiligheidshalve in een ruime baan om het lichaam gaan. Prachtig fysiek theater is hoe Weemhoff demonstreert hoe hij zichzelf van lachtherapie naar huilcatharsis kan leiden, tussendoor zichzelf en de wereld prijzend dat het goed is.

Het meest uitgesproken is de scène waarin een interviewster teksten van Gandhi voorleest, waarin hij „vriend” Hitler een brief schrijft (in 1940) en Joden voorhoudt (in 1938) dat ze geen eigen land in Palestina moeten ambiëren. Pacifisme heeft Auschwitz niet bevrijd, houdt ze Gandhi voor. Waarna een woedende man vanuit de zaal haar van repliek dient en een betoog afvuurt over de volgens hem waanzinnige uitgaven voor defensie die Europa gaat doen. Vanuit die woede ontstaat het moment dat de yoga-leerlingen een nieuwe doctrine omarmen: die van het onvermijdelijk oppakken van het geweer, met als dubbelzinnige mantra: „De grootste overwinning schuilt in de overgave.”

Zo meandert de voorstelling naar een ambigu slot: een sit-in waarin het zevenkoppig ensemble samen almaar „May all the living beings be happy and free” zingt. Op de achtergrond klinken schoten en knallen. Die oorlogsgeluiden vervagen ook weer, waardoor je kan denken dat idealisme en liefde het laatste woord hebben. Maar dat hoeft niet.